นักธรรม ชั้นโท - นักธรรม ธรรมศึกษา บาลี

นักธรรม ชั้นโท วิชา เรียงความฯ

admin — Sun, 27 Oct 2024 09:44:03 +0000

นักธรรม ชั้นโท

The post นักธรรม ชั้นโท วิชา เรียงความฯ first appeared on นักธรรม ธรรมศึกษา บาลี.

นักธรรม ชั้นโท วิชา วินัยมุข

admin — Fri, 25 Oct 2024 04:18:20 +0000

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๘

๑. อภิสมาจารคืออะไร ? ภิกษุผู้ไม่เอื้อเฟื้อในอภิสมาจารมีโทษอย่างไรบ้าง

ตอบ คือ ขนบธรรมเนียมอันดีงามของภิกษุ ฯ มีโทษปรับอาบัติถุลลัจจัยเป็นอย่างสูง แต่มีน้อย ส่วนมากปรับอาบัติทุกกฏเป็นพื้น ฯ

๒. ภิกษุใช้เครื่องนุ่งห่มของคฤหัสถ์ปกติปิดกายแทนจีวร จะผิดหรือไม่ อย่างไร ?

ตอบ อาจะผิดหรือไม่ผิดแล้วแต่กรณี ในกรณีที่ไม่มีจีวร เช่น จีวรถูกไฟไหม้ ถูกโจรชิงไปหมด นุ่งห่มผ้าของคฤหัสถ์ได้ ห้ามมิให้เปลือยกาย ถ้าไม่ปกปิด ต้องอาบัติทุกกฏ แต่ถ้าไม่มีเหตุแล้ว นุ่งห่มต้องอาบัติทุกกฏ ฯ

๓. การขัดหน้า ไส้หน้า ทาหน้า ทรงห้ามและทรงอนุญาตไว้ในกรณีใด ?

ตอบ ทรงห้ามในกรณีที่ทำเพื่อให้สวยงาม ทรงอนุญาตในกรณีที่อาพาธ เช่น เป็นโรคผิวหนัง เป็นต้น ฯ

๔. ภิกษุเช่นไร ชื่อว่านวกะ มัชฌิมะ เถระ ?

ตอบ ภิกษุมีพรรษาไม่ถึง ๕ ชื่อว่านวกะ ภิกษุมีพรรษาตั้งแต่ ๕ ขึ้นไป แต่ยังไม่ถึง ๑๐ ต้องประกอบด้วยคุณธรรมตามพระวินัย ชื่อว่ามัชฌิมะ ภิกษุมีพรรษาตั้งแต่ ๑๐ ขึ้นไป ต้องประกอบด้วยคุณธรรมตามพระวินัย ชื่อว่าเถระ ฯ

๕. ภิกษุเมื่อจะนั่งลงบนอาสนะ ทรงให้ปฏิบัติอย่างไรก่อน ?

ตอบ ทรงให้พิจารณาก่อน อย่าผลุนผลันนั่งลงไป ฯ

๖. วัตรอันภิกษุควรประพฤติ ในคำว่า วตฺตสมฺปนฺโน นั้น คืออะไรบ้าง ?

ตอบ คือ ๑. กิจวัตร ว่าด้วยกิจอันควรทำ ๒. จริยวัตร ว่าด้วยมารยาทอันควรประพฤติ ๓. วิธีวัตร ว่าด้วยแบบอย่าง ฯ

๗. ดิถีที่กำหนดให้เข้าจำพรรษาในบาลีกล่าวไว้เท่าไร ? อะไรบ้าง

ตอบ กล่าวไว้ ๒ คือ ๑. ปุริมิกา วัสสูปนายิกา วันเข้าพรรษาต้น คือวันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๘ ๒. ปัจฉิมิกา วัสสูปนายิกา วันเข้าพรรษาหลัง คือวันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๙ ฯ

๘. บุพพกรณ์อันภิกษุจะพึงทำก่อนสวดปาฏิโมกข์มีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง

ตอบ มี ๔ อย่าง ฯ คือ ๑. กวาดโรงอุโบสถ ๒. ตามประทีป ๓. ตั้งน้ำฉันน้ำใช้ ๔. ปูอาสนะ

๙. ปาปสมาจาร คืออะไร ? ประพฤติอย่างไร ชื่อว่ากุลทูสก

ตอบ คือ ความประพฤติเลวทราม เนื่องด้วยการคบคลุกคลีด้วยการสมาคมอันมิชอบ ฯ เพราะประพฤติตีพอดีพองาม ยังความเลื่อมใสบังเกิดของเขาให้เกิดในตน เป็นศรีของพระศาสนา ฯ

๑๐. ภิกฺขุอุทฺเทสกะ จีวรกมฺมิกะ หมายถึง ภิกษุผู้มีหน้าที่อะไร ?

ตอบ ภิกขุอุทเทสกะ หมายถึง ภิกษุผู้มีหน้าที่แจกภัตตาหาร ตลอดถึงรับนิมนต์ของทายกแล้วจัดส่งพระไปให้ จีวรกัมมิกะ หมายถึง ภิกษุผู้มีหน้าที่แจกจีวร ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๗

๑. พระวินัยแบ่งออกเป็นก็อย่าง ? อะไรบ้าง ?

ตอบ แบ่งออกเป็น ๒ อย่าง ฯคือ อาทิพรหมจริยกาสิกขา ๑ อภิสมาจาริกาสิกขา ๑ ฯ

๒. ภิกษุผู้ปฏิบัติพระวินัยส่วนอภิสมาจารให้ดีงาม จะต้องปฏิบัติอย่างไร ?

ตอบ ต้องปฏิบัติโดยสายกลาง คือไม่ถือเคร่งครัดอย่างมงาย จนเป็นเหตุทำตนให้ลำบากเพราะเหตุธรรมเนียมเล็กๆ น้อยๆ อันขัดต่อกาลเทศะ และไม่สะเพร่ามักง่าย ละเลยต่อธรรมเนียมของภิกษุ จนถึงทำตนให้เป็นคนเลวทราม ฯ

๓. สังฆาฏิ บาตร ประคตเอว เข็ม มืดโกน อย่างไหนจัดเป็นบริชารบริโภคอย่างไหนจัดเป็นบริขารอุปโภค ?

ตอบ สังฆาฏิ บาตร ประคตเอว จัดเป็นบริขารบริโภค ฯเข็ม มีดโกน จัดเป็นบริขารอุปโภค ฯ

๔. วัตรคืออะไร? อุปัชฌายวัตรและสัทธิวิหาริกวัตร ใครพึงทำแก่ใคร ?

ตอบ คือ แบบอย่างอันดีงามที่ภิกษุควรประพฤติในกาลนั้นๆ ฯอุปัชฌายวัตร สัทธิวิหาริกพึงทำแก่อุปัชฌาย์สัทธิวิหาริกวัตร อุปัชฌาย์พึงทำแก่สัทธิวิหาริก ฯ

๕. ภิกษุผู้อาพาธควรปฏิบัติตนอย่างไร จึงไม่เป็นภาระแก่ผู้พยาบาล?

ตอบ ควรปฏิบัติตนให้เป็นผู้พยาบาลง่าย คือทำความสบายให้แก่ตน (ไม่ฉันของแสลง)รู้จักประมาณในการบริโภค ฉันยาง่าย บอกอาการใช้ตามเป็นจริงแก่ผู้พยาลเป็นผู้อดทนต่อทุกขเวทนา ฯ

๖. สัตตาหกรณียะและสัตตาหกาลิก มีอธิบายอย่างไร ?

ตอบ สัตตาหกรณียะ คือ กิจจำเป็นบางอย่างที่พระพุทธเจ้าทรงอนุญาตให้ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาไปพักแรมคืนที่อื่น แต่ต้องกลับมาภาภายใน ๗ วันสัตตาหกาลิก คือ เภสัช ๕ ที่รับประเคนแล้วเก็บไว้บริโภคได้ ๗ วัน ฯ

๗. อนาจาร หมายถึงอะไร? เล่นอย่างไรบ้าง จัดเป็นอนาจาร ?

ตอบ อนาจารหมายถึงความประพฤติไม่ดีงามและการเล่นมีประการต่างๆ ฯเล่นอย่างเด็ก เล่นตะนอง เล่นหนัน เล่นปู้ยี่ปู้ยำ เล่นอึงคะนึงจัดเป็นอนาจาร ฯ

๘. ภิกษุฉันเนื้องู เนื้อมนุษย์ ต้องอาบัติอะไร ?

ตอบ ฉันเนื้องู ต้องอาบัติทุกกฎ ฯฉันเนื้อมนุษย์ ต้องอาบัติถุลลัจจัย ฯ

๙ สมบัติของภิกษุผู้มรณภาพ จะตกเป็นของใคร ? ภิกษุผู้อุปัฏฐากจะถือเอาด้วยวิสาสะได้หรือไม่ ? จงอธิบาย

ตอบ ตกเป็นของสงฆ์ ฯไม่ได้ เพราะการจะถือเอาด้วยวิสาสะ ต้องถือเอาในเวลาที่ยังมีชีวิตอยู่ ฯ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๐

๑. อภิสมาจาร มีรูปเป็น ๒ อย่าง อย่างหนึ่งเป็นข้ออนุญาต อีกอย่างหนึ่งคืออะไร และปรับอาบัติอะไรได้บ้าง ?
      ตอบ : อีกอย่างหนึ่งคือ ข้อห้าม ฯ
        ปรับอาบัติถุลลัจจัยและอาบัติทุกกฏ ฯ

๒. ภิกษุใช้เครื่องนุ่งห่มของคฤหัสถ์ปกปิดกายแทนจีวร จะผิดหรือไม่อย่างไร ?
      ตอบ : อาจจะผิดหรือไม่ผิดแล้วแต่กรณี ในกรณีที่ไม่มีจีวร เช่นจีวรถูกไฟไหม้ ถูกโจรชิงไปหมด นุ่งห่มผ้าของคฤหัสถ์ได้ ห้ามมิให้เปลือยกาย ถ้าไม่ปกปิดต้องอาบัติทุกกฏ แต่ถ้าไม่มีเหตุแล้วนุ่งห่มต้องอาบัติทุกกฏ ฯ

๓. วิธีใช้วิธีรักษาบาตรที่ถูกต้อง คืออย่างไร ?
      ตอบ : คือ ห้ามไม่ให้ใช้บาตรต่างกระโถน คือทิ้งก้างปลา กระดูก เนื้อ หรืออื่นๆ อันเป็นเดนลงในบาตร ห้ามไม่ให้ล้างมือหรือบ้วนปาก ลงในบาตร จะเอามือเปื้อนจับบาตรก็ไม่ควร ฉันแล้วให้ล้างบาตร ห้ามไม่ให้เก็บไว้ทั้งยังเปียก ให้ผึ่งแดดก่อน ห้ามไม่ให้ผึ่งทั้งยังเปียก ให้เช็ดจนหมดน้ำก่อนจึงผึ่ง ห้ามไม่ให้ผึ่งไว้นาน ให้ผึ่งสักครู่หนึ่ง ฯ

๔. สัทธิวิหาริก คือใคร อุปัชฌาย์ควรมีใจเอื้อเฟื้อสัทธิวิหาริกของตนอย่างไรบ้าง ?
      ตอบ : คือ ภิกษุผู้พึ่งพิง ในการอุปสมบท ภิกษุถือภิกษุรูปใดเป็นอุปัชฌาย์ ก็เป็นสัทธิวิหาริกของภิกษุรูปนั้น ฯ
        อุปัชฌาย์ควรมีใจเอื้อเฟื้อสัทธิวิหาริกของตนอย่างนี้ คือ
        ๑. เอาใจใส่ในการศึกษาของสัทธิวิหาริก
        ๒. สงเคราะห์ด้วยบาตร จีวร และบริขารอื่นๆ ถ้าของตนไม่มี ก็ขวนขวายให้
        ๓. ขวนขวายป้องกันหรือระงับความเสื่อมเสียอันจักเกิดมี หรือได้มีแล้วแก่สัทธิวิหาริก
        ๔. เมื่อสัทธิวิหาริกอาพาธ ทำการพยาบาล ฯ

๕. ภิกษุอยู่จำพรรษาแล้ว มีเหตุให้ไปที่อื่น คิดว่าจะกลับมาทันภายในวันนั้น มิได้ผูกใจสัตตาหะไว้ แต่มีเหตุขัดข้องให้กลับถึงเมื่ออรุณขึ้นเสียแล้ว เช่นนี้พรรษาขาดหรือไม่ เพราะเหตุใด ?
       ตอบ : ถ้าไปด้วยธุระที่ทรงอนุญาตให้ไปด้วยสัตตาหกรณียะ พรรษาไม่ขาด ฯ เพราะยังอยู่ในพระพุทธานุญาตนั้นเอง ทั้งจิตคิดจะกลับก็มีอยู่ ถ้าไปด้วยมิใช่ธุระที่เป็นสัตตาหกรณียะ พรรษาขาด ฯ

๖. ในการทำอุโบสถสวดปาติโมกข์นั้น มีบุพพกิจอะไรบ้าง และภิกษุอาจต้องอาบัติถุลลัจจัยด้วยเรื่องอะไรได้บ้าง ?
       ตอบ : มีดังนี้ นำปาริสุทธิของภิกษุผู้อาพาธมา นำฉันทะของเธอมาด้วย บอกฤดู นับภิกษุ สั่งสอนนางภิกษุณี ฯ
        ในเรื่องที่ว่า รู้อยู่ว่าจะมีภิกษุอื่นมาร่วมทำอุโบสถด้วยอีก แต่นึกเสียว่าช่างเป็นไรแล้วสวด ปรับอาบัติถุลลัจจัย ฯ

๗. ปวารณา คืออะไร มีพระพุทธานุญาตให้ภิกษุเช่นไรทำปวารณาได้ และทำในวันไหน ?
      ตอบ : คือ การบอกให้โอกาสแก่ภิกษุทั้งหลายเพื่อปรารถนาตักเตือนว่ากล่าวตนได้ ฯ
        มีพระพุทธานุญาตให้ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาถ้วนไตรมาสทำปวารณาแทนอุโบสถ ฯ
ในวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๑ ซึ่งเป็นวันเต็ม ๓ เดือนแต่วันจำพรรษา ฯ

๘. ดิรัจฉานวิชาไม่ดีอย่างไร พระศาสดาจึงตรัสห้ามไว้ ไม่ให้บอก ไม่ให้เรียน ?
       ตอบ : เป็นความรู้ที่เขาสงสัยว่าลวงหรือหลง ไม่ใช่ความรู้จริงจัง ผู้บอกเป็นผู้ลวง ผู้เรียนก็เป็นผู้หัดเพื่อจะลวงหรือเป็นผู้หลงงมงาย ฉะนั้น พระศาสดาจึงตรัสห้ามไว้ไม่ให้บอก ไม่ให้เรียน ฯ

๙. ยาวกาลิก กับ ยาวชีวิก ต่างกันอย่างไร ?
       ตอบ : ยาวกาลิก คือ ของที่ใช้บริโภคเป็นอาหาร บริโภคได้ชั่วคราว คือตั้งแต่เช้าถึงเที่ยงวัน ได้แก่ โภชนะ ๕ นมสด นมส้ม ของขบเคี้ยว เป็นต้น
        ส่วนยาวชีวิก เป็นของที่ให้ประกอบเป็นยา บริโภคได้เสมอไป ไม่มีจำกัดเวลา แต่เมื่อมีเหตุจึงบริโภคได้ ได้แก่ รากไม้ น้ำฝาด ใบไม้ ผลไม้ ยางไม้ เกลือ เป็นต้น ฯ

๑๐. อโคจร คืออะไร มีอะไรบ้าง ?
       ตอบ : คือ บุคคลก็ดี สถานที่ก็ดี อันภิกษุไม่ควรไปสู่ ฯ
        มีหญิงแพศยา ๑ หญิงหม้าย ๑ สาวเทื้อ ๑ ภิกษุณี ๑ บัณเฑาะก์ ๑ ร้านสุรา ๑ ฯ

The post นักธรรม ชั้นโท วิชา วินัยมุข first appeared on นักธรรม ธรรมศึกษา บาลี.

นักธรรม ชั้นโท วิชา ธรรมวิภาค

admin — Fri, 25 Oct 2024 03:50:08 +0000

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิภาค

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๘

๑. ภิกษุแสดงหาเลี้ยงชีพอย่างไร จึงเป็นการแสวงหาอย่างประเสริฐ ?

ตอบ การแสวงหาธรรมอันเกษมคือพระนิพพาน หรือหมายถึง การแสวงหาธรรมอันไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ที่เรียกว่าอมตธรรม ซึ่งเป็นการแสวงหาและปฏิบัติตนเพื่อก้าวล่วงทุกข์ทั้งปวง ฯ

๒. เทสนา ๒ มีอะไรบ้าง ?

ตอบ มี ๑. ปุคคลาธิฏฐานา มีบุคคลเป็นที่ตั้ง ๒. ธัมมาธิฏฐานา มีธรรมเป็นที่ตั้ง ฯ

๓. พระพุทธเจ้าทรงอุปมาภิกิเลสเหล่าไหนว่า มีลักษณะเหมือนกับไฟ ? ทรงอุปมาเช่นนั้นเพราะเหตุไร ?

ตอบ กิเลสเหล่านี้ คือ ราคะ โทสะ โมหะ ฯ เพราะเมื่อกิเลสทั้ง ๓ กองนี้ กองใดกองหนึ่งเกิดขึ้นภายในใจของบุคคล จะแผดเผา ก่อให้เกิดความเร่าร้อนขึ้นภายในใจ ฯ

๔. เมตตาในพรหมวิหารและในอัปปมัญญา ต่างกันอย่างไร ?

ตอบ ในพรหมวิหาร เป็นการแผ่เมตตาโดยเจาะจงตัว หรือเจาะจงหมู่คณะ ส่วนในอัปปมัญญา เป็นการแผ่เมตตาโดยไม่เจาะจงตัวไม่มีจำกัด ฯ

๕. ธัมมมัจฉริยะ ความตระหนี่ธรรม มีอธิบายอย่างไร ?

ตอบ มีอธิบายว่า ความหวงธรรม หวงศิลปวิทยา ไม่ปรารถนาจะแสดงจะบอกแก่คนอื่น เกรงว่า เขาจะรู้เทียมตน ฯ

๖. จักษุวิญญาณและโสตวิญญาณเกิดขึ้น เพราะอาศัยอะไร ?

ตอบ จักษุวิญญาณเกิดขึ้น เพราะอาศัยตากับรูป (กระทบกัน) โสตวิญญาณเกิดขึ้น เพราะอาศัยหูกับเสียง (กระทบกัน) ฯ

๗. จริต ๖ ได้แก่อะไรบ้าง ? คนมีปกติรักสวยรักงาม จะพึงแก้ด้วยกัมมัฏฐานอะไร ?

ตอบ ได้แก่ ๑. ราคจริต ๒. โทสจริต ๓. โมหจริต ๔. วิตกจริต ๕. สัทธาจริต ๖. พุทธิจริต จะพึงแก้ด้วยการพิจารณากายคตาสติ หรืออสุภกัมมัฏฐาน ฯ

๘. กิเลสที่ได้ชื่อว่า อนุสัย และได้ชื่อว่า สังโยชน์ มีอธิบายอย่างไร ?

ตอบ กิเลสที่ได้ชื่อว่าอนุสัย เพราะเป็นกิเลสอย่างละเอียด นอนเนื่องอยู่ในสันดานของสัตว์ มักไม่ ปรากฏ ต่อเมื่อมีอารมณ์มายั่วยุจึงปรากฏขึ้น กิเลสที่ได้ชื่อว่าสังโยชน์ เพราะเป็นกิเลสที่ผูกใจสัตว์ไว้กับภพไม่ให้หลุดพ้นไปได้ ฯ

๙. พระสงฆ์ปฏิบัติดีอย่างไร จึงได้ชื่อว่า อุชุปฏิปันโน ผู้ปฏิบัติตรง ?

ตอบ คือ ไม่ปฏิบัติลวงโลก ไม่มีมายาสาไถย ประพฤติตรงต่อพระศาสดา และเพื่อนสาวก ด้วยกัน ฯ

๑๐. อุปฆาตกกรรมกับอุปปัฏฐมภกรรม ทำหน้าที่ต่างกันอย่างไร ?

ตอบ อุปฆาตกกรรม ทำหน้าที่ตัดรอนผลแห่งชนกกรรม อุปปัฏฐมภกรรม ทำหน้าที่สนับสนุนผลแห่งชนกกรรม ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิภาค

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๗

๑.ปุคคลาธิฏฐานาเทศนา เทศนามีบุคคลเป็นที่ตั้ง มีอธิบายว่าอย่างไร?

ตอบ มีอธิบายว่า การสอนที่ยกบุคคลมาเป็นตัวอย่าง เช่น ในมหาชนกชาดก สอนเรื่องความเพียรโดยกล่าวถึงพระมหาชนกโพธิสัตว์ว่า ทรงมีความเพียรอย่างยิ่งพยายามว่ายน้ำในท่ามกลางมหาสมุทรที่กว้างใหญ่ มองไม่เห็นฝั่งอย่างไม่ย่อท้อด้วยความมุ่งมั่นที่จะถึงฝั่งให้ได้ และทรงถึงฝั่งได้ดังประสงค์ ฯ

๒. ตจปัญจกกัมมัฏฐาน มีอะไรบ้าง ? เป็นอารมณ์ของสมถกัมมัฏฐานหรือวิปัสสนากัมมัฏฐาน ?

ตอบ เกสาผม โลมาขน นขาเล็บ หนุตาฟัน และตโจ หนัง หนังฯเป็นอารมณ์ได้ทั้งสมถกัมมัฏฐานและวิปัสสนากัมมัฏฐาน ฯ

๓. กิเลส กรรม วิบากได้ชื่อว่า วัฏฏฏะ เพราะเหตุไร ? วัฏฏะนั้นจะตัดให้ขาดได้ด้วยอะไร ?

ตอบ เพราะหมุนเวียนกันไป คือกิเลสเกิดขึ้นแล้วเป็นเหตุให้ทำกรรมครั้นทำกรรมแล้ว ย่อมได้รับวิบากกรรม เมื่อได้รับวิบากกรรมแล้วกิเลสก็เกิดขึ้นอีก วนกันไปอย่างนี้ ฯตัดให้ขาดด้วยอรหัตตมรรค ฯ

๔. อุปาทาน คืออะไร ? การถือเราถือเขาด้วยอำนาจมานะจนเป็นเหตุถือพวกจัดเป็นข้อใด ในอุปาทาน ๔ ?

ตอบ คือ การถือมั่นข้างเลว ได้แก่ถือรั้น ฯจัดเป็นอัตตวาทุปาทาน ฯ

๕. ปัญจขันธ์ ได้ชื่อว่าเป็นมารเพราะเหตุไร ?

ตอบ เพราะปัญจขันธ์นั้น บางทีทำความลำบากให้ อันเป็นเหตุเบื่อหน่ายจนถึงฆ่าตัวตายเสียเองก็มี ฯ

๖. จริต คืออะไร ? คนมีปกติเชื่อง่ายเป็นจริตอะไร ?

ตอบ คือ พื้นเพอัธยาศัยของบุคคลที่แสดงออกมาตามปกติเป็นประจำฯเป็นสัทธาจริต ฯ

๗. พระธรรมคุณบทว่า “สุวากุขาโต ภควตา ธมฺโม พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสดีแล้ว” หมายถึงอะไร ?

ตอบ หมายถึง ปริยัติธรรม และปฏิเวธธรรม ฯ(หรือโดยพิสดารได้แก่ สัทธรรรม ๑๐ คือ โลกุตรธรรม ๙ กับ ปริยัติธรรม ๔)

๘. อริยบุคคล ๘ ประเภทไหนจัดเป็นพระเสขะ ประเภทไหนจัดเป็นพระอเสชะ ?

ตอบ พระอริยบุคคล ๗ เบื้องต้น ชื่อว่าพระเสขะเพราะเป็นผู้ยังต้องปฏิบัติเพื่อบรรลุมรรคผลเบื้องสูง ฯพระอริยบุคคลผู้ตั้งอยู่ในอรหัตตผล ชื่อว่าพระอเสขะเพราะเสร็จกิจอันจะต้องทำแล้ว ฯ

๙. พระพุทธคุณบทว่า “อนุตฺตโร ปุริสทมุมสารถิ เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึกได้ไม่มีใครยิ่งกว่า” คำว่า “บุรุษที่ควรฝึกได้” นั้น หมายถึงบุคคลเช่นไร ?

ตอบ หมายถึง บุคคลผู้มีอุปนิสัยที่อาจฝึกให้ดีได้และตั้งใจจะเข้าใจพระธรรมเทศนาแม้ฟังด้วยตั้งใจจะจับข้อบกพร่องขึ้นยกโทษเช่นเดียรถีย์ก็ตาม ฯ

๑๐. ครุกรรม คืออะไร? ในฝ่ายอกุศลและฝ่ายกุศลได้แก่อะไร?

ตอบ คือ กรรมหนัก ฯอนันตริยกรรม เป็นครุกรรมฝ่ายอกุศลสมาบัติ ๘ เป็นครุกรรมฝ่ายกุศล ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิภาค

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๖

๑. การพิจารณาสังขารทั้งหลายโดยความเป็นไตรลักษณ์ จัดเป็นกัมมัฏฐานอะไร ? มีประโยชน์อย่างไร ?

ตอบ : จัดเป็นวิปัสสนากัมมัฏฐาน ฯ

มีประโยชน์ คือทำให้รู้จักสภาพที่เป็นจริงแห่งสังขารทั้งหลายว่า ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มิใช่ตัวตน ฯ

๒. ราคะ โลภะ อิสสา กลิ่น รส อย่างไหนเป็นกิเลสกาม อย่างไหนเป็นวัตถุกาม ?

ตอบ : ราคะ โลภะ อิสสา เป็นกิเลสกาม กลิ่น รส เป็นวัตถุกาม ฯ

๓. บุคคลผู้ถือความถูกต้องเป็นใหญ่ ทำด้วยความเมตตา กรุณา เป็นต้น จัดเข้าในอธิปเตยยะข้อไหน ?

ตอบ : จัดเข้าในธัมมาธิปเตยยะ ฯ

๔. ปฏิปทาของพระอริยบุคคลผู้เป็นสมณะ เรียกว่าอะไร ? มีอะไรบ้าง ?

ตอบ : เรียกว่า อริยวงศ์

        มี ๔ คือ ๑. สันโดษด้วยจีวรตามมีตามเกิด
                   ๒. สันโดษด้วยบิณฑบาตตามมีตามเกิด
                   ๓. สันโดษด้วยเสนาสนะตามมีตามเกิด
                   ๔. ยินดีในการเจริญกุศลและในการละอกุศล ฯ

๕. ทิฏฐิ อวิชชา เพราะเหตุไรจึงเรียกว่า โอฆะ โยคะ อาสวะ ?

      ตอบ : เรียกว่า โอฆะ เพราะเป็นดุจกระแสน้ำอันท่วมใจสัตว์
                   เรียกว่า โยคะ เพราะประกอบสัตว์ไว้ในภพ
                   เรียกว่า อาสวะ เพราะเป็นสภาพหมักหมมอยู่ในสันดาน ฯ

๖. สังวรคืออะไร ? สติสังวร สำรวมด้วยสตินั้น มีอธิบายอย่างไร ?

ตอบ : คือการสำรวมระวังปิดกั้นอกุศล ฯ

มีอธิบายว่า สำรวมอินทรีย์มีจักษุเป็นต้น ระวังรักษามิให้อกุศลธรรมเข้าครอบงำ เมื่อเห็นรูปเป็นต้น ทั้งมีสติไม่ฟั่นเพื่อนลืมหลง ระลึกได้ก่อนแต่ทำ พูด คิด ไม่ให้ผิดทางกาย วาจา ใจ ไม่ประมาทหลงทำกรรมชั่ว ฯ

๗. พระธรรมคุณ บทว่า “เอหิปัสสิโก” มีอธิบายว่าอย่างไร ?

ตอบ : มีอธิบายว่า พระธรรมของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสามารถที่จะพิสูจน์ได้ และสามารถนำไปใช้ในชีวิตประจำวันเพื่อประโยชน์สุขได้ทุกเวลา ฯ

๘. บารมี คืออะไร ? อธิษฐานบารมี คือการทำอย่างไร ?

ตอบ : ปฏิปทาอันยิ่งยวด หรือคุณธรรมที่ประพฤติอย่างยิ่งยวด ได้แก่ ความดีที่บำเพ็ญอย่างพิเศษ เพื่อบรรลุเป้าหมายสูงสุด ฯ

คือความตั้งใจมั่นตัดสินใจเด็ดเดี่ยว วางจุดหมายแห่งการกระทำของตนไว้แน่นอน และดำเนินตามนั้นอย่างแน่วแน่ ฯ

๙. จงให้ความหมายของคำต่อไปนี้ ?

๑) อโหสิกรรม ๒) กตัตตากรรม

ตอบ : อโหสิกรรม คือกรรมที่ให้ผลสำเร็จแล้ว เป็นกรรมที่ล่วงเวลาที่จะให้ผล เปรียบเหมือนพืชสิ้นยาง ไม่สามารถเพาะให้ขึ้นได้
กตัตตากรรม คือกรรมสักว่าทำ ได้แก่กรรมอันทำด้วยไม่จงใจ ฯ

๑๐. ธุดงค์ ท่านบัญญัติไว้เพื่อประโยชน์อะไร ? ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรอย่างเคร่ง ท่านให้ถือปฏิบัติอย่างไร ?

ตอบ : เพื่อเป็นอุบายขัดเกลากิเลส และเป็นไปเพื่อความมักน้อยสันโดษ ฯ
อย่างเคร่ง เมื่อเลิกบิณฑบาต นั่งลงแล้ว แม้มีผู้มาใส่บาตรอีก ก็ไม่รับ ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิภาค

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๕

๑. สังขตธรรมคืออะไร ? มีลักษณะอย่างไร ?

ตอบ : คือ ธรรมอันปัจจัยปรุงแต่ง ฯ
มีลักษณะ คือ มีความเกิดขึ้นในเบื้องตัน มีความแปรปรวนในท่ามกลาง และมีความดับไปในที่สุด ฯ

๒. สมถกรรมฐานและวิปัสสนากรรมฐานมุ่งผลแห่งการปฏิบัฏิบัติอย่างไร ?

ตอบ : สมถกรรมฐาน มุ่งผลคือความสงบใจ
วิปัสสนากรรมฐาน มุ่งผลคือความเรืองปัญญา ฯ

๓. กิเลส กรรม วิบาก ได้ชื่อว่า วัฏฏะ เพราะเหตุไร ? วัฏฏะนั้นจะตัดให้ขาดได้ด้วยอะไร ?

ตอบ : เพราะวน คือหมุนเวียนกันไป กล่าวคือ เมื่อกิเลสเกิดขึ้นแล้ว ให้ทำกรรม ครั้นทำกรรมแล้ว ย่อมได้รับวิบากแห่งกรรม เมื่อได้รับวิบาก กิเลสก็เกิดขึ้นอีก วนกันไปอย่างนี้ ฯ
จะตัดให้ขาดต้องบรรลุพระอรหันต์ ฯ

๔. กายวิเวก จิตตวิเวก และอุปธิวิเวก หมายถึงอะไร ?

      ตอบ : กายวิเวก หมายถึง สงัดกาย ได้แก่ อยู่ในที่สงัด
        จิตตวิเวก หมายถึง สงัดจิต ได้แก่ ทำจิตให้สงบด้วยสมถภาวนา
        อุปธิวิเวก หมายถึง สงัดกิเลส ได้แก่ทำใจให้บริสุทธิ์จากกิเลสด้วยวิปัสสนาภาวนา ฯ

๕. พระอริยบุคคล ๔ ได้แก่ใครบ้าง ? พระอริยบุคคลประเภทใด ละอวิชชาได้เด็ดขาด ?

ตอบ : ได้แก่ พระโสดาบัน พระสทาคามี พระอนาคามี และพระอรหันต์ ฯ
พระอรหันต์ ละอวิชชาได้เด็ดขาด ฯ

๖. ชิวหาวิญญาณและกายวิญญาณ เกิดขึ้นเพราะอาศัยอะไร ?

ตอบ : ชิวหาวิญญาณเกิดขึ้น เพราะอาศัยลิ้นกับรส (กระทบกัน) และกายวิญญาณเกิดขึ้น เพราะอาศัยกายกับโผฏฐัพพะ (กระทบกัน) ฯ

๗. มัจจุมารได้แก่อะไร ? ได้ชื่อว่าเป็นมารเพราะเหตุไร ?

ตอบ : ได้แก่ ความตาย ฯ
ชื่อว่าเป็นมาร เพราะเมื่อความตายเกิดขึ้น บุคคลย่อมหมดโอกาสที่จะทำประโยชน์ใดๆ อีกต่อไป ฯ

๘. ในธรรมคุณบทว่า “พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้ว” พระธรรมนั้นหมายถึงอะไร ?

ตอบ : หมายถึง ปริยัติธรรม กับ ปฏิเวธธรรม (หรือโดยพิสดารได้แก่ สัทธรรม ๑๐ คือ โลกุตรธรรม ๙ กับปริยัติธรรม ๑) ฯ

๙. ในพระพุทธคุณ บทว่า อรหํ ที่แปลว่า เป็นผู้หักกำแห่งสังสารจักร กำแห่งสังสารจักรนั้นได้แก่อะไร ?

ตอบ : ได้แก่ อวิชชา ตัณหา อุปาทาน และกรรม ฯ

๑๐. พระสงฆ์ปฏิบัติอย่างไร จึงได้ชื่อว่า อุชุปฏิปนฺโน เป็นผู้ปฏิบัติตรง ?

ตอบ : คือ ไม่ปฏิบัติลวงโลก ไม่มีมายาสาโถย ประพฤติตรงๆ ต่อพระศาสดาและเพื่อนสาวกด้วยกัน ไม่อำพรางความในใจ ไม่มีแง่มีงอน ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิภาค

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๔

๑. ตจปัญจกกัมมัฏฐาน มีอะไรบ้าง ? เป็นอารมณ์ของสมถกัมมัฏฐาน หรือของวิปัสสนากัมมัฏฐาน ?

ตอบ : มี เกสา ผม โลมา ขน นขา เล็บ ทนฺตา ฟัน และตโจ หนัง ฯ เป็นอารมณ์ได้ทั้งสมถกัมมัฏฐานและวิปัสสนากัมมัฏฐาน ฯ

๒. ปฏิสันถาร มีอะไรบ้าง ? มีประโยชน์แก่ผู้ทำอย่างไรบ้าง ?

      ตอบ : ๑. อามิสปฏิสันถาร ต้อนรับด้วยสิ่งของ
                 ๒. ธัมมปฏิสันถาร ต้อนรับโดยธรรม ฯ
     มีประโยชน์อย่างนี้ คือ
                   ๑. เป็นอุบายสร้างความสามัคคีและยึดเหนี่ยวน้ำใจกัน
                   ๒. เป็นการรักษาไมตรีจิตระหว่างกันและกันให้มั่นคง ยิ่งขึ้น ฯ

๓. ความคิดที่เป็นฝ่ายอกุศล มีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?

ตอบ : มี ๓ อย่าง ฯ คือ

        ๑. กามวิตก ความตริในทางกาม
        ๒. พยาบาทวิตก ความตริในทางพยาบาท
        ๓. วิหิงสาวิตก ความตริในทางเบียดเบียน ฯ

๔. บุคคลผู้ถือความถูกต้องเป็นใหญ่ ทำด้วยความเมตตากรุณาเป็นต้น จัดเข้าในอธิปเตยยะข้อไหน ?

ตอบ : จัดเข้าในธัมมาธิปเตยยะ ฯ

๕. อุปาทาน คืออะไร ? การถือเราถือเขาด้วยอำนาจมานะ จนเป็นเหตุถือพวก จัดเป็นอุปาทานอะไร ในอุปาทาน ๔ ?

ตอบ : คือ การถือมั่นข้างเลว ได้แก่ถือรั้น ฯ

จัดเป็นอัตตวาทุปาทาน ฯ

๖. สังวร คืออะไร ? สติสังวร สำรวมด้วยสตินั้น มีอธิบาย อย่างไร ?

ตอบ : คือ การสำรวมระวังปิดกั้นอกุศล ฯ

มีอธิบายว่า สำรวมอินทรีย์มีจักษุเป็นต้น ระวังรักษามิให้อกุศลธรรมเข้าครอบงำ เมื่อเห็นรูปเป็นต้น ทั้งมีสติไม่ฟั่นเฟือนลืมหลง ระลึกได้ก่อนแต่ทำ พูด คิด ไม่ให้ผิดทางกาย วาจา ใจ ไม่ประมาทหลงทำกรรมชั่ว ฯ

๗. จริต คืออะไร ? คนมีปกติเชื่อง่ายเป็นจริตอะไร ?

ตอบ : คือ พื้นเพอัธยาศัยของบุคคลที่แสดงออกมาตามปกติเป็นประจำ ฯ เป็นสัทธาจริต ฯ

๘. กิเลสที่ได้ชื่อว่าอนุสัยและได้ชื่อว่าสังโยชน์ มีอธิบาย อย่างไร ?

ตอบ : กิเลสที่ได้ชื่อว่าอนุสัย เพราะเป็นกิเลสอย่างละเอียด นอนเนื่องอยู่ในสันดานของสัตว์ มักไม่ปรากฏ ต่อเมื่อมีอารมณ์มายั่ว จึงปรากฏขึ้น กิเลสที่ได้ชื่อว่าสังโยชน์ เพราะเป็นกิเลสที่ผูกใจสัตว์ไว้กับภพไม่ให้หลุดพ้นไปได้ ฯ

๙. พระพุทธคุณบทว่า อรหํ เป็นพระอรหันต์ มีความหมายอย่างไรบ้าง ? เลือกตอบมา ๒ อย่าง

ตอบ : มีความหมายได้ ๔ อย่าง คือ

        ๑. ชื่อว่าเป็นพระอรหันต์ เพราะเป็นผู้ไกลจากกิเลส และบาปธรรม กล่าวคือเป็นผู้บริสุทธิ์
        ๒. ชื่อว่าเป็นพระอรหันต์ เพราะเป็นผู้หักกำลังสารจักร คือ อวิชชา ตัณหา อุปาทาน กรรม ได้
        ๓. ชื่อว่าเป็นพระอรหันต์ เพราะเป็นผู้ควรแนะนำสั่งสอนเขา หรือเป็นผู้ควรรับความเคารพนับถือ
        ๔. ชื่อว่าเป็นพระอรหันต์ เพราะเป็นผู้ไม่มีความลับ คือมิได้ทำความเสียหายอันใดที่จะพึงซ่อนเร้น ฯ

๑๐. บารมี คืออะไร อธิษฐานบารมี คือการทำอย่างไร ?

ตอบ : คือปฏิปทาอันยิ่งยวด หรือคุณธรรมที่ประพฤติอย่างยิ่งยวด ได้แก่ ความดีที่บำเพ็ญอย่างพิเศษ เพื่อบรรลุเป้าหมายสูงสุด ฯ
คือความตั้งใจมั่นตัดสินใจเด็ดเดี่ยว วางจุดหมายแห่งการกระทำของตนไว้แน่นอนและดำเนินตามนั้นอย่างแน่วแน่ ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิภาค

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๓

๑. สมถกรรมฐาน และวิปัสสนากรรมฐาน มุ่งผลแห่งการปฏิบัติอย่างไร ?

ตอบ : สมถกรรมฐานมุ่งผลคือความสงบใจ
วิปัสสนากรรมฐานมุ่งผลคือความเรืองปัญญา ฯ

๒. ราคะ โลภะ อิสสา กลิ่น รส อย่างไหนเป็นกิเลสกาม อย่างไหนเป็นวัตถุกาม ?

ตอบ : ราคะ โลภะ อิสสา เป็นกิเลสกาม
กลิ่น รส เป็นวัตถุกาม ฯ

๓. ความตริในฝ่ายชั่ว เรียกว่าอะไร ? มีอะไรบ้าง ?

      ตอบ : เรียกว่า อกุศลวิตก ฯ มี
        ๑. กามวิตก ความตริในทางกาม
        ๒. พยาบาทวิตก ความตริในทางพยาบาท
        ๓. วิหิงสาวิตก ความตริในทางเบียดเบียน ฯ

๔. กิเลส กรรม วิบาก ได้ชื่อว่า วัฏฏะ ที่แปลว่าความหมุนเวียน อยากทราบว่าหมุนเวียนอย่างไร ?

ตอบ : อย่างนี้ คือ กิเลสเกิดขึ้นแล้วเป็นเหตุให้ทำกรรม ครั้นทำกรรมแล้วย่อมได้รับวิบากแห่งกรรม เมื่อได้รับวิบาก กิเลสเกิดขึ้นอีก วนกันไปอย่างนี้ ฯ

ตอบ : ได้แก่ พระโสดาบัน พระสกทาคามี พระอนาคามี และ พระอรหันต์ ฯ พระอรหันต์ละอวิชชาได้เด็ดขาด ฯ

๖. มาร ๕ คืออะไรบ้าง ? ปัญจขันธ์ ได้ชื่อว่าเป็นมารเพราะเหตุไร ?

ตอบ : คือ ขันธมาร กิเลสมาร อภิสังขารมาร มัจจุมาร และ เทวปุตตมาร ฯ เพราะปัญจขันธ์นั้น บางทีทำความลำบากให้ อันเป็นเหตุเบื่อหน่าย จนถึงฆ่าตัวตายเสียเองก็มี ฯ

๗. คนมีปกติรักสวยรักงาม จัดเป็นจริตอะไร ? จะพึงแก้ได้ด้วยการพิจารณากรรมฐานข้อใดได้บ้าง ?

ตอบ : จัดเป็นราคจริต ฯ
จะพึงแก้ได้ด้วยการพิจารณากายคตาสติ หรือ อสุภกรรมฐาน ฯ

๘. อนุสัย หมายถึงกิเลสประเภทใด ? ได้ชื่อเช่นนั้นเพราะเหตุไร ?

ตอบ : หมายถึง กิเลสอย่างละเอียดที่นอนเนื่องอยู่ในสันดาน ฯ เพราะกิเลสชนิดนี้ บางทีไม่ปรากฏ แต่เมื่อมีอารมณ์มายั่ว ย่อมเกิดขึ้น ในทันใด ฯ

๙. พระสงฆ์ปฏิบัติอย่างไร จึงได้ชื่อว่า อุชุปฏิปันโน เป็นผู้ปฏิบัติตรง ?

ตอบ : คือ ไม่ปฏิบัติลวงโลก ไม่มีมายาสาไถย ประพฤติตรงๆ ต่อพระศาสดาและเพื่อนสาวกด้วยกัน ไม่อำพรางความในใจ ไม่มีแง่ มีงอน ฯ

ตอบ : เพื่อเป็นอุบายขัดเกลากิเลส และเป็นไปเพื่อความมักน้อย สันโดษ ฯ อย่างเคร่ง เมื่อเลิกบิณฑบาต นั่งลงแล้ว แม้มีผู้มาใส่บาตรอีก ก็ไม่รับ ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิภาค

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๒

๑. บุคคลาธิฏฐานาเทศนา เทศนามีบุคคลเป็นที่ตั้ง มีอธิบายว่าอย่างไร ?

ตอบ : มีอธิบายว่า การสอนที่ยกบุคคลมาเป็นตัวอย่าง เช่น ในมหาชนกชาดก สอนเรื่องความเพียรโดยกล่าวถึงพระมหาชนกโพธิสัตว์ว่า ทรงมีความเพียรอย่างยิ่ง พยายามว่ายน้ำในท่ามกลางมหาสมุทรที่กว้างใหญ่ มองไม่เห็นฝั่ง อย่างไม่ย่อท้อ ด้วยความมุ่งมั่นที่จะถึงฝั่งให้ได้ และทรงถึงฝั่งได้ดังประสงค์ ฯ

๒. สังขตธรรม คืออะไร ? มีลักษณะอย่างไร ?

ตอบ : คือธรรมอันปัจจัยปรุงแต่ง ฯ
มีลักษณะ คือ มีความเกิดขึ้นในเบื้องต้น มีความแปรปรวนในท่ามกลาง และมีความดับไปในที่สุด ฯ

๓. อธิปเตยยะ ๓ มีอะไรบ้าง ? บุคคลผู้ถือความถูกต้องเป็นใหญ่ ทำด้วยอำนาจเมตตากรุณาเป็นต้น จัดเข้าในข้อไหน ?

ตอบ : มี ๓ คือ

        ๑. อัตตาธิปเตยยะ ความมีตนเป็นใหญ่
        ๒. โลกาธิปเตยยะ ความมีโลกเป็นใหญ่
        ๓. ธัมมาธิปเตยยะ ความมีธรรมเป็นใหญ่ ฯ
        จัดเข้าในธัมมาธิปเตยยะได้ ฯ

๔. ปาฏิหาริย์คืออะไร ? พระพุทธเจ้าทรงยกย่องปาฏิหาริย์อะไร ว่าเป็นอัศจรรย์ยิ่งกว่าปาฏิหาริย์อื่น ?

ตอบ : คือ การกระทำที่ให้บังเกิดผลเป็นอัศจรรย์ ฯ

ทรงยกย่องอนุสาสนีปาฏิหาริย์ว่าเป็นอัศจรรย์ยิ่งกว่าปาฏิหาริย์อื่น ฯ

๕. ปฏิปทาของพระอริยบุคคลผู้เป็นสมณะ เรียกว่าอะไร ? มีอะไรบ้าง ?

ตอบ : เรียกว่า อริยวงศ์ ฯ มี ๔ คือ

        ๑. สันโดษด้วยจีวรตามมีตามเกิด
        ๒. สันโดษด้วยบิณฑบาตตามมีตามเกิด
        ๓. สันโดษด้วยเสนาสนะตามมีตามเกิด
        ๔. ยินดีในการเจริญกุศลและในการละอกุศล ฯ

๖. กิจในอริยสัจ ๔ มีอะไรบ้าง ?

      ตอบ : มี ๑. ปริญญา กำหนดรู้ทุกขสัจ
                   ๒. ปหานะ ละสมุทัยสัจ
                   ๓. สัจฉิกรณะ ทำให้แจ้งนิโรธสัจ
                   ๔. ภาวนา ทำมัคคสัจให้เกิด ฯ

๗. สังวรคืออะไร ? สติสังวร สำรวมด้วยสตินั้น มีอธิบายอย่างไร ?

ตอบ : คือ การสำรวมระวังปิดกั้นอกุศล ฯ

มีอธิบายว่า สำรวมอินทรีย์มีจักษุเป็นต้น ระวังรักษามิให้อกุศลกรรมเข้าครอบงำ เมื่อเห็นรูปเป็นต้น ทั้งมีสติไม่ฟั่นเฟือนหลงลืม ระลึกได้ก่อนแต่ทำ พูด คิด ไม่ให้ผิดทางกาย วาจา ใจ ไม่ประมาทหลงทำกรรมชั่ว ฯ

๘. พระพุทธคุณ บทว่า อรหํ แปลว่าอย่างไรได้บ้าง ?

      ตอบ : แปลว่า
        เป็นผู้เว้นไกลจากกิเลสและบาปกรรม
        เป็นผู้หักกำแห่งสังสารจักร
        เป็นผู้ควรแนะนำสั่งสอนเขา
        เป็นผู้ควรรับความเคารพนับถือของเขา
        เป็นผู้ไม่มีข้อลับ ไม่ได้ทำความเสียหายอันจะพึงซ่อน เพื่อมิให้คนอื่นรู้ ฯ

๙. คำว่า พระสงฆ์ ในบทสังฆคุณนั้น ท่านประสงค์บุคคลเช่นไร ? จงจำแนกมาดู

      ตอบ : ท่านประสงค์พระอริยบุคคล ๔ คู่ ๘ บุคคล ซึ่งล้วนแต่ท่านผู้ที่ตั้งอยู่ในมรรคผลทั้งสิ้น
        คือ พระโสดาปัตติมรรค พระโสดาปัตติผล คู่ ๑
        พระสกทาคามิมรรค พระสกทาคามิผล คู่ ๑
        พระอนาคามิมรรค พระอนาคามิผล คู่ ๑
        พระอรหัตมรรค พระอรหัตผล คู่ ๑ ฯ

๑๐. บารมี คืออะไร ? อธิษฐานบารมี คือการทำอย่างไร ?

ตอบ : ปฏิปทาอันยิ่งยวด หรือคุณธรรมที่ประพฤติอย่างยิ่งยวด
ได้แก่ ความดีที่บำเพ็ญอย่างพิเศษ เพื่อบรรลุเป้าหมายสูงสุด ฯ คือความตั้งใจมั่นตัดสินใจเด็ดเดี่ยว วางจุดหมายแห่งการกระทำของตนไว้แน่นอนและดำเนินตามนั้นอย่าง แน่วแน่ ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิภาค

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๑

๑. บูชา ๒ คืออะไรบ้าง ? การสมาทานศีล ๕ เป็นประจำจัดเป็นบูชาประเภทใด ?

      ตอบ : คือ อามิสบูชา บูชาด้วยอามิสสิ่งของ ๑
        ปฏิบัติบูชา บูชาด้วยการปฏิบัติตาม ๑ ฯ
        เป็นปฏิบัติบูชา ฯ

๒. ญาณ ๓ ที่เป็นไปในทุกขสมุทัยมีอธิบายอย่างไร ?

      ตอบ : ๑. ปรีชาหยั่งรู้ว่า นี้ทุกขสมุทัย จัดเป็นสัจญาณ
                   ๒. ปรีชาหยั่งรู้ว่า ทุกขสมุทัย เป็นสภาพที่ควรละ จัดเป็นกิจญาณ
                   ๓. ปรีชาหยั่งรู้ว่า ทุกขสมุทัย เป็นสภาพที่ละได้แล้ว จัดเป็นกตญาณ ฯ

๓. เมตตา มีความหมายว่าอย่างไร ? เมตตาในพรหมวิหาร และในอัปปมัญญา ต่างกันอย่างไร ?

      ตอบ : มีความหมายว่า ปรารถนาความสุขความเจริญต่อผู้อื่น ด้วยความจริงใจ ฯ ต่างกันโดยวิธีแผ่ คือ
        แผ่โดยเจาะจงก็ดี โดยไม่เจาะจงก็ดี จัดเป็นพรหมวิหาร
        ถ้าแผ่โดยไม่เจาะจง ไม่จำกัด จัดเป็นอัปปมัญญา ฯ

๔. มาร ๕ คืออะไรบ้าง ? กิเลสได้ชื่อว่ามารเพราะเหตุไร ?

ตอบ : คือ ปัญจขันธ์ กิเลส อภิสังขาร มรณะ และ เทวบุตร ฯ ได้ชื่อว่ามาร เพราะผู้ที่ตกอยู่ในอำนาจแห่งกิเลสแล้ว กิเลสย่อมผูกรัดไว้บ้าง ย่อมทำให้เสียคนบ้าง ฯ

๕. ในธรรมคุณบทว่า “พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัส ดีแล้ว” พระธรรมนั้น หมายถึงอะไร ?

ตอบ : หมายถึง ปริยัติธรรม กับ ปฏิเวธธรรม (หรือโดยพิสดาร ได้แก่ สัทธรรม ๑๐ คือ โลกุตรธรรม ๙ กับ ปริยัติธรรม ๑) ฯ

๖. วิญญาณฐิติต่างจากสัตตาวาสอย่างไร ?

      ตอบ : ต่างกันอย่างนี้
        ภูมิเป็นที่ตั้งแห่งวิญญาณ เรียกว่า วิญญาณฐิติ
        ภพเป็นที่อยู่แห่งสัตว์ เรียกว่า สัตตาวาส ฯ

๗. ในอวิชชา ๘ ข้อที่ว่า ไม่รู้จักอนาคต มีอธิบายว่าอย่างไร ?

ตอบ : มีอธิบายว่า ไม่รู้จักคิดล่วงหน้า ไม่อาจปรารภการที่ทำ หรือเหตุอันเกิดขึ้นในปัจจุบันว่าจักมีผลเป็นอย่างนั้นๆ ฯ

๘. คำว่า “อุชุปฏิปนฺโน เป็นผู้ปฏิบัติตรง” คือปฏิบัติเช่นไร ?

ตอบ : คือ ไม่ปฏิบัติลวงโลก ไม่มีมายาสาไถย ประพฤติตรงต่อพระศาสดาและเพื่อนสาวกด้วยกัน ไม่อำพรางความในใจ ฯ

๙. สังโยชน์ คืออะไร ? พระโสดาบันละสังโยชน์อะไรได้เด็ดขาด ?

ตอบ : คือ กิเลสอันผูกใจสัตว์ไว้ ฯ ละสังโยชน์ ๓ เบื้องต้น คือ ๑. สักกายทิฏฐิ ๒. วิจิกิจฉา ๓. สีลัพพตปรามาส ฯ

๑๐. ครุกรรม คืออะไร ? ในฝ่ายอกุศลและฝ่ายกุศลได้แก่อะไร ?

      ตอบ : คือ กรรมหนัก ฯ
        ครุกรรมในฝ่ายอกุศล ได้แก่ อนันตริยกรรม ๕
        ครุกรรมในฝ่ายกุศล ได้แก่ สมาบัติ ๘ ประการ ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิภาค

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๐

๑. ปฏิสันถาร มีอะไรบ้าง ? มีประโยชน์อย่างไร ?

ตอบ : มี ๑) อามิสปฏิสันถาร ต้อนรับด้วยสิ่งของ
๒) ธัมมปฏิสันถาร ต้อนรับด้วยธรรม ฯ

มีประโยชน์อย่างนี้ คือ

๑) เป็นอุบายสร้างความสามัคคีและยึดเหนี่ยวน้ำใจกัน
๒) เป็นการรักษาไมตรีระหว่างกันและกันให้มั่นคงยิ่งขึ้น ฯ

๒. การพิจารณาสังขารทั้งหลายโดยความเป็นไตรลักษณ์ จัดเป็นกัมมัฏฐานอะไร ? มีประโยชน์อย่างไร ?

ตอบ : จัดเป็นวิปัสสนากัมมัฏฐาน ฯ

มีประโยชน์ คือทำให้รู้จักสภาพที่เป็นจริงแห่งสังขารทั้งหลายว่า ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา แล้วเกิดความเบื่อหน่ายในสังขารทั้งหลายเหล่านั้น ฯ

๓. ปาฏิหาริย์มีอะไรบ้าง ? ทำไมจึงยกย่องอนุสาสนีปาฏิหาริย์ว่าอัศจรรย์ ?

      ตอบ : มี ๓ อย่าง คือ
        ๑) อิทธิปาฏิหาริย์ ฤทธิ์เป็นอัศจรรย์
        ๒) อาเทศนาปาฏิหาริย์ รู้ใจเป็นอัศจรรย์
        ๓) อนุสาสนีปาฏิหาริย์ คำสอนเป็นอัศจรรย์ ฯ

เพราะอาจจูงใจผู้ฟังให้เห็นคล้อยตาม ละความชั่ว ทำความดี ตั้งแต่ขั้นต่ำคือการถึงสรณะและรักษาศีล ตลอดถึงขั้นสูง คือมรรคผลนิพพานได้ ฯ

๔. ทิฏฐิ ความเห็นผิด ท่านเรียกว่า โอฆะ โยคะ อาสวะ เพราะเหตุใด ฯ

      ตอบ : เรียกว่า โอฆะ เพราะเป็นดุจกระแสน้ำอันท่วมใจสัตว์
                  เรียกว่า โยคะ เพราะประกอบสัตว์ไว้ในภพ
                   เรียกว่า อาสวะ เพราะเป็นสภาพหมักหมมอยู่ในกระแสจิต ฯ

๕. ปัญจขันธ์ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นมาร มีอธิบายว่าอย่างไร ?

ตอบ : มีอธิบายว่า ปัญจขันธ์นั้น บางทีทำความลำบาก บางทีทำให้เกิดความเบื่อหน่าย จนถึงฆ่าตัวตายก็มี ฯ

๖. ในวิมุตติ ๕ วิมุตติอย่างไหนเป็นโลกิยะ อย่างไหนเป็นโลกุตตระ ?

ตอบ : ตทังควิมุตติ และวิกขัมภนวิมุตติ จัดเป็นโลกิยะ
ส่วนสมุจเฉทวิมุตติ ปฏิปัสสัทธิวิมุตติ และนิสสรณวิมุตติ จัดเป็นโลกุตตระ ฯ

๗. พระพุทธคุณบทว่า อรหํ ที่แปลว่า เป็นผู้หักกำแห่งสังสารจักรนั้น กำแห่งสังสารจักร ได้แก่อะไร ?

ตอบ : ได้แก่ อวิชชา ตัณหา อุปาทาน และกรรม ฯ

๘. พระสงฆ์ ในบทสังฆคุณ ๙ ท่านหมายถึงพระสงฆ์เช่นไร ? คำว่า “อุชุปฏิปนฺโน เป็นผู้ปฏิบัติตรง” คือปฏิบัติเช่นไร ?

ตอบ : หมายถึง พระสาวกผู้ได้บรรลุธรรมวิเศษตั้งแต่โสดาปัตติมรรคเป็นต้น ฯ
คือไม่ปฏิบัติลวงโลก ไม่มีมายาสาไถย ประพฤติตรงตรงต่อพระศาสดา และเพื่อนสาวกด้วยกัน ไม่อำพรางความในใจ ไม่มีแง่งอน ฯ

๙. บารมี คืออะไร ? ทำอย่างไรเรียกว่าอธิษฐานบารมี ?

ตอบ : คือปฏิปทาอันยิ่งยวด หรือคุณธรรมที่ประพฤติอย่างยิ่งยวด ได้แก่ ความดีที่บำเพ็ญอย่างพิเศษ เพื่อบรรลุเป้าหมายสูงสุด ฯ

ความตั้งใจมั่นตัดสินใจเด็ดเดี่ยว วางจุดหมายแห่งการกระทำของตนไว้แน่นอน และดำเนินตามนั้นอย่างแน่วแน่ เรียกว่า อธิษฐานบารมี ฯ

๑๐. ในกรรม ๑๒ อุปัตถัมภกกรรม กับ อุปปีฬกกรรม ทำหน้าที่ต่างกันอย่างไร ?

ตอบ : อุปัตถัมภกกรรม ทำหน้าที่สนับสนุนผลแห่งชนกกรรม
อุปปีฬกกรรม ทำหน้าที่บีบคั้นผลแห่งชนกกรรม ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิภาค

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๙

๑. เจโตวิมุตติ กับ ปัญญาวิมุตติ ต่างกันอย่างไร ?

      ตอบ : เจโตวิมุตติ เป็นวิมุตติของท่านผู้ได้บรรลุฌานมาก่อนแล้ว จึงบำเพ็ญวิปัสสนาต่อ
        ส่วนปัญญาวิมุตติ เป็นวิมุตติของท่านผู้ได้บรรลุด้วยลำพัง บำเพ็ญวิปัสสนาล้วน
        อีกนัยหนึ่ง เรียกเจโตวิมุตติ เพราะพ้นจากราคะ เรียกปัญญาวิมุตติ เพราะพ้นจากอวิชชา ฯ

๒. พระอริยบุคคล ๘ จำพวก จำพวกไหนชื่อว่าพระเสขะและพระอเสขะ ? เพราะเหตุไร ?

ตอบ : พระอริยบุคคล ๗ เบื้องต้นชื่อว่าพระเสขะ เพราะเป็นผู้ยังต้องปฏิบัติเพื่อบรรลุมรรคผลเบื้องสูง
พระอริยบุคคลผู้ตั้งอยู่ในอรหัตตผล ชื่อว่าพระอเสขะ เพราะเสร็จกิจอันจะต้องทำแล้ว ฯ

๓. ราคะ โลภะ อิสสา กลิ่น รส อย่างไหนเป็นกิเลสกาม อย่างไหนเป็นวัตถุกาม ?

ตอบ : ราคะ โลภะ อิสสา เป็นกิเลสกาม กลิ่น รส เป็นวัตถุกาม ฯ

๔. คำว่า “โสดาบัน” แปลว่าอะไร ? ผู้บรรลุโสดาบันนั้น ละสังโยชน์อะไรได้เด็ดขาด ?

      ตอบ : โสดาบัน แปลว่า ผู้แรกถึงกระแสพระนิพพาน
                   ๑) สักกายทิฏฐิ
                   ๒) วิจิกิจฉา
                   ๓) สีลัพพตปรามาส ฯ

๕. ความตริในฝ่ายชั่ว เรียกว่าอะไร ? มีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?

      ตอบ : เรียกว่า อกุศลวิตก มี ๓ อย่าง คือ
        ๑) กามวิตก ความตริในทางกาม
        ๒) พยาบาทวิตก ความตริในทางพยาบาท
        ๓) วิหิงสาวิตก ความตริในทางเบียดเบียน ฯ

๖. มัจจุราชได้แก่อะไร ? ได้ชื่อว่าเป็นมารเพราะเหตุไร ?

ตอบ : ได้แก่ความตาย ชื่อว่าเป็นมารเพราะเมื่อความตายเกิดขึ้น บุคคลย่อมหมดโอกาสที่จะทำประโยชน์ใดๆ อีกต่อไป ฯ

๗. จริต คืออะไร ? คนมีปกติเชื่อง่ายจริตอะไร ?

๘. กิเลสที่ได้ชื่อว่าอนุสัย และได้ชื่อว่าสังโยชน์ มีอธิบายอย่างไร ?

ตอบ : กิเลสได้ชื่อว่าอนุสัย เพราะเป็นกิเลสอย่างละเอียด นอนเนื่องอยู่ในสันดานของสัตว์ มักไม่ปรากฏ ต่อเมื่อมีอารมณ์มายั่ว จึงปรากฏขึ้น

กิเลสที่ได้ชื่อว่าสังโยชน์ เพราะเป็นกิเลสที่ผูกใจสัตว์ไว้กับภพไม่ให้หลุดพ้นไปได้ ฯ

ตอบ : มีความหมาย ๔ อย่าง คือ

        ๑) ชื่อว่าเป็นพระอรหันต์ เพราะเป็นผู้ไกลจากกิเลสและบาปธรรม กล่าวคือ เป็นผู้บริสุทธิ์
        ๒) ชื่อว่าเป็นพระอรหันต์ เพราะเป็นผู้หักกำสังสารจักร คือ อวิชชา ตัณหา อุปาทาน กรรมได้
        ๓) ชื่อว่าเป็นพระอรหันต์ เพราะเป็นผู้ควรแนะนำสั่งสอนเขา หรือเป็นผู้ควรรับความเคารพนับถือ
        ๔) ชื่อว่าเป็นพระอรหันต์ เพราะเป็นผู้ไม่มีความลับ คือ มิได้ทำความเสียหายอันใดที่จะพึงซ่อนเร้น ฯ

๑๐. จงให้ความหมายของคำต่อไปนี้ ?

๑) อโหสิกรรม

๒) กตัตตากรรม

ตอบ : อโหสิกรรม คือกรรมให้ผลสำเร็จแล้ว เป็นกรรมล่วงคราวแล้วเลิกให้ผล เปรียบเหมือนพืชสิ้นยางแล้ว เพาะไม่ขึ้น
กตัตตากรรม คือกรรมสักว่าทำ ได้แก่กรรมอันทำด้วยไม่จงใจ ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิภาค

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๘

๑. สมถกัมมัฏฐาน และวิปัสสนากัมมัฏฐาน มุ่งผลแห่งการปฏิบัติอย่างไร ?

ตอบ : สมถกัมมัฏฐาน มุ่งผลคือความสงบใจ ส่วนวิปัสสนากัมมัฏฐาน มุ่งผลคือความเรืองปัญญา ฯ

๒. ปาพจน์ ๒ คือธรรมและวินัยนั้นทราบแล้ว อยากทราบว่า ความปฏิบัติอย่างไรจัดเป็นธรรม ความปฏิบัติอย่างไรจัดเป็นวินัย ?

ตอบ : ความปฏิบัติเพื่อเป็นทางนำความประพฤติและอัธยาศัยให้ประณีตขึ้น จัดเป็นธรรม ความปฏิบัติเนื่องด้วยระเบียบอันทรงตั้งไว้ด้วยพุทธอาณา เป็นสิกขาบทหรืออภิสมาจาร เพื่อเป็นทางนำความประพฤติให้สม่ำเสมอกัน หรือเป็นเครื่องบริหารคณะ จัดเป็นวินัย ฯ

๓. โลกัตถจริยา ที่พระพุทธองค์ทรงประพฤติเป็นประโยชน์แก่โลกนั้น มีอธิบายอย่างไร ?

ตอบ : มีอธิบายว่า ทรงประพฤติเป็นประโยชน์แก่มหาชนที่นับว่าสัตวโลกทั่วไป เช่น ทรงแผ่พระญาณตรวจดูสัตวโลกทุกเช้าค่ำ ผู้ใดปรากฏในข่ายพระญาณเสด็จไปโปรดผู้นั้น สรุปคือ ทรงสงเคราะห์คนทั้งหลายโดยฐานเป็นเพื่อนมนุษย์ด้วยกัน ฯ

๔. วิเวก ๓ คืออะไรบ้าง ? จงอธิบายแต่ละอย่างพอเข้าใจ

ตอบ : คือ กายวิเวก สงัดกาย ได้แก่อยู่ในที่สงัด จิตตวิเวก สงัดจิต ได้แก่ทำจิตให้สงบด้วยสมถภาวนา อุปธิวิเวก สงัดกิเลส ได้แก่ทำใจให้บริสุทธิ์จากกิเลสด้วยวิปัสสนาภาวนา ฯ

๕. ในสังขาร ๓ อะไรชื่อว่ากายสังขารและวจีสังขาร ? เพราะเหตุไรจึงได้ชื่ออย่างนั้น ?

ตอบ : ลมอัสสาสะปัสสาสะ ได้ชื่อว่ากายสังขาร เพราะปรนปรือกายให้เป็นอยู่ วิตกกับวิจาร ได้ชื่อว่าวจีสังขาร เพราะตริแล้วตรองแล้วจึงพูด ไม่เช่นนั้นวาจานั้นจักไม่เป็นภาษา ฯ

๖. อปัสเสนธรรมข้อว่า “พิจารณาแล้วบรรเทาของอย่างหนึ่ง” ของอย่างหนึ่งนั้น คืออะไร ?

ตอบ : คือ อกุศลวิตกสัมปยุตด้วยกาม พยาบาท วิหิงสา ฯ

๗. อุปาทาน คืออะไร ? การถือเราถือเขาด้วยอำนาจมานะ จนเป็นเหตุถือพวก จัดเป็นอุปาทานอะไร ในอุปาทาน ๔ ?

ตอบ : คือ การถือมั่นข้างเลว ได้แก่ถือรั้นฯ จัดเป็นอัตตวาทุปาทาน ฯ

๘. ธรรมมัจฉริยะ ความตระหนี่ธรรม มีอธิบายอย่างไร ?

ตอบ : มีอธิบายว่า ความหวงธรรม หวงศิลปวิทยา ไม่ปรารถนาจะแสดงจะบอกแก่คนอื่น เกรงว่าเขาจะรู้เทียมตน ฯ

๙. ชิวหาวิญญาณ และกายวิญญาณ เกิดขึ้นได้เพราะอาศัยอะไรบ้าง ?

ตอบ : ชิวหาวิญญาณเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยลิ้นกับรส (กระทบกัน) และกายวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยกายกับโผฏฐัพพะ (กระทบกัน) ฯ

๑๐. อุปฆาตกรรม คือกรรมตัดรอน ทำหน้าที่อะไร ?

ตอบ : ทำหน้าที่ตัดรอนผลแห่งชนกกรรมและอุปัตถัมภกกรรมให้ขาด แล้วเข้าให้ผลแทนที่ (ชนกกรรมและอุปัตภัมภกกรรมนั้น) ฯ ขบด้วยทิฏฐิ (ทิฏฐิยา สุปฏิวิทธา) ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิภาค

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๗

๑. ตจปัญจกกัมมัฏฐาน มีอะไรบ้าง ? เรียกอีกอย่างหนึ่งว่าอย่างไร ? เป็นอารมณ์ของสมถกัมมัฏฐานหรือของวิปัสสนากัมมัฏฐาน ?

ตอบ : มี เกสา ผม โลมา ขน นขา เล็บ ทนฺตา ฟัน และ ตโจ หนัง ฯ เรียกอีกอย่างว่า มูลกัมมัฏฐาน ฯ เป็นอารมณ์ได้ทั้งสมถกัมมัฏฐานและวิปัสสนากัมมัฏฐาน ฯ

๒. สังขตธรรม และอสังขตธรรม ต่างกันอย่างไร ? สัตว์ ต้นไม้ ภูเขา เป็นสังขตธรรม เพราะมีลักษณะอย่างไร ?

ตอบ : สังขตธรรม คือธรรมอันปัจจัยปรุงแต่ง ส่วนอสังขตธรรม คือธรรมอันปัจจัยไม่ได้ปรุงแต่ง ฯ เพราะมีลักษณะ คือมีความเกิดขึ้นในเบื้องต้น มีความดับในที่สุด และเมื่อยังตั้งอยู่ ความแปรผันปรากฏ ฯ

๓. มหาภูตรูป คืออะไร มีความเกี่ยวเนื่องกับอุปาทายรูปอย่างไร ?

ตอบ : คือ รูปที่เป็นใหญ่เป็นประธาน อันประกอบด้วยธาตุ ๔ ได้แก่ ดิน น้ำ ไฟ ลม ฯ เป็นที่ตั้งอาศัยแห่งอุปาทายรูป หรือรูปย่อย เมื่อรูปใหญ่ แตกทำลายไป อุปาทายรูปที่อิงอาศัยมหาภูตรูปนั้นก็แตกทำลายไปด้วย ฯ

๔. กิเลส กรรม วิบาก ได้ชื่อว่า วัฏฏะ เพราะเหตุไร ? จะตัดให้ขาดได้ด้วยอะไร ?

ตอบ : เพราะหมุนเวียนกันไป คือกิเลสเกิดขึ้นแล้วเป็นเหตุให้ทำกรรม ครั้นทำกรรมแล้ว ย่อมได้รับวิบากแห่งกรรม เมื่อได้รับวิบาก กิเลสเกิดขึ้นอีก วนกันไปอย่างนี้ ฯ ด้วยอรหัตตมรรค ฯ

๕. กตญาณ เป็นไปในอริยสัจ ๔ อย่างไร ?

ตอบ : ปรีชาหยั่งรู้ว่า ทุกข์ที่ควรกำหนดรู้ได้กำหนดรู้แล้ว ทุกขสมุทัยที่ควรละได้ละแล้ว ทุกขนิโรธที่ควรทำให้แจ้งได้ทำให้แจ้งแล้ว ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาที่ควรเจริญได้เจริญแล้ว ฯ

๖. ความรู้สึกเฉยๆ ทางกาย กับความรู้สึกเฉยๆ ทางใจ จัดเข้าในเวทนา ๕ อย่างไร ?

ตอบ : ความรู้สึกเฉยๆ ทางกาย จัดเป็นสุข ความรู้สึกเฉยๆ ทางใจ จัดเป็นอุเบกขา ฯ

๗. กิเลส ชื่อว่าโอฆะ โยคะ และอาสวะ เพราะเหตุไร ?

ตอบ : ชื่อว่า โอฆะ เพราะเป็นดุจกระแสน้ำอันท่วมใจสัตว์ ชื่อว่า โยคะ เพราะประกอบสัตว์ไว้ในภพ ชื่อว่า อาสวะ เพราะเป็นสภาพหมักหมมอยู่ในสันดาน ฯ

๘. การแผ่เมตตาในพรหมวิหาร กับในอัปปมัญญา ต่างกันอย่างไร ?

ตอบ : ในพรหมวิหาร เป็นการแผ่เมตตาโดยเจาะจงตัว หรือเจาะจงหมู่คณะ ส่วนในอัปปมัญญา เป็นการแผ่เมตตาโดยไม่เจาะจงตัว ไม่มีจำกัด ฯ

๙. ผู้บริจาคทานระดับใด จัดเป็นทานบารมี ทานอุปบารมี และ ทานปรมัตถบารมี ?

ตอบ : บริจาคพัสดุภายนอก จัดเป็นทานบารมี บริจาคอวัยวะ จัดเป็นทานอุปบารมี บริจาคชีวิต จัดเป็นทานปรมัตถบารมี ฯ

๑๐. บุคคลผู้ได้รับการยกย่องว่าเป็นพหุสุต เพราะประกอบด้วยคุณสมบัติอะไรบ้าง ?

ตอบ : ประกอบด้วย

        ๑. ได้ยินได้ฟังมาก (พหุสสุตา)
        ๒. ทรงจำไว้ (ธตา)
        ๓. ท่องไว้ด้วยวาจา (วจสา ปริจิตา)
        ๔. เอาใจจดจ่อ (มนสานุเปกขิตา)
        ๕. ขบด้วยทิฏฐิ (ทิฏฐิยา สุปฏิวิทธา) ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิภาค

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๖

๑. ทิฏฐิที่หมายถึงความเห็นผิด ๒ อย่าง มีอะไรบ้าง ?

ตอบ : มี

๑) สัสสตทิฏฐิ ความเห็นว่าเที่ยง
๒) อุจเฉททิฏฐิ ความเห็นว่าขาดสูญ ฯ

๒. กุศลวิตกมีอะไรบ้าง ? สงเคราะห์เข้าในมรรคมีองค์ ๘ ข้อไหนได้ ?

ตอบ : มี

        ๑) เนกขัมมวิตก ความตริในทางพรากจากกาม
        ๒) อพยาบาทวิตก ความตริในทางไม่พยาบาท
        ๓) อวิหิงสาวิตก ความตริในทางไม่เบียดเบียน ฯ
        สงเคราะห์เข้าในข้อสัมมาสังกัปปะ ฯ

๓. ฆ่าสัตว์อย่างไรเกิดทางกายทวาร อย่างไหนเกิดทางวจีทวาร ?

ตอบ : ฆ่าด้วยตนเอง เกิดทางกายทวาร
ใช้ให้ผู้อื่นฆ่า เกิดทางวจีทวาร

๔. ญาณ ๓ ที่เป็นไปในทุกขสมุทัยสัจ มีอธิบายอย่างไร ?

ตอบ : มีอธิบายว่า

        ๑) ปรีชาหยั่งรู้ว่า นี้ทุกขสมุทัยเป็นเหตุให้ทุกข์เกิดจริง จัดเป็นสัจญาณ
        ๒) ปรีชาหยั่งรู้ว่า นี้ทุกขสมุทัยควรละ จัดเป็นกิจญาณ
        ๓) ปรีชาหยั่งรู้ว่า นี้ทุกขสมุทัยละได้แล้ว จัดเป็นกตญาณ ฯ

๕. ในพระพุทธศาสนาพูดเรื่องมารไว้มาก อยากทราบคำว่า มาร หมายถึงอะไร ? กิเลสได้ชื่อว่ามารเพราะเหตุไร ?

ตอบ : หมายถึงสิ่งที่ล้างผลาญทำลายความดี ชักนำให้ทำบาปกรรม ปิดกั้นไม่ให้ทำความดี จนถึงปิดกั้นไม่ให้เข้าใจสรรพสิ่งตามความเป็นจริง ฯ

เพราะผู้ที่ตกอยู่ในอำนาจของกิเลสแล้วย่อมจะถูกผูกมัดไว้บ้าง ถูกทำให้เสียคนบ้าง ฯ

๖. คำว่าพระธรรมในธรรมคุณบทว่า “พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้ว” หมายถึงอะไร ?

ตอบ : หมายถึงปริยัติธรรม กับปฏิเวธธรรม (หรือโดยพิสดาร ได้แก่ สัทธรรม ๑๐ คือโลกุตรธรรม ๙ กับปริยัติธรรม ๑) ฯ

๗. ทักขิณาวิสุทธิ มีอะไรบ้าง ? อย่างไหนให้อานิสงส์มากที่สุด ?

      ตอบ : ทักขิณาบางอย่างบริสุทธิ์ฝ่ายทายก ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก
        ทักขิณาบางอย่างบริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายทายก
        ทักขิณาบางอย่างไม่บริสุทธิ์ทั้งฝ่ายทายก ทั้งฝ่ายปฏิคาหก
        ทักขิณาบางอย่างบริสุทธิ์ทั้งฝ่ายทายก ทั้งฝ่ายปฏิคาหก ฯ
        อย่างที่ ๔ คือทักขิณาที่บริสุทธิ์ทั้งฝ่ายทายก ทั้งฝ่ายปฏิคาหก ฯ

๘. อนุสัย หมายถึงกิเลสประเภทไหน ? ได้ชื่อเช่นนั้นเพราะเหตุไร ?

๙. พุทธคุณ ๒ ก็มี พุทธคุณ ๓ ก็มี พุทธคุณ ๙ ก็มี จงแจกแจงแต่ละอย่างว่ามีอะไรบ้าง ?

      ตอบ : พุทธคุณ ๒ คือ อัตตสมบัติ และปรหิตสมบัติ
        พุทธคุณ ๓ คือ พระปัญญาคุณ พระวิสุทธิคุณ และ พระกรุณาคุณ
        พุทธคุณ ๙ คือ อรหํ, สมฺมาสมฺพุทฺโธ, วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน, สุคโต, โลกวิทู, อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ, สตฺถา เทวมนุสฺสานํ, พุทฺโธ, ภควา ฯ

๑๐. ธุดงค์ คืออะไร ? มีกี่หมวด หมวดไหนว่าด้วยเรื่ออะไร ?

ตอบ : คือวัตตจริยาพิเศษอย่างหนึ่ง เป็นอุบายขัดเกลากิเลส และเป็นไปเพื่อความมักน้อยสันโดษ ฯ

มี ๔ หมวด ฯ ดังนี้

          หมวดที่ ๑ ว่าด้วยเรื่องจีวร
          หมวดที่ ๒ ว่าด้วยเรื่องบิณฑบาต
          หมวดที่ ๓ ว่าด้วยเรื่องเสนาสนะ
          หมวดที่ ๔ ว่าด้วยเรื่องความเพียร ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิภาค

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๕

๑. กัมมัฏฐานที่พระอุปัชฌาย์สอนแก่ผู้ขอบรรพชาอุปสมบทว่า เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ ตโจ ทนฺตา นขา โลมา เกสา นั้น เรียกชื่อว่าอะไร เป็นสมถกัมมัฏฐานหรือวิปัสสนากัมมัฏฐาน ?

ตอบ : ชื่อว่า ตจปัจกกัมมัฏฐาน หรือมูลกัมมัฏฐาน เป็นได้ทั้งสมถกัมมัฏฐานและวิปัสสนากัมมัฏฐาน ฯ

๒. แสวงหาอะไรเป็นการแสวงหาอย่างประเสริฐ แสวงหาอะไรเป็นการแสวงหาไม่ประเสริฐ ?

ตอบ : ในพระสูตรแสดงว่า แสวงหาสภาพอันมิใช่ของมีชรา พยาธิ มรณะ คือคุณธรรมมีพระนิพพานเป็นอย่างสูง เป็นการแสวงหาอย่างประเสริฐ เรียกว่าอริยปริเยสนา

แสวงหาของมีชรา พยาธิ มรณะ เช่นหาของเล่น เป็นการแสวงหาไม่ประเสริฐ เรียกว่าอนริยปริเยสนา ฯ

๓. ผู้มีอัตตาธิปเตยยะ กับผู้มีธัมมาธิปเตยยะ มีความมุ่งหมายในการทำงานต่างกันอย่างไร ?

ตอบ : ผู้มีอัตตาธิปเตยยะ ปรารภภาวะของตนเป็นใหญ่ ทำด้วยมุ่งให้สมภาวะของตน ผู้ทำมุ่งผลอันจะได้แก่ตน หรือมุ่งความสะดวกแห่งตน

ส่วนผู้มีธัมมาธิปเตยยะ ทำด้วยไม่มุ่งหมายอย่างอื่น เป็นแต่เห็นสมควร เห็นว่าถูกก็ทำ หรือทำด้วยอำนาจเมตตากรุณาเป็นอาทิ ฯ

๔. ญาณ ๓ ที่เป็นไปในทุกขสัจ มีอธิบายอย่างไร ?

ตอบ : มีอธิบายว่า

        ๑. ปรีชาหยั่งรู้ว่า นี้ทุกขสัจ จัดเป็นสัจจญาณ
        ๒. ปรีชาหยั่งรู้ว่า ทุกขสัจเป็นสภาพที่ควรกำหนดรู้ จัดเป็นกิจจญาณ
        ๓. ปรีชาหยั่งรู้ว่า ทุกขสัจที่ควรกำหนดรู้ ได้กำหนดรู้แล้ว จัดเป็นกตญาณ ฯ

๕. อปัสเสนธรรม (ธรรมเป็นที่พึ่งพิง) ข้อที่ ๒ ว่า พิจารณาแล้วอดกลั้นของอย่างหนึ่งนั้นมีอธิบายอย่างไร ?

ตอบ : มีอธิบายว่า อดกลั้นอารมณ์อันไม่เป็นที่เจริญใจ ต่างโดยหนาว ร้อน หิว กระหาย ถ้อยคำเสียดแทง และทุกขเวทนาอันแรงกล้า ฯ

๖. อริยวงศ์ คืออะไร มีกี่อย่าง ข้อที่ ๔ ว่าอย่างไร ?

ตอบ : คือ ปฏิปทาของพระอริยบุคคลผู้เป็นสมณะ มี ๔ อย่าง ข้อที่ ๔ ว่า ยินดีในการเจริญกุศลและในการละอกุศล ฯ

๗. ปัญจขันธ์ ได้ชื่อว่าเป็นมาร เพราะเหตุไร ?

ตอบ : เพราะปัญจขันธ์นั้น บางทีทำความลำบากให้ อันเป็นเหตุเบื่อหน่าย จนถึงฆ่าตัวตายเสียเองก็มี ฯ

๘. สมาธิระดับไหน จึงจัดเป็นจิตตวิสุทธิ ความหมดจดแห่งจิต ?

ตอบ : สมาธิทั้งที่เป็นอุปจาระ ทั้งที่เป็นอัปปนา โดยที่สุดขณิกสมาธิ คือสมาธิชั่วขณะพอเป็นรากฐานแห่งวิปัสสนา จัดเป็นจิตตวิสุทธิ ฯ

๙. สังฆคุณ ๙ มีอะไรบ้าง จะย่นให้เหลือเพียง ๒ ได้อย่างไร ?

      ตอบ : มี ๑. สุปฏิปนฺโน เป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว
        ๒. อุชุปฏิปนฺโน เป็นผู้ปฏิบัติตรงแล้ว
        ๓. ญายปฏิปนฺโน เป็นผู้ปฏิบัติเป็นธรรม
        ๔. สามีจิปฏิปนฺโน เป็นผู้ปฏิบัติสมควร
        ๕. อาหุเนยฺโย เป็นผู้ควรของคำนับ
        ๖. ปาหุเนยฺโย เป็นผู้ควรของต้อนรับ
        ๗. ทกฺขิเณยฺโย เป็นผู้ควรของทำบุญ
        ๘. อญฺชลิกรณีโย เป็นผู้ควรทำอัญชลี (ประณมมือไหว้)
        ๙. อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส เป็นนาบุญของโลก ไม่มีนาบุญ อื่นยิ่งกว่า ฯ

ข้อ ๑ ถึงข้อ ๔ เป็นอัตตหิตคุณ คือคุณเกื้อกูลแก่ตนเอง
ข้อ ๕ ถึงข้อ ๑๐ เป็นปรหิตคุณ คือคุณเกื้อกูลแก่ผู้อื่น ฯ

๑๐. กรรมที่บุคคลทำไว้ ทำหน้าที่อย่างไรบ้าง ?

ตอบ : ทำหน้าที่ คือ

        ๑. แต่ง (วิบาก) ให้เกิด เรียกว่า ชนกกรรม
        ๒. สนับสนุน (วิบากของกรรมอื่น) เรียกว่า อุปัตถัมภกกรรม
        ๓. บีบคั้น (วิบากของกรรมอื่น) เรียกว่า อุปปีฬกกรรม
        ๔. ตัดรอน (วิบากของกรรมอื่น) เรียกว่า อุปฆาตกกรรม ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิภาค

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๔

๑. ในอริยบุคคล ๒ พระเสขะผู้ยังต้องศึกษา คือศึกษาเรื่องอะไร ผู้ศึกษากำลังสอบธรรมอยู่นี้เรียกว่าพระเสขะได้หรือไม่ ?

ตอบ : คือ ศึกษาในอธิสีล ในอธิจิต และในอธิปัญญา อีกอย่างหนึ่ง หมายถึง ต้องศึกษาและต้องปฏิบัติเพื่อมรรคผลเบื้องสูงขึ้นไป ฯ ยังเรียกว่าพระเสขะไม่ได้ ถ้าไม่ใช่พระอริยบุคคล ๗ จำพวกเบื้องต้น ฯ

๒. มหาภูตรูปและอุปาทายรูป คืออะไร ?

ตอบ : มหาภูตรูป คือ รูปใหญ่ ได้แก่ธาตุ ๔ มี ปฐวี อาโป เตโช วาโย อุปาทายรูป คือรูปอาศัยมหาภูตรูปนั้น ฯ

๓. ไตรวัฏฏะ อันได้แก่ กิเลสวัฏฏะ กัมมวัฏฏะ วิปากวัฏฏะ มีสภาพเกี่ยวเนื่องวนกันไปอย่างไร ตัดให้ขาดได้ด้วยอะไร ?

ตอบ : อย่างนี้ คือ กิเลสเกิดขึ้นแล้วให้ทำกรรม ครั้นทำกรรมแล้ว ย่อมได้รับวิบากแห่งกรรม เมื่อได้รับวิบาก กิเลสก็เกิดขึ้นอีก วนกันไป อย่างนี้ ฯ ได้ด้วยอรหัตตมรรคญาณ ฯ

๔. เมตตากับปรานีมีความหมายต่างกันหรือเหมือนกันอย่างไร และอย่างไหนกำจัดวิตกอะไร ?

ตอบ : เมตตาหมายถึงความรักใคร่หรือความหวังดี ปรานีหมายถึงความปรารถนาให้ผู้อื่นพ้นจากความทุกข์ เข้าลักษณะแห่งกรุณา ฯ เมตตา กำจัดพยาบาทวิตก ปรานี กำจัดวิหิงสาวิตก ฯ

๕. ทักขิณา คืออะไร ทักขิณานั้น จะบริสุทธิ์หรือไม่บริสุทธิ์ ในฝ่ายทายกและในฝ่ายปฏิคาหกนั้น มีอะไรเป็นเครื่องหมาย ?

ตอบ : คือ ของทำบุญ ฯ

ทักขิณาจะบริสุทธิ์ มีศีลมีกัลยาณธรรมเป็นเครื่องหมาย ทักขิณา จะไม่บริสุทธิ์ มีทุศีลมีบาปธรรมเป็นเครื่องหมาย ฯ

๖. บทนมัสการพระธรรมว่า สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม ธมฺมํ นมสฺสามิ ข้าพเจ้า นมัสการพระธรรม อันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้ว ที่ว่า ตรัสดีแล้ว นั้นมีอธิบายอย่างไร ?

ตอบ : มีอธิบายอย่างนี้คือ ดีทั้งในส่วนปริยัติและดีทั้งในส่วนปฏิเวธ ในส่วนปริยัติ ได้ชื่อว่าดีเพราะตรัสไม่วิปริต เพราะแสดงข้อปฏิบัติโดยลำดับกัน มีความไพเราะในเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุด พร้อมทั้งอรรถ ทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ในส่วนปฏิเวธนั้น ได้ชื่อว่าดีเพราะปฏิปทากับพระนิพพานย่อมสมควรแก่กันและกัน ฯ

๗. พระพุทธคุณว่า อรหํ ใช้เป็นคุณบทของพระสาวกได้ด้วยหรือไม่ ถ้าได้ จะมีคำอะไรมาประกอบร่วมด้วย เป็นเครื่องหมายให้รู้ว่าเป็นคุณบทของพระศาสดาหรือของพระสาวก ?

ตอบ : ได้ ฯ สำหรับพระศาสดา ใช้ว่า อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ แปลว่า พระอรหันต์ ผู้ตรัสรู้ชอบเอง สำหรับพระสาวกใช้ว่า อรหํ ขีณาสโว แปลว่า พระอรหันต์ผู้มีอาสวะสิ้นแล้ว ฯ

๘. คำว่า พระสงฆ์ ในบทสังฆคุณนั้น ท่านประสงค์บุคคลเช่นไร จงจำแนกมาดู ?

ตอบ : ท่านประสงค์พระอริยบุคคล ๔ คู่ ๘ บุคคล ซึ่งล้วนแต่ท่านผู้ที่ตั้งอยู่ในมรรคผลทั้งสิ้น คือ พระโสดาปัตติมรรค พระโสดาปัตติผล คู่ ๑ พระสกทาคามิมรรค พระสกทาคามิผล คู่ ๑ พระอนาคามิมรรค พระอนาคามิผล คู่ ๑ พระอรหัตตมรรค พระอรหัตตผล คู่ ๑ ฯ

๙. พระบาลีว่า “อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา” เพราะอวิชชา เป็นปัจจัย จึงมีสังขาร ดังนี้ คำว่า สังขารหมายถึงอะไร ได้แก่ อะไรบ้าง ?

ตอบ : หมายถึงสภาพผู้ปรุงแต่ง ฯ ได้แก่

        ๑. ปุญญาภิสังขาร อภิสังขารคือบุญ
        ๒. อปุญญาภิสังขาร อภิสังขารคือบาป
        ๓. อเนญชาภิสังขาร อภิสังขารคืออเนญชา ฯ

๑๐. ครุกรรม คืออะไร อนันตริยกรรมกับสมาบัติ ๘ เป็นครุกรรมฝ่ายกุศลหรืออกุศล ?

ตอบ : คือ กรรมหนัก ฯ
อนันตริยกรรม เป็นครุกรรมฝ่ายอกุศล สมาบัติ ๘ เป็นครุกรรมฝ่ายกุศล ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิภาค

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๓

๑. สังขตธรรม คืออะไร มีลักษณะอย่างไร ?

ตอบ : คือ ธรรมอันปัจจัยปรุงแต่ง ฯ
มีลักษณะ คือ มีความเกิดขึ้นในเบื้องต้น มีความดับไปในที่สุด และเมื่อยังตั้งอยู่ความแปรปรวนปรากฏ ฯ

๒. วิมุตติ กับ วิโมกข์ ต่างกันอย่างไร สมุจเฉทวิมุตติ มีอธิบายอย่างไร ?

ตอบ : ต่างกันแต่โดยพยัญชนะ แต่ก็พ้นจากราคะ โทสะ โมหะ ได้เท่ากันโดยอรรถ ฯ
มีอธิบายว่า ความพ้นจากกิเลสด้วยอำนาจอริยมรรค กิเลสเหล่านั้นขาดเด็ดไปไม่กลับเกิดอีก ฯ

๓. ญาณ ๓ ที่เป็นไปในอริยสัจ ๔ มีอะไรบ้าง ญาณ ๓ ที่เป็นไปในทุกขนิโรธสัจ มีอธิบายอย่างไร ?

        ตอบ : มี ๑. สัจจญาณ ปรีชาหยั่งรู้อริยสัจ
          ๒. กิจจญาณ ปรีชาหยั่งรู้กิจอันควรทำ
          ๓. กตญาณ ปรีชาหยั่งรู้กิจอันทำแล้ว ฯ

มีอธิบายว่า

          ๑. ปรีชาหยั่งรู้ว่า นี้ทุกขนิโรธสัจ จัดเป็นสัจจญาณ
          ๒. ปรีชาหยั่งรู้ว่า ทุกขนิโรธสัจเป็นสภาพที่ควรทำให้แจ้ง จัดเป็นกิจจญาณ
          ๓. ปรีชาหยั่งรู้ว่า ทุกขนิโรธสัจที่ควรทำให้แจ้งๆ แล้ว จัดเป็นกตญาณ ฯ

๔. ภพกับภูมิต่างกันอย่างไร มีอย่างละเท่าไร ?

ตอบ : ภพ หมายถึงโลกเป็นที่อยู่ต่างชั้นแห่งหมู่สัตว์ มี ๓ ฯ ภูมิ หมายถึงภาวะอันประณีตขึ้นไปเป็นชั้นๆ แห่งจิตและเจตสิก มี ๔ ฯ

๕. กาม ภพ ทิฏฐิ และอวิชชา ได้ชื่อว่า โอฆะ โยคะ และอาสวะ เพราะเหตุไร ?

ตอบ : ได้ชื่อว่า โอฆะ เพราะเป็นดุจกระแสน้ำอันท่วมใจสัตว์ ได้ชื่อว่าโยคะ เพราะประกอบสัตว์ไว้ในภพ ได้ชื่อว่าอาสวะ เพราะเป็นสภาพหมักหมมอยู่ในสันดาน ฯ

๖. จริต ๖ ได้แก่อะไรบ้าง คนมีจริตมักนึกพล่านจะพึงแก้ด้วยกัมมัฏฐานอะไร ?

ตอบ : ได้แก่ ๑. ราคจริต ๒. โทสจริต ๓. โมหจริต ๔. วิตักกจริต ๕. สัทธาจริต ๖. พุทธิจริต ฯ
พึงแก้ด้วยวิธีเพ่งกสิณ หรือเจริญอานาปานัสสติกัมมัฏฐาน ฯ

๗. พระพุทธคุณ ๙ บท คืออะไรบ้าง บทไหนจัดเป็นอัตตหิตสมบัติและปรหิตปฏิบัติ ?

ตอบ : คือ อรหํ, สมฺมาสมฺพุทฺโธ, วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน, สุคโต, โลกวิทู, อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ, สตฺถา เทวมนุสฺสานํ, พุทฺโธ, ภควา ฯ
๕ บทเบื้องต้น เป็นอัตตหิตสมบัติ ๔ บทเบื้องปลาย เป็นปรหิตปฏิบัติ ฯ

๘. พระโสดาบัน แปลว่าอะไร หมายถึงพระอริยบุคคลผู้ละสังโยชน์อะไรได้ขาดบ้าง ?

ตอบ : แปลว่าผู้แรกเข้าถึงกระแสพระนิพพาน ฯ
ละสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา และสีลัพพตปรามาสได้ขาด ฯ

๙. ธุดงค์ท่านบัญญัติไว้เพื่อประโยชน์อะไร ธุดงค์ที่ภิกษุถือได้มีกำหนดเฉพาะกาล คือข้อใด เพราะเหตุใด ?

        ตอบ : เพื่อเป็นอุบายขัดเกลากิเลส และเป็นไปเพื่อความมักน้อยสันโดษ ฯ
          ข้อ รุกขมูลิกังคะ และ อัพโภกาสิกังคะ ฯ
          ธุดงค์ ๒ ข้อนี้ ภิกษุถือได้เฉพาะกาลนอกพรรษา เพราะในพรรษาภิกษุต้องถือเสนาสนะเป็นที่อยู่อาศัยประจำ ตามพระวินัยนิยม ฯ

๑๐. บุคคลผู้ได้รับการยกย่องว่าเป็นพหูสูต เพราะประกอบด้วยคุณสมบัติอะไรบ้าง ?

ตอบ : ประกอบด้วย

        ๑. พหุสฺสุตา ได้ยินได้ฟังมาก
        ๒. ธตา ทรงจำได้
        ๓. วจสา ปริจิตา ท่องไว้ด้วยวาจา
        ๔. มนสานุเปกฺขิตา เอาใจจดจ่อ
        ๕. ทิฏฺฐิยา สุปฏิวิทฺธา ขบด้วยทิฏฐิ ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิภาค

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๒

๑. ตจปัญจกกัมมัฏฐานเรียกอีกอย่างหนึ่งว่าอะไร มีอะไรบ้าง จัดเป็นสมถกัมมัฏฐานหรือวิปัสสนากัมมัฏฐาน ?

ตอบ : เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า มูลกัมมัฏฐาน ฯ มีเกสา ผม โลมา ขน นขา เล็บ ทันตา ฟัน และตโจ หนัง ฯ เป็นได้ทั้งสมถกัมมัฏฐานและวิปัสสนากัมมัฏฐาน ฯ

๒. ความเกิดขึ้น ความตั้งอยู่ ความดับไป เป็นลักษณะของธรรมอะไร สัตว์บุคคลมีลักษณะเช่นนั้นหรือไม่ จงอธิบาย ?

ตอบ : เป็นลักษณะของสังขตธรรม ฯ มีลักษณะเช่นนั้น คือ เมื่อสัตว์บุคคลเกิดมาแล้วก็เป็นความเกิดขึ้น ต่อมาก็เจริญเติบโตผ่านวัยทั้ง ๓ ก็เป็นความตั้งอยู่ เมื่อตายก็เป็นความดับไป ฯ

๓. ปิฎก ๓ ได้แก่อะไรบ้าง แต่ละปิฎกว่าด้วยเรื่องอะไร ?

        ตอบ : ได้แก่ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก และพระอภิธรรมปิฎก ฯ
          พระวินัยปิฎก ว่าด้วยเรื่องกฎระเบียบข้อบังคับที่นำความประพฤติให้สม่ำเสมอกัน หรือเป็นเครื่องบริหารคณะ
          พระสุตตันตปิฎก ว่าด้วยคำสอนยกบุคคลเป็นที่ตั้ง
          พระอภิธรรมปิฎก ว่าด้วยคำสอนยกธรรมล้วนๆ ไม่เจือด้วยสัตว์ หรือบุคคลเป็นที่ตั้ง ฯ

๔. อาสวักขยญาณ รู้จักทำอาสวะให้สิ้น มีอธิบายอย่างไร ?

ตอบ : มีอธิบายอย่างนี้ รู้ชัดตามจริงว่า นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา เหล่านี้อาสวะ นี้เหตุเกิดอาสวะ นี้ความดับอาสวะ นี้ทางไปถึงความดับอาสวะ เมื่อรู้เห็นอย่างนี้ จิตพ้นแล้วจากกามาสวะ ภวาสวะ อวิชชาสวะ ฯ

๕. มาร มีอะไรบ้าง อกุศลกรรมจัดเป็นมารประเภทใด ?

ตอบ : มีดังนี้

          ๑. ขันธมาร มารคือปัญจขันธ์
          ๒. กิเลสมาร มารคือกิเลส
          ๓. อภิสังขารมาร มารคืออภิสังขาร
          ๔. มัจจุมาร มารคือมรณะ
          ๕. เทวปุตตมาร มารคือเทวบุตร ฯ
          อกุศลกรรมเป็นมารประเภทอภิสังขารมาร ฯ

๖. สวรรค์มีกี่ชั้น อะไรบ้าง ?

ตอบ : มี ๖ ชั้น ได้แก่

          ๑. ชั้นจาตุมหาราชิกา
          ๒. ชั้นดาวดึงส์
          ๓. ชั้นยามา
          ๔. ชั้นดุสิต
          ๕. ชั้นนิมมานรดี
          ๖. ชั้นปรนิมมิตวสวัตดี ฯ

๗. พระพุทธคุณบทหนึ่งว่า เป็นผู้หักกำแห่งสังสารจักร ถามว่า กำได้แก่อะไร สังสารจักร ได้แก่อะไร ?

ตอบ : กำ ได้แก่ อวิชชา วัฏฏะ ๓ คือ ตัณหา อุปาทาน กรรม ฯ สังสารจักร ได้แก่ วัฏฏะ ๓ คือ กิเลส กรรม วิบาก ฯ

๘. มิจฉัตตะ คืออะไร มีอะไรบ้าง มิจฉาวายามะ ได้แก่พยายามผิดอย่างไร ?

ตอบ : ความเป็นสิ่งที่ผิด ฯ มี

๑. มิจฉาทิฏฐิ ๒. มิจฉาสังกัปปะ ๓. มิจฉาวาจา ๔. มิจฉากัมมันตะ ๕. มิจฉาอาชีวะ ๖. มิจฉาวายามะ ๗. มิจฉาสติ ๘. มิจฉาสมาธิ ๙. มิจฉาญาณะ ๑๐. มิจฉาวิมุตติ ฯ

มิจฉาวายามะ ได้แก่ พยายามในทางยังบาปธรรมให้เกิดขึ้นและให้เจริญ และในทางยังกุศลธรรมไม่ให้เกิดขึ้นและให้เสื่อมสิ้น ฯ

๙. สังโยชน์ คืออะไร พระโสดาบันละสังโยชน์อะไรได้ขาดบ้าง ?

ตอบ : คือ กิเลสอันผูกใจสัตว์ไว้ ฯ ละสังโยชน์ ๓ เบื้องต้นได้ขาด คือ

          ๑. สักกายทิฏฐิ
          ๒. วิจิกิจฉา
          ๓. สีลัพพตปรามาส ฯ

๑๐. ธุดงค์ ได้แก่อะไร การสมาทานธุดงค์ด้วยการฉันมื้อเดียวเป็นวัตร ที่เรียกกันทั่วไปว่า “ฉันเอกา” จัดเข้าในธุดงค์ข้อไหน ?

ตอบ : ได้แก่ วัตตจริยาพิเศษอย่างหนึ่ง เป็นอุบายขัดเกลากิเลส และเป็นไปเพื่อความมักน้อยสันโดษ ฯ จัดเข้าในข้อ เอกาสนิกังคะ คือ ถือนั่งฉัน ณ อาสนะเดียวเป็นวัตร ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิภาค

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๑

๑. รูปในขันธ์ ๕ แบ่งเป็น ๒ ได้แก่อะไรบ้าง จงอธิบายมาสั้นๆ พอเข้าใจ ?

        ตอบ : ได้แก่ มหาภูตรูป และ อุปาทายรูป
         มหาภูตรูป คือ รูปใหญ่ อันได้แก่ ธาตุ ๔ มีดิน น้ำ ไฟ ลม
          อุปาทายรูป คือ รูปอาศัย เป็นอาการของมหาภูตรูป เช่น ประสาท ๕ มีจักขุประสาทเป็นต้น โคจร ๕ มีรูปารมณ์เป็นต้น ฯ

๒. เจโตวิมุตติ กับ ปัญญาวิมุตติ ต่างกันอย่างไร ?

ตอบ : เจโตวิมุตติ เป็นวิมุตติของท่านผู้ได้บรรลุฌานมาก่อนแล้ว จึงบำเพ็ญวิปัสสนาต่อ ส่วนปัญญาวิมุตติ เป็นวิมุตติของท่านผู้ได้บรรลุด้วยลำพังบำเพ็ญวิปัสสนาล้วน
อีกนัยหนึ่ง เรียกเจโตวิมุตติ เพราะพ้นจากราคะ เรียกปัญญาวิมุตติ เพราะพ้นจากอวิชชา

๓. กิจจญาณ คืออะไร เป็นไปในอริยสัจ ๔ อย่างไร ?

ตอบ : คือ ปรีชาหยั่งรู้กิจอันควรทำ ฯ
ปรีชาหยั่งรู้ว่า ทุกข์เป็นธรรมชาติที่ควรกำหนดรู้ ทุกขสมุทัยเป็นธรรมชาติที่ควรละ ทุกขนิโรธเป็นธรรมชาติที่ควรทำให้แจ้ง ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาเป็นธรรมชาติที่ควรทำให้เกิด ฯ

๔. ปาฏิหาริย์ ๓ มีอะไรบ้าง อย่างไหนเป็นอัศจรรย์ที่สุด ?

        ตอบ : มี อิทธิปาฏิหาริย์ ฤทธิ์เป็นอัศจรรย์
          อาเทสนาปาฏิหาริย์ ดักใจเป็นอัศจรรย์
          อนุสาสนีปาฏิหาริย์ คำสอนเป็นอัศจรรย์ ฯ
          อนุสาสนีปาฏิหาริย์ เป็นอัศจรรย์ที่สุด ฯ

๕. กิเลส กรรม วิบาก เรียกว่าวัฏฏะ เพราะเหตุไร จงอธิบาย ?

ตอบ : เพราะวน คือหมุนเวียนกันไป ฯ อธิบายว่า กิเลสเกิดขึ้นแล้วให้ทำกรรม ครั้นทำกรรมแล้ว ย่อมได้รับวิบากแห่งกรรม เมื่อได้รับวิบาก กิเลสก็เกิดขึ้นอีก วนกันไปอย่างนี้ ฯ

๖. คำว่า พระโสดาบัน และ สัตตักขัตตุปรมะ มีอธิบายอย่างไร ?

ตอบ : พระโสดาบัน คือพระอริยบุคคลผู้ได้บรรลุอริยผลขั้นแรก ฯ
สัตตักขัตตุปรมะ คือพระโสดาบันผู้จะเกิดอีก ๗ ชาติเป็นอย่างยิ่ง ฯ

๗. อบาย ได้แก่อะไร มีอะไรบ้าง ?

        ตอบ : ได้แก่ ภูมิ กำเนิด หรือพวกอันหาความเจริญมิได้ ฯ
          มี นิรยะ คือนรก ติรัจฉานโยนิ คือกำเนิดดิรัจฉาน
          ปิตติวิสัย คือภูมิแห่งเปรต อสุรกาย คือพวกอสุระ ฯ

๘. มานะ คืออะไร ว่าโดยย่อ ๓ อย่าง ได้แก่อะไรบ้าง ?

ตอบ : คือ ความสำคัญตัวว่าเป็นนั่นเป็นนี่ ฯ

          ได้แก่ ๑. สำคัญตัวว่าเลิศกว่าเขา
                   ๒. สำคัญตัวว่าเสมอเขา
                   ๓. สำคัญตัวว่าเลวกว่าเขา ฯ

๙. สมุทัยวาร กับ นิโรธวาร ในปฏิจจสมุปบาท ต่างกันอย่างไร ?

ตอบ : สมุทัยวาร คือการแสดงความเกิดแห่งผล เพราะเกิดแห่งเหตุ
ส่วนนิโรธวาร คือการแสดงความดับแห่งผล เพราะดับแห่งเหตุ ฯ

๑๐. ธุดงค์ คืออะไร ข้อใดของปัจจัย ๔ ไม่มีในธุดงค์ ?

ตอบ : คือ วัตตจริยาพิเศษอย่างหนึ่ง บัญญัติขึ้นด้วยหมายจะให้เป็นอุบายขัดเกลากิเลส และเป็นไปเพื่อความมักน้อยสันโดษ ฯ
ข้อ ยารักษาโรค ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิภาค

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๐

๑. พระเสขะ ผู้ยังต้องศึกษา คือศึกษาอะไร ชื่อว่าพระอเสขะ เพราะอะไร ?

ตอบ : ศึกษาสิกขา ๓ คือ

                    ๑. อธิสีลสิกขา
                   ๒. อธิจิตตสิกขา
                   ๓. อธิปัญญาสิกขา ฯ เพราะเสร็จกิจอันจะต้องทำแล้ว ฯ

๒. ความเห็นว่าเที่ยงและเห็นว่าขาดสูญ คือเห็นอย่างไร มติในทางพระพุทธศาสนาเป็นเช่นไร จงอธิบาย ?

ตอบ : เห็นว่าเที่ยง คือเห็นว่า คนและสัตว์ตายแล้ว ชีวะไม่สูญ ต้องเกิดอีกต่อไป หรือเคยเป็นอะไร ก็เป็นอย่างนั้นตลอดไปหรือมีสภาพอย่างนั้นไม่แปรผันเป็นต้น ส่วนเห็นว่าขาดสูญ คือเห็นว่า อัตภาพจุติแล้ว เป็นอันสูญสิ้นไป หรือคนสัตว์ตายแล้วขาดสูญไปโดยประการทั้งปวง ฯ พระพุทธศาสนาปฏิเสธความเห็นทั้ง ๒ นั้น มีความเห็นประกอบด้วยสัมมาญาณ อิงเหตุผล ยึดเหตุผลเป็นที่ตั้ง โดยเห็นว่า คนและสัตว์ตายแล้วจะเกิดอีกหรือไม่ ขึ้นอยู่กับเหตุปัจจัย ฯ

๓. ปาพจน์ ๒ ได้แก่อะไรบ้าง ถ้าแจกเป็น ๓ จะได้อะไรบ้าง ?

ตอบ : ได้แก่ พระธรรม และ พระวินัย ฯ
ถ้าแจกเป็น ๓ จะได้ พระวินัย ๑ พระสูตร ๑ พระอภิธรรม ๑ ฯ

๔. พระพุทธเจ้าทรงอุปมากิเลสเหล่าไหนว่ามีลักษณะเหมือนกับไฟ ที่ทรงอุปมาเช่นนั้นเพราะเหตุไร ?

ตอบ : กิเลสเหล่านี้ คือ ราคะ โทสะ โมหะ ฯ เพราะเมื่อกิเลสทั้ง ๓ กองนี้ กองใดกองหนึ่งเกิดขึ้นภายในใจของบุคคล จะแผดเผา ก่อให้เกิดความเร่าร้อนขึ้นภายในใจ ฯ

๕. กรรมและทวาร คืออะไร อภิชฌาเป็นกรรมใดและเกิดทางทวารใดบ้าง จงอธิบาย ?

ตอบ : กรรม คือ การกระทำ ส่วนทวาร คือ ทางเกิดของกรรม ฯ

อภิชฌา ความอยากได้ เป็นมโนกรรมได้อย่างเดียว และเกิดได้ทั้ง ๓ ทวาร เป็นกายทวาร เช่น มีความอยากได้แล้วลูบคลำพัสดุที่อยากได้นั้น แต่ไม่มีไถยจิต เป็นวจีทวาร เช่น มีความอยากได้แล้วบ่นว่า ทำอย่างไรดีหนอ จักได้พัสดุนั้น และเป็นมโนทวาร เช่น มีความอยากได้แล้วรำพึงในใจ ฯ

๖. วิโมกข์ คืออะไร มีอะไรบ้าง ?

ตอบ : คือ ความพ้นจากกิเลส ฯ
มี สุญญตวิโมกข์ อนิมิตตวิโมกข์ อัปปณิหิตวิโมกข์ ฯ

๗. พระอริยบุคคล ๔ ได้แก่ใครบ้าง พระโสดาบันละสังโยชน์อะไรได้บ้าง ?

ตอบ : ได้แก่ พระโสดาบัน พระสกทาคามี พระอนาคามี และ พระอรหันต์ ฯ พระโสดาบันละสังโยชน์ได้ ๓ คือ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ฯ

๘. โยนิ คืออะไร มีอะไรบ้าง เทวดาและสัตว์นรก จัดอยู่ในโยนิไหน ?

ตอบ : คือ กำเนิด ฯ มี

          ชลาพุชะ เกิดในครรภ์
          อัณฑชะ เกิดในไข่
          สังเสทชะ เกิดในเถ้าไคล
          โอปปาติกะ เกิดผุดขึ้น ฯ
          จัดอยู่ใน โอปปาติกะ ฯ

๙. เวทนา ๓ และเวทนา ๕ ได้แก่อะไรบ้าง จัดกลุ่มเทียบกันอย่างไร ?

        ตอบ : เวทนา ๓ ได้แก่ สุข ทุกข์ เฉยๆ คือไม่สุขไม่ทุกข์ ส่วนเวทนา ๕ ได้แก่ สุข โสมนัส ทุกข์ โทมนัส อุเบกขา ฯ
          ในเวทนา ๓ สุข คือ สุขกายและสุขใจ ซึ่งในเวทนา ๕ สุขกาย ก็คือ สุข และสุขใจ ก็คือโสมนัส
          ในเวทนา ๓ ทุกข์ คือ ทุกข์กายและทุกข์ใจ ซึ่งในเวทนา ๕ ทุกข์กาย ก็คือทุกข์ และทุกข์ใจ ก็คือโทมนัส
          ส่วนในเวทนา ๓ เฉยๆ คือไม่สุขไม่ทุกข์ ในเวทนา ๕ ก็คืออุเบกขา นั่นเอง ฯ

๑๐. ในกรรม ๑๒ อุปัตถัมภกกรรม กับ อุปปีฬกกรรม ทำหน้าที่ต่างกันอย่างไร ?

The post นักธรรม ชั้นโท วิชา ธรรมวิภาค first appeared on นักธรรม ธรรมศึกษา บาลี.

นักธรรม ชั้นโท วิชา อนุพุทธประวัติ

admin — Fri, 25 Oct 2024 03:39:41 +0000

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา อนุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๘

๑. อนุพุทธบุคคล คือบุคคลพวกไหน ? ได้ชื่ออย่างนั้นเพราะเหตุไร ?

ตอบ คือ บุคคลผู้เป็นสาวกของพระพุทธเจ้า ฯ ได้ชื่ออย่างนั้นเพราะเป็นผู้รู้ตามพระพุทธเจ้า ฯ

๒. พุทธบริษัท ๔ มีใครบ้าง ? ผู้เป็นอริยสาวกท่านแรกของแต่ละบริษัท คือใคร ?

ตอบ มีภิกษุ อุบาสก อุบาสิกา และภิกษุณี ฯ พระอัญญาโกณฑัญญะ เป็นคนแรกของภิกษุบริษัท บิดาของพระยสะ เป็นคนแรกของอุบาสกบริษัท มารดาและภรรยาของพระยสะ เป็นคนแรกของอุบาสิกาบริษัท พระนางปชาบดีโคตมี เป็นคนแรกของภิกษุณีบริษัท ฯ

๓. เอหิภิกขุอุปสัมปทา ประทานแก่พระโกณฑัญญะและพระยสะต่างกันอย่างไร ? เพราะเหตุไร ?

ตอบ ต่างกัน คือ ประทานแก่พระโกณฑัญญะมีคำว่า เพื่อทำที่สุดทุกข์โดยชอบ ประทานแก่พระยสะไม่มีคำว่า เพื่อทำที่สุดทุกข์โดยชอบ ฯ เพราะพระโกณฑัญญะยังไม่ถึงที่สุดทุกข์ ส่วนพระยสะได้ถึงที่สุดทุกข์แล้ว ฯ

๔. อนุปุพพิกถา คืออะไร ? ทรงยกขึ้นแสดงด้วยพระพุทธประสงค์อย่างไร ?

ตอบ คือ ถ้อยคำที่กล่าวโดยลำดับ ฯ ด้วยพระพุทธประสงค์จะฟอกจิตกุลบุตรให้ห่างไกลจากความยินดีในกาม ควรรับพระธรรมเทศนาให้เกิดธรรมจักษุ เหมือนผ้าที่ปราศจากมลทิน ควรรับน้ำย้อมได้ ฉะนั้น ฯ

๕. ชฎิล ๓ พี่น้อง ตั้งอารามบูชาไฟอยู่ ณ สถานที่ใด ?

ตอบ ๑. อุรุเวลกัสสปะ ตั้งอารามอยู่ที่ตำบลอุรุเวลา ๒. นทีกัสสปะ ตั้งอารามอยู่ที่คุ้งน้ำ หรือคุ้งแห่งแม่คงคา ๓. คยากัสสปะ ตั้งอารามอยู่ที่ตำบลคยาสีสะ ฯ

๖. พระพุทธองค์ตรัสอุปมาว่า “พระสารีบุตรเปรียบเหมือนมารดาผู้ให้ทารกเกิด พระโมคคัลลานะ เปรียบเหมือนนางนมผู้เลี้ยงทารกที่เกิด” ตรัสอย่างนั้นเพราะเหตุไร ?

ตอบ ที่ตรัสอุปมาไว้อย่างนั้น เพราะพระสารีบุตรย่อมแนะนำให้ตั้งอยู่ในโสดาปัตติผล พระ- โมคคัลลานะย่อมแนะนำให้ตั้งอยู่ในคุณเบื้องบนที่สูงกว่านั้น ฯ

๗. พระองค์ทรงแสดงโทษความเพียรที่ตึงเกินไปและหย่อนเกินไป แก่พระโสณโกฬิวิสะว่าอย่างไร ?

ตอบ ทรงแสดงว่า ความเพียรที่ตึงเกินไปเป็นไปเพื่อความฟุ้งซ่าน ที่หย่อนเกินไปเป็นไปเพื่อความ เกียจคร้าน ฯ

๘. พระสาวกผู้มีชื่อต่อไปนี้ ได้รับเอตทัคคะทางใด ? ก. พระอัญญาโกณฑัญญะเถระ ข. พระมหากัสสปะเถระ ค. พระมหาโมคคัลลานะเถระ ง. พระอุบาลีเถระ จ. พระราธะเถระ

ตอบ ก. พระอัญญาโกณฑัญญะเถระ ได้รับเอตทัคคะในทางรัตตัญญู ข. พระมหากัสสปะเถระ ได้รับเอตทัคคะในทางถือธุดงค์ ค. พระมหาโมคคัลลานะเถระ ได้รับเอตทัคคะในทางมีฤทธิ์ ง. พระอุบาลีเถระ ได้รับเอตทัคคะในทางทรงวินัย จ. พระราธะเถระ ได้รับเอตทัคคะในทางผู้มีปฏิภาณ ฯ

ศาสนพิธี

๙. ในงานมงคลสามัญทั่วไป นิยมเจริญพระพุทธมนต์ด้วยบทสวดมนต์เรียกลำดับ ๆ ว่าอะไร ?

ตอบ เรียกว่า เจ็ดตำนาน ฯ

๑๐. เทศน์มหาชาติ คือการเทศน์เรื่องอะไร ? มีกี่กัณฑ์ ?

ตอบ เรื่องเวสสันดรชาดก ฯ มี ๑๓ กัณฑ์ ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา อนุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๗

๑. อนุพุทธบุคคล คือใคร ? มีความสำคัญอย่างไร ?

ตอบ คี คือ สาวกผู้ตรัสรู้ตามพระพุทธเจ้า ฯอนุพุทธบุคคลเป็นสังฆรัตนะในรัตนะ ๓ เป็นพยานยืนยันความตรัสรู้ของพระพุทธเจ้า และเป็นกำลังสำคัญช่วยพระองค์ประกาศพระพุทธศาสนา อันเป็นประโยชน์สุขแก่ชนเป็นอันมากจนแพร่หลายมาถึงปัจจุบัน ฯ

๒. “ที่นี่วุ่นวายหนอ ที่นี่ขัดข้องหนอ” เป็นคำอุทานของใคร ? เพราะเหตุใดจึงอุทานอย่างนั้น ?

ตอบ เป็นคำอุทานของยสกุลบุตร ฯเพราะเห็นหมู่ชนะริวารนอนหลับ มีอาการพิกลต่าง ๆ ดุจซากศพที่ทิ้งอยู่ในบ้าจึงเกิดความสลดใจ คิดเบื่อหน่าย ฯ

๓. ชฎิล ๓ พี่น้อง มีชื่ออะไรบ้าง ? ได้บรรลุพระอรหันต์เพราะพึงพระธรรมเทศนาชื่ออะไร ?

ตอบ พระอุรุเวลกัสสปะพระนที่กัสสสปะ พระคยากัสสปะฯเพราะฟังอาทิตตปริยายสูตร ฯ

๔. พระอัสสชิแสดงธรรมแก่อุปติสสปริพาชก มีใจความย่อว่าอย่างไร?

ตอบ ใจความย่อว่า “ธรรมใดเกิดแต่เหตุ พระศาสดาทรงแสดงเหตุแห่งธรรมนั้น และความดับแห่งธรรมนั้น พระศาสดาตรัสสอนอย่างนี้” ฯ๕. พระโอวาทว่า “เราจักไม่ชูงวง เข้าไปสู่สกุล” หมายความว่าอย่างไร ? พระพุทธองค์ตรัสแก่พระสาวกองค์ใด ?

ตอบ ไม่ถือตัวเข้าไปสู่ตระกูล ไม่พูดดำที่เป็นเหตุให้คนเถียงกัน เข้าใจผิดต่อกันไม่ทำให้เขาเสื่อมศรัทธา ฯตรัสแก่ พระโมคคัลลานะ ฯ

๖. พระมหากัสสปะเถระถืออดงค์ก็อย่าง ? อะไรบ้าง ?

ตอบ ถี ถือธุดงค์ ๓ อย่าง ฯคือ ๑..ใช้ผ้าบังสุกุลจีวรเป็นวัตร ๒. ถือเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร๓. ถือการอยู่ป่าเป็นวัตร ฯ

๗. พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมอุปมาด้วยพิณ ๓ สาย แก่ใคร ? ด้วยทรงพระประสงค์ใด ?

ตอบ แก่พระโสณโกฬิวิสะ ฯด้วยมีพระประสงค์จะให้ท่านทำความเพียรพอประมาณ เพราะท่านทำความเพียรอย่างยิ่ง เป็นเหตุให้เกิดทุกขเวทนา ทำให้ไม่บรธธรรมฯ

๘. พระเถระและพระเถรีผู้มีชื่อต่อไปนี้ ได้รับเอตทัคคะในทางไหน ?

ก. พระมหากัจจายนะเถระ ข. พระโมฆราชเถระ ค. พระราหุลเถระง. ปฎาจาราเถรี จ. อุบลวรรณาเถรี

ตอบ ก. พระมหากัจจายนะเถระ เป็นเอตทัคคะในทางอธิบายคำย่อให้พิสดารข. พระโมฆราชเถระ เป็นเอตทัคคะในทางทรงจีวรเศร้าหมองค. พระราหุลเถระ เป็นเอตทัคคะในทางผู้ใฝ่ใจศึกษาพระธรรมวินัยง. ปฏาจาราเถรี เป็นเอตทัคคะในทางทรงวินัยจ. อุบลวรรณาเถรี เป็นเอตทัคคะในทางมีฤทธิ์ ฯ

ศาสนพิธี

๙. จงให้ความหมายของคำต่อไปนี้ การเข้าพรรษา การออกพรรษา?

๑. อนุพุทธบุคคลคือใคร ? มีความสำคัญอย่างไร ?

ตอบ : คือสาวกผู้ตรัสรู้ตามพระพุทธเจ้า ฯ
อนุพุทธบุคคลเป็นสังฆรัตนะในรัตนะ ๓ เป็นพยานยืนยันความตรัสรู้ของพระพุทธเจ้าและเป็นกำลังใหญ่ของพระพุทธเจ้าในอันช่วยประกาศพระธรรม ประดิษฐานพระพุทธศาสนาขึ้นเพื่อประโยชน์สุขแก่ชนเป็นอันมาก ฯ

๒. พระศาสดาทรงแสดงอาทิตตปริยายสูตรโปรดพวกปุราณชฎิลเพราะเหตุไร ?

ตอบ : เพราะเป็นพระสูตรที่เหมาะแก่บุรพจรรยาของพวกปุราณชฎิลผู้อบรมมาในการบูชาเพลิง ฯ

๓. พระสาวกรูปใดได้รับยกย่องจากพระศาสดาว่าเป็นผู้กตัญญูกตเวที ? จงแสดงตัวอย่างมาสัก ๒ เรื่อง

ตอบ : พระสารีบุตรเถระ ฯ
เรื่องที่ ๑ พระสารีบุตรนับถือพระอัสสชิเป็นอาจารย์ เมื่ออาจารย์อยู่ในทิศใดก่อนจะนอน ท่านจะนมัสการและนอนหันศีรษะไปทางทิศนั้น

เรื่องที่ ๒ พระสารีบุตรระลึกถึงอุปการะของราธพราหมณ์ที่เคยถวายภิกษาแก่ท่านทัพพีหนึ่ง ฯ

๔. พระสาวกผู้บวชเพราะเบื่อหน่าย บวชเพราะเพื่อนคือใคร

ตอบ : บวชเพราะเบื่อหน่าย คือ พระยสะ พระมหากัสสปะ ฯ

บวชเพราะเพื่อน คือ พระภัททิยศากยะ พระวิมละ พระสุพาหุ พระปุณณชิ พระควัมปติ และเพื่อนชาวชนบทอีก ๕๐ คน ฯ (ตอบองค์ใดองค์หนึ่งก็ให้และตอบองค์อื่นถ้าถูกก็ควรให้)

๕. อุปสมบทวิธีพิเศษด้วยการรับพระโอวาท ๓ ข้อ และด้วยการรับครุธรรม ๘ ข้อ ทรงประทานให้แก่ใคร ? และท่านนั้นๆ ได้รับการยกย่องเป็นเอตทัคคะในทางไหน ?

ตอบ : การรับพระโอวาท ๓ ข้อ ทรงประทานแก่พระมหากัสสปะ การรับครุธรรม ๘ ข้อ ทรงประทานแก่พระนางมหาปชาบดีโคตมี ฯ พระมหากัสสปะได้รับยกย่องเป็นเอตทัคคะในทางทรงธุดงคคุณ พระนางมหาปชาบดีโคตมี ได้รับยกย่องเป็นเอตทัคคะในทางรัตตัญญู ฯ

๖. พระมหากัจจายนะได้รับมอบหมายจากพระพุทธเจ้าให้ไปเผยแผ่พระพุทธศาสนาแทนพระองค์ ณ เมืองใด และได้ผลอย่างไร ?

ตอบ : ณ เมืองอุชเชนี ฯ ได้รับผล คือพระเจ้าจัณฑปัชโชตและชาวพระนครเลื่อมใสในพระพุทธศาสนา ฯ

๗. ปัญหาว่า โลกคือหมู่สัตว์อันอะไรปิดบังไว้จึงหลงอยู่ในที่มืด ดังนี้ ใครเป็นผู้ถาม ? และพระศาสดาทรงพยากรณ์ว่าอย่างไร ?

ตอบ : อชิตมาณพเป็นผู้ถาม ฯ ทรงพยากรณ์ว่า โลกคือหมู่สัตว์ อันอวิชชาคือความไม่รู้แจ้งปิดบังไว้ จึงหลงดุจอยู่ในที่มืด ฯ

๘. การทำสังคายนาก่อให้เกิดคุณประโยชน์แก่พระศาสนา อย่างไรบ้าง ฯ

ตอบ : ให้เกิดคุณประโยชน์อย่างนี้ กำจัดและป้องกันอลัชชีได้ ทำความเห็นพุทธศาสนิกชนให้ถูกต้องและปฏิบัติถูกต้องได้ และทำให้พระศาสนามั่นคงและแพร่หลายยิ่งขึ้น ฯ

ศาสนพิธี

๙. ศาสนพิธี เล่ม ๒ แสดงอุโบสถกรรมไว้กี่ประเภท ? อะไรบ้าง ?

ตอบ : ๓ ประเภท ฯ คือ สังฆอุโบสถ ๑ ปาริสุทธิอุโบสถ ๑ อธิษฐานอุโบสถ ๑ ฯ

๑๐. จงให้ความหมายของคำต่อไปนี้ การเข้าพรรษา การออกพรรษา ?

ตอบ : การเข้าพรรษา หมายถึง การที่ภิกษุผูกใจว่าจะอยู่ ณ ที่ใด ที่หนึ่งตลอด ๓ เดือนในฤดูฝน ไม่ไปค้างแรมให้ล่วงราตรีในที่แห่งอื่นระหว่างผูกใจนั้น เว้นแต่ไปด้วยสัตตาหกรณียะ ฯ การออกพรรษา หมายถึง กาลที่สิ้นสุดกำหนดอยู่จำพรรษาของภิกษุตามพระวินัยบัญญัติ มีพิธีเป็นสังฆกรรมพิเศษโดยเฉพาะ เรียกโดยพระวินัยว่า ปวารณากรรม คือการทำปวารณาของสงฆ์ ผู้อยู่ร่วมกันตลอดเวลา ๓ เดือน ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา อนุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๕

๑. การที่พระเจ้าพิมพิสารเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้า เป็นเหตุให้พระองค์ได้รับอนุตตริยะอะไรบ้าง ?
        ตอบ : ได้อนุตตริยะ ๓ อย่าง คือ
          พระองค์ได้เฝ้า เป็นทัสสนานุตตริยะ
          ได้ทรงสดับธรรม เป็นสวนานุตตริยะ
          ได้ธรรมจักษุเห็นธรรมนั้น เป็นลาภานุตตริยะ ฯ

๒. พระวาจาที่ตรัสให้อุปสมบทแก่พระอัญญาโกนฑัญญะ และ พระยสะ เหมือนกันหรือต่างกัน เพราะเหตุไร ?
        ตอบ : เหมือนกันตรงที่ทรงรับเข้ามาสู่พรหมจรรย์ ว่า “จงเป็นภิกษุมาเถิด ธรรมอันเรากล่าวดีแล้ว จงประพฤติพรหมจรรย์เถิด”
          ต่างกันที่พระอัญญาโกณฑัญญะ มีพระพุทธดำรัสต่อท้ายว่า “เพื่อทำที่สุดทุกข์โดยชอบ” เพราะท่านยังไม่บรรลุพระอรหัตต์
ส่       วนพระยสะ ไม่มีคำว่า “เพื่อทำที่สุดทุกข์โดยชอบ” เพราะท่านบรรลุพระอรหัตต์แล้ว ฯ

๓. พระอัญญาโกณฑัญญะกับพระอุรุเวลกัสสปะทูลขอบวชในพระศาสนา โดยมีมูลเหตุความเป็นมาต่างกันอย่างไร ?
        ตอบ : ต่างกันอย่างนี้ พระอัญญาโกณฑัญญะได้ธรรมจักษุ คือ ดวงตาเห็นธรรมที่ท่านกล่าวว่าเป็นพระโสดาบัน มีศรัทธาในพระศาสนา มั่นคงแล้วจึงขอบวช
          พระอุรุเวลกัสสปะได้ปรีชาหยั่งเห็นว่าลัทธิของตนหาแก่นสารไม่ได้ หลงถือตนว่า เป็นผู้วิเศษ แต่หาเป็นเช่นนั้นไม่ ได้ความสลดใจ จึงลอยบริขารชฎิลของตนเสียแล้วจึงขอบวช ฯ

๔. ชฎิล ๓ พี่น้อง มีชื่อว่าอะไรบ้าง ได้บรรลุพระอรหัตต์เพราะฟังพระธรรมเทศนาชื่ออะไร ?
        ตอบ : พระอุรุเวลกัสสปะ พระนทีกัสสปะ พระคยากัสสปะ ฟังอาทิตตปริยายสูตร ฯ

๕. จงระบุชื่อพระสาวกผู้ที่บวชเพราะเหตุต่อไปนี้ ?
        ๑) บวชเพราะศรัทธา
        ๒) บวชเพราะจำใจ
        ๓) บวชเพราะหลงใหลในรูป
        ตอบ : ๑) บวชเพราะศรัทธา คือ พระรัฐบาล
          ๒) บวชเพราะจำใจ คือ พระนันทะ
          ๓) บวชเพราะหลงใหลในรูป คือ พระวักกลิ ฯ

๖. อนุพุทธที่เป็นสาวกสาวิกาของพระศาสดา ซึ่งได้รับการอุปสมบทด้วยวิธีพิเศษมีบ้างหรือไม่ ถ้ามี คือใคร อุปสมบทด้วยวิธีใด ?
        ตอบ : มี คือ พระมหากัสสปะ อุปสมบทด้วยวิธีรับพระโอวาท ๓ ข้อ พระนางมหาปชาบดีโคตมี อุปสมบทด้วยวิธีรับครุธรรม ๘ ประการ ฯ

๗. “หมู่มนุษย์ในโลกนี้ อาศัยอะไรจึงบูชายัญบวงสรวงเทวดา” นี่เป็นปัญหาของใคร และได้รับพุทธพยากรณ์ว่าอย่างไร ?
        ตอบ : เป็นปัญหาของปุณณกมาณพ ได้รับพุทธยากรณ์ว่า หมู่มนุษย์เหล่านั้น อยากได้ของที่ตนปรารถนา อาศัยของที่มีชรา ทรุดโทรม จึงบูชายัญบวงสรวงเทวดา ฯ

๘. ข้อธรรมว่า “โลกคือหมู่สัตว์อันชรานำเข้าไปใกล้ ไม่ยั่งยืน” เรียกว่าธรรมอะไร ใครแสดงแก่ใคร ?
        ตอบ : เรียกว่า ธรรมุทเทศ
          พระรัฐบาลแสดงถวายแก่พระเจ้าโกรัพยะ ฯ

ศาสนพิธี

๙. การถวายผ้าวัสสิกสาฎกนั้น มีมูลเหตุมาจากอะไร ใครเป็นผู้ถวายคนแรก ?
ตอบ : มีมูลเหตุมาจากเดิมยังไม่มีพุทธานุญาตให้ภิกษุมีผ้าวัสสิกสาฎก ภิกษุทั้งหลายจึงเปลือยกายอาบน้ำ นางวิสาขามหาอุบาสิกา ทราบเรื่องนั้นแล้วเห็นว่าไม่สมควรแก่เพศสมณะ จึงทูลขอพระพุทธานุญาต เพื่อถวายผ้าอาบน้ำฝนแก่ภิกษุทั้งหลาย ฯ

๑๐. จงเขียนอุโบสถศีล เฉพาะข้อที่ ๗ มาดู
ตอบ : นจฺจคีตวาทิตวิสูกทสฺสนมาลาคนฺธวิเลปนธารณมณฺฑนวิภูสนฏฺฐานา เวรมณี สิกฺขาปทํ สมาทิยามิ ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา อนุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๔

๑. พระอัญญาโกณฑัญญะสำเร็จเป็นพระอรหันต์หลังจากบวชเป็นพระภิกษุแล้วกี่วัน สำเร็จเพราะฟังพระธรรมเทศนาชื่ออะไร ?

ตอบ : ๕ วัน ฯ ชื่อ อนัตตลักขณสูตร ฯ

๒. ภิกษุผู้รัตตัญญู ย่อมมีคุณสมบัติเช่นไร จึงพ้นจากคำตำหนิว่า โตเพราะกินข้าว เฒ่าเพราะบวชนาน ?

ตอบ : ย่อมเป็นผู้เก่าแก่ ได้พบเห็นและสันทัดในกิจการของคณะ ย่อมอาจจัดอาจทำให้สำเร็จด้วยตนเองหรือบอกเล่าแนะนำผู้อื่น เป็นเจ้าแบบเจ้าแผนดุจผู้รักษาคลังพัสดุ ฯ

๓. พระพุทธองค์ทรงแสดงอนุปุพพีกถาแก่ใครเป็นคนแรก อนุปุพพีกถานั้นกล่าวถึงเรื่องอะไร ?

ตอบ : แสดงแก่ยสกุลบุตรเป็นคนแรก ฯ กล่าวพรรณนาทานการให้ แล้วพรรณนาศีลความรักษากายวาจาเรียบร้อย พรรณนาสวรรค์คือกามคุณที่บุคคลใคร่ ซึ่งจะพึงได้พึงถึงด้วยกรรมอันดีคือทานและศีล พรรณนาโทษแห่งกาม และพรรณนาอานิสงส์แห่งความออกไปจากกาม ฯ

๔. พระสารีบุตรได้รับการสรรเสริญว่าเป็นผู้กตัญญูกตเวที จงเล่าเรื่องมาประกอบสัก ๑ เรื่อง เพื่อยืนยันคำกล่าวนี้

ตอบ : (ให้ตอบเพียง ๑ เรื่อง)
เรื่องที่ ๑ พระสารีบุตรนับถือพระอัสสชิเป็นอาจารย์ เมื่ออาจารย์อยู่ในทิศใด ก่อนจะนอนท่านจะนมัสการและนอนหันศีรษะไปทางทิศนั้น ฯ

เรื่องที่ ๒ ราธพราหมณ์เสียใจมีร่างกายซูบซีด เพราะไม่ได้อุปสมบทตามปรารถนา พระศาสดาทรงทราบความแล้วตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า มีใครระลึกถึงอุปการะของราธะได้บ้าง, พระสารีบุตรทูลว่า ราธพราหมณ์ เคยถวายภิกษาแก่ท่านทัพพีหนึ่ง พระศาสดาตรัสสรรเสริญว่าเป็นผู้กตัญญูดีนัก อุปการะเพียงเท่านี้ก็ยังจำได้ ฯ

๕. ความเห็นว่าพระขีณาสพตายแล้วดับสูญ เป็นความเห็นผิด ความเห็นที่ถูกต้องเป็นอย่างไร ?

ตอบ : ความเห็นที่ถูกต้องว่า พระขีณาสพตายแล้ว รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ที่ไม่เที่ยงดับไป ฯ

๖. พระมหากัสสปะได้รับอุปสมบทแล้วนานเท่าไรจึงบรรลุพระอรหัตต์ พระโอวาทข้อว่า “เราจะไม่ละสติที่ไปในกาย คือพิจารณาร่างกายเป็นอารมณ์” สงเคราะห์เข้าในธรรมข้อใดบ้าง ?

ตอบ : ๘ วัน ฯ
สงเคราะห์เข้าในกายคตาสติ และวิปัสสนาญาณ เป็นต้น ฯ

๗. พระสาวกผู้แสดงความไม่ต่างกันแห่งวรรณะ ๔ เหล่า คือใคร แสดงแก่ใคร ที่ไหน พระสูตรนั้นชื่ออะไร ?

ตอบ : พระมหากัจจายนะเป็นผู้แสดง ฯ แก่พระเจ้ามธุรราช อวันตีบุตร ฯ ที่คุนธาวัน แขวงมธุรราชธานี ฯ สูตรนั้นชื่อว่า มธุรสูตร ฯ

๘. อาจารย์ผู้ผูกปัญหาให้ศิษย์ ๑๖ คนไปทูลถามพระพุทธเจ้า ชื่ออะไร ทั้งอาจารย์และศิษย์ฟังพุทธพยากรณ์แล้วได้บรรลุผลอะไร ?

ตอบ : พราหมณ์พาวรี ฯ ปิงคิยมาณพได้ดวงตาเห็นธรรม ฯ ศิษย์อีก ๑๕ คน ได้บรรลุเป็นพระอรหันต์ ฯ ส่วนอาจารย์ได้บรรลุเสขภูมิ ฯ

ศาสนพิธี

๙. วันเทโวโรหณะ คือวันอะไร เนื่องด้วยวันนั้น มีบุญพิธีอะไรที่ทำกันมาจนถึงบัดนี้ ?

ตอบ : คือ วันที่พระพุทธเจ้าเสด็จลงจากเทวโลก หลังจากที่เสด็จขึ้นไปจำพรรษา ในดาวดึงสพิภพถ้วนไตรมาส โบราณเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า วันพระเจ้าเปิดโลก ฯ
มีการทำบุญตักบาตรแด่พระพุทธเจ้าพร้อมทั้งพระสงฆ์ จนเป็นประเพณีทำบุญตักบาตรที่เรียกว่า ตักบาตรเทโวโรหณะ มาจนถึงปัจจุบันนี้ ฯ

๑๐. วิหารทานคาถา ซึ่งเป็นบทอนุโมทนาพิเศษ เริ่มต้นด้วย สีตํ อุณฺหํ ปฏิหนฺติ ฯลฯ นิยมใช้สวดเมื่อใด ?

ตอบ : เมื่อทายกถวายเสนาสนะ มี โบสถ์ วิหาร กุฎี เป็นต้น ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา อนุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๓

๑. พุทธบริษัท ๔ ผู้เป็นอริยสาวก มีลำดับการเกิดขึ้นก่อนหลังกันอย่างไร บุคคลแรกของแต่ละบริษัทนั้นคือใคร ?
        ตอบ : มีลำดับอย่างนี้ คือ ภิกษุ อุบาสก อุบาสิกา และภิกษุณี ฯ
          พระอัญญาโกณฑัญญะ เป็นคนแรกของภิกษุบริษัท
          บิดาของพระยสะ เป็นคนแรกของอุบาสกบริษัท
          มารดาและภรรยาของพระยสะ เป็นคนแรกของอุบาสิกาบริษัท
          พระนางปชาบดีโคตมี เป็นคนแรกของภิกษุณีบริษัท ฯ

๒. พระอัญญาโกณฑัญญะมีมูลเหตุจูงใจอะไร จึงได้ออกบวชตามอุปัฏฐากพระมหาบุรุษขณะบำเพ็ญทุกรกิริยา ?
        ตอบ : เพราะได้เคยเข้าร่วมทำนายพระลักษณะของพระมหาบุรุษ โดยเชื่อมั่นว่าจะตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า จึงตามอุปัฏฐากด้วยหวังว่า เมื่อพระมหาบุรุษตรัสรู้ จักทรงเทศนาโปรด ฯ

๓. มารยาทดีมีความสำรวมย่อมเป็นศรีของสมณะ สามารถจะปลูกศรัทธาเลื่อมใสให้เกิดแก่ผู้พบเห็น นี่เป็นปฏิปทาจริยาวัตรของพระสาวกรูปใด จงเล่าประวัติของท่านโดยย่อ ?
        ตอบ : ของพระอัสสชิเถระ ฯ
          ท่านเป็นหนึ่งในพระปัญจวัคคีย์ ได้ฟังพระธรรมเทศนาจนได้ บรรลุพระอรหัตตผลแล้ว ได้เป็นกำลังในการประกาศพระศาสนา อุปติสสปริพาชกพบเห็นแล้วเกิดความเลื่อมใส ขอฟังธรรมจากท่าน แล้วได้เข้ามาบวชในพระพุทธศาสนา ฯ

๔. ยสกุลบุตรได้ฟังธรรมอะไรจากพระศาสดาเป็นครั้งแรก ณ ที่ไหน ?
        ตอบ : ได้ฟังอนุปุพพีกถา และอริยสัจ ๔ ฯ
          ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน แขวงเมืองพาราณสี ฯ

๕. พระสาวกผู้ได้รับยกย่องว่าเป็นผู้มีบริวารมากคือใคร ท่านมีบริวารมาก เพราะเหตุไร ?
        ตอบ : พระอุรุเวลกัสสปะ ฯ เพราะท่านรู้จักเอาใจบริษัท รู้จักสงเคราะห์ด้วยอามิสบ้าง ด้วยธรรมบ้าง ฯ

๖. พระพุทธโอวาทว่า เราจะไม่ละสติที่ไปในกาย คือพิจารณาร่างกายเป็นอารมณ์ ดังนี้ พระองค์ตรัสกะสาวกรูปใด พระสาวกรูปนั้นเป็นเอตทัคคะในทางใด ?
        ตอบ : พระมหากัสสปะ ฯ เป็นเอตทัคคะในทางถือธุดงค์ ฯ

๗. พระมหากัจจายนะเคยได้รับมอบหมายจากพระพุทธเจ้าให้ไปเผยแผ่พระศาสนาแทนพระองค์เมื่อครั้งไหน ได้ผลอย่างไร ?
        ตอบ : เมื่อครั้งที่ท่านบรรลุพระอรหัตตผล และอุปสมบทเป็นภิกษุแล้ว ได้ทูลเชิญพระพุทธเจ้าให้เสด็จไปกรุงอุชเชนี เพื่อประกาศพระศาสนา ตามพระราชประสงค์ของพระเจ้าจัณฑปัชโชต แต่พระพุทธเจ้ารับสั่งให้ท่านไปแทน ฯ
          พระเจ้าจัณฑปัชโชตและชาวพระนครเลื่อมใสในพระพุทธศาสนา ฯ

๘. พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมโปรดพระโมฆราชด้วยเรื่องอะไร มีความหมายอย่างไร ?
        ตอบ : ด้วยเรื่องสุญญตานุปัสสนา ฯ มีความหมายว่า ให้พิจารณ เห็นโลกโดยความเป็นของว่างเปล่า ถอนความเห็นว่าเป็นตัวตนของเราเสีย ฯ

ศาสนพิธี

๙. คำว่า เจริญพระพุทธมนต์กับสวดพระพุทธมนต์ใช้ต่างกันอย่างไร การทำบุญฉลองอัฐิจัดเข้าในอย่างไหนใน ๒ อย่างข้างต้น ?
        ตอบ : เจริญพระพุทธมนต์ใช้ในงานมงคล สวดพระพุทธมนต์ใช้ในงานอวมงคล ฯ
          จัดเข้าในการเจริญพระพุทธมนต์ แต่ไม่ต้องตั้งขันน้ำมนต์และสายสิญจน์ ฯ

๑๐. งานทำบุญต่อนามหรือต่ออายุ คืองานทำบุญเช่นไร ?
        ตอบ : คืองานทำบุญที่คณะญาติของผู้กำลังป่วยหนักจัดขึ้น เพื่อให้ผู้ป่วยหายป่วยและเพื่อให้ผู้ป่วยได้มีโอกาสบำเพ็ญกุศลในบั้นปลายแห่งชีวิตของตน หรือเป็นความประสงค์ของผู้จะทำบุญต่ออายุเองเพื่อความเป็นสิริมงคลแก่ชีวิต ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา อนุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๒

๑. พระสาวกสงฆ์ผู้ได้ชื่อว่าอนุพุทธะ มีความสำคัญอย่างไร ?

ตอบ : มีความสำคัญ คือพระสาวกสงฆ์จัดเป็นรัตนะประการหนึ่ง ในรัตนะ ๓ ซึ่งเป็นผู้มีศีลและทิฏฐิเสมอกัน ถ้าไม่มีพระสาวกสงฆ์เป็นผู้รู้ธรรมและรับปฏิบัติธรรม ความตรัสรู้ของพระพุทธเจ้าก็ไม่สำเร็จประโยชน์ และพระสาวกสงฆ์นั้นได้เป็นกำลังใหญ่ของพระศาสนาในอันช่วยประกาศพระธรรม ประดิษฐานพระพุทธศาสนาขึ้น เพื่อประโยชน์สุขแก่ชนเป็นอันมาก ฯ

๒. พระปัญจวัคคีย์ได้บรรลุเป็นพระอรหันต์พร้อมกัน แต่พระอัญญาโกณฑัญญะได้รับยกย่องเป็นปฐมสาวก เพราะเหตุไร ?

ตอบ : เพราะพระอัญญาโกณฑัญญะเป็นผู้ได้ดวงตาเห็นธรรมก่อน และได้รับอุปสมบทก่อนองค์อื่น ฯ

๓. เอหิภิกขุอุปสัมปทาที่ประทานแก่พระปัญจวัคคีย์ และพระยสะต่างกันอย่างไร เพราะเหตุไร ?

ตอบ : ต่างกัน คือที่ประทานแก่พระปัญจวัคคีย์มีคำว่า เพื่อทำที่สุดทุกข์โดยชอบ

ส่วนที่ประทานแก่พระยสะไม่มีคำว่า เพื่อทำที่สุดทุกข์โดยชอบ ฯ เพราะพระยสะ ได้ถึงที่สุดทุกข์แล้ว ฯ

๔. พระปัญจวัคคีย์องค์ไหนบ้างได้ศิษย์ดีมีความสำคัญต่อพระศาสนา ศิษย์นั้นชื่ออะไร และเป็นผู้เลิศในทางใด ?

ตอบ : พระอัญญาโกณฑัญญะ ได้พระปุณณมันตานีบุตรเป็นศิษย์ เป็นผู้เลิศในทางธรรมกถึก พระอัสสชิ ได้พระสารีบุตรเป็นศิษย์ เป็นผู้เลิศในทางมีปัญญามาก ฯ

๕. ชฎิล ๓ พี่น้อง ต่างละลัทธิของตน บวชเป็นภิกษุในพระพุทธศาสนา เพราะเหตุใด ?

ตอบ : อุรุเวลกัสสปะ ถือตัวว่าเป็นผู้วิเศษ แต่พระพุทธเจ้าทรงใช้อิทธิปาฏิหาริย์ และอาเทสนาปาฏิหาริย์ทรมานจนถอนทิฏฐิมานะ ได้ปรีชาหยั่งเห็นว่าลัทธิของตนหาแก่นสารมิได้ ตนมิได้เป็นผู้วิเศษแต่ประการใด ได้ความสลดใจ จึงทูลขออุปสมบท ส่วนนทีกัสสปะ และ คยากัสสปะ เห็นพี่ชายถือเพศเป็นภิกษุ ถามทราบความว่าพรหมจรรย์นี้ประเสริฐ จึงเข้าไปเฝ้าพระพุทธจ้าทูลขออุปสมบท ฯ

๖. พระเจ้าพิมพิสารทรงถวายพระราชอุทยานเวฬุวันแด่พระภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประธาน เพราะทรงพิจารณาเห็นอย่างไร และทรงถวายด้วยวิธีการอย่างไร ?

ตอบ : เพราะทรงเห็นว่า พระราชอุทยานเวฬุวันเป็นที่ไม่ไกลไม่ใกล้นักแต่บ้าน บริบูรณ์ด้วยทางเป็นที่ไปและทางเป็นที่มา ควรที่ผู้มีธุระจะพึงไปถึง กลางวันไม่เกลื่อนกล่นด้วยหมู่คน กลางคืนเงียบเสียงที่จะอื้ออึงกึกก้อง ปราศจากลมแต่ชนที่เดินเข้าออก สมควรเป็นที่ประกอบกิจของผู้ต้องการที่สงัด และควรเป็นที่หลีกออกเร้นอยู่ตามวินัยสมณะ ควรเป็นที่เสด็จอยู่ของพระศาสดา ดังนี้ ฯ และทรงถวายด้วยวิธีการทรงจับพระเต้าทองเต็มด้วยน้ำ หลั่งลงถวายพระราชอุทยานเวฬุวันนั้นแก่พระภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประธาน ฯ

๗. “คนเหล่านี้ทั้งหมดยังไม่ทันถึง ๑๐๐ ปี ก็จักไม่มีเหลือ จักล่วงไปหมด ดูการเล่นไม่มีประโยชน์อะไร ควรขวนขวายหาธรรมเครื่องพ้นดีกว่า” นี้เป็นคำพูดของใคร พูดกะใคร ?

ตอบ : ของอุปติสสมาณพ ฯ พูดกะโกลิตมาณพ ฯ

๘. คำถามว่า “ข้าพเจ้าจักพิจารณาเห็นโลกอย่างไร มัจจุราชจึงจักไม่แลเห็น” ใครเป็นผู้ถาม พระศาสดาทรงพยากรณ์ไว้อย่างไร ?

ตอบ : พระโมฆราชเป็นผู้ทูลถาม ฯ พระศาสดาทรงพยากรณ์ว่า ท่านจงเป็นคนมีสติ พิจารณาเห็นโลกโดยความเป็นของว่างเปล่า ถอนความตามเห็นว่าตัวของเราเสียทุกเมื่อเถิด ท่านจักข้ามล่วงมัจจุราชเสียได้ด้วย อุบายอย่างนี้ ท่านพิจารณาเห็นโลกอย่างนี้แล มัจจุราชจึงไม่แลเห็น ฯ

ศาสนพิธี

๙. สามัญอนุโมทนา กับวิเสสอนุโมทนา ต่างกันอย่างไร ?

ตอบ : ต่างกันอย่างนี้ สามัญอนุโมทนา คือการอนุโมทนาที่นิยมใช้ปฏิบัติกันทั่วไปเป็นปกติ ไม่ว่างานใดก็ใช้อนุโมทนาอย่างนั้น ส่วนวิเสสอนุโมทนา คือการอนุโมทนาด้วยบทสวดสำหรับอนุโมทนาเป็น พิเศษ เฉพาะทาน เฉพาะกาล และเฉพาะเรื่อง ฯ

๑๐. บท อทาสิ เม อกาสิ เม… และบท อยญฺจ โข ทกฺขิณา ทินฺนา… ใช้ต่างกันอย่างไร ?

ตอบ : อทาสิ เม อกาสิ เม… ใช้ในกรณีที่ศพยังอยู่
อยญฺจ โข ทกฺขิณา ทินฺนา… ใช้ในกรณีทำบุญอัฐิ ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา อนุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๑

๑. พุทธบุคคล มีกี่ประเภท อะไรบ้าง ?

ตอบ : มี ๓ ประเภท ฯ คือ ๑. พระสัมมาสัมพุทธะ ๒. พระปัจเจกพุทธะ ๓. พระอนุพุทธะ ฯ

๒. ปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ ท่าน ได้ดวงตาเห็นธรรมก่อนหลังกันอย่างไร ?

ตอบ : ท่านโกณฑัญญะ ได้ดวงตาเห็นธรรมเป็นองค์แรก ต่อมาท่านวัปปะและท่านภัททิยะจึงได้ และต่อมาท่านมหานามะและท่านอัสสชิ จึงได้ตามลำดับ ฯ

๓. พระสาวกผู้สำเร็จเป็นพระอริยบุคคลเพราะฟังธรรมเทศนาเรื่องเดียวซ้ำ ๒ ครั้ง คือใคร ธรรมเทศนาเรื่องอะไร ?

ตอบ : คือ พระยสะ ฯ เรื่อง อนุปุพพีกถาและอริยสัจ ๔ ฯ

๔. อนัตตลักขณสูตร และ อาทิตตปริยายสูตร ว่าด้วยเรื่องอะไร ทรงแสดงแก่ใคร ?

ตอบ : อนัตตลักขณสูตร ว่าด้วยเรื่องขันธ์ ๕ คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เป็นอนัตตา ทรงแสดงแก่พระปัญจวัคคีย์ อาทิตตปริยายสูตร ว่าด้วยเรื่องสิ่งทั้งปวงเป็นของร้อน ร้อนเพราะไฟ คือราคะ โทสะ โมหะ ฯ

ทรงแสดงแก่ชฎิล ๓ พี่น้อง พร้อมด้วยบริวาร ๑,๐๐๐ คน ฯ

๕. อุปติสสปริพาชกเลื่อมใสในพระพุทธศาสนาเพราะได้ฟังธรรมจากใคร มีใจความว่าอย่างไร ?

ตอบ : จากพระอัสสชิ ฯ มีใจความว่า พระศาสดาทรงแสดงความเกิดแห่งธรรมทั้งหลาย เพราะเป็นไปแห่งเหตุ และความดับแห่งธรรมเหล่านั้น เพราะดับแห่งเหตุ พระศาสดาตรัสอย่างนี้ ฯ

๖. พระมหากัสสปเถระเป็นประธานในการทำสังคายนาครั้งแรก ที่ไหน ใช้เวลานานเท่าไร ?

ตอบ : ที่ถ้ำสัตตบรรณคูหา เวภารบรรพต กรุงราชคฤห์ ฯ ใช้เวลา ๗ เดือน ฯ

๗. การบวชของพระมหากัจจายนะ มีความเป็นมาอย่างไร ?

ตอบ : มีความเป็นมาอย่างนี้ ท่านได้รับมอบหมายจากพระเจ้าจัณฑปัชโชตให้ไปทูลเชิญพระพุทธเจ้าเสด็จกรุงอุชเชนี จึงทูลลาบวชด้วย ครั้นได้เข้าเฝ้าฟังธรรมแล้ว บรรลุพระอรหัตต์ จึงทูลขอบวช ฯ

๘. “โลกมีอะไรผูกพันไว้ อะไรเป็นเครื่องสัญจรของโลกนั้น ท่านกล่าวกันว่า นิพพานๆ ดังนี้ เพราะละอะไรได้” ปัญหานี้ใครทูลถาม ?

ตอบ : อุทยมาณพ เป็นผู้ทูลถาม ฯ

ศาสนพิธี

๙. ในงานมงคลที่ทำกันอย่างสามัญทั่วไป นิยมเจริญพระพุทธมนต์ด้วยบทสวดมนต์ที่รวมเรียกสั้นๆ ว่าอะไร และต้องมีบทอื่นมาประกอบอีก เรียกว่าอะไร ?

ตอบ : เรียกว่า เจ็ดตำนาน ฯ
เรียกว่า ต้นสวดมนต์หรือต้นตำนาน และท้ายสวดมนต์ ฯ

๑๐. เทศน์มหาชาติ คือการเทศน์เรื่องอะไร มีกี่กัณฑ์ จบเทศน์มหาชาติแล้ว นิยมเทศน์ต่อด้วยเรื่องอะไร ?

ตอบ : เรื่องเวสสันดรชาดก ฯ มี ๑๓ กัณฑ์ ฯ เรื่อง จตุราริยสัจจกถา ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา อนุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๐

๑. สัมมาสัมพุทธะ ปัจเจกพุทธะ และอนุพุทธะ ต่างกันอย่างไร การเรียนอนุพุทธประวัติสำเร็จประโยชน์อย่างไร ?
        ตอบ : สัมมาสัมพุทธะ ตรัสรู้เองโดยชอบ และสอนผู้อื่นให้รู้ตามได้ด้วย ปัจเจกพุทธะ ตรัสรู้เฉพาะตน แต่ไม่สามารถสอนผู้อื่นให้รู้ตามได้ อนุพุทธะ ตรัสรู้ตาม คือมีพระพุทธเจ้าสั่งสอนจึงรู้ตามได้ และสามารถสอนผู้อื่นให้กระทำตามด้วย ฯ
          เพื่อจะได้ทราบความเป็นไปและปฏิปทาของท่าน ที่ได้ช่วยประกาศพระศาสนาในที่นั้นๆ จนเป็นเหตุเจริญแพร่หลายและมั่นคง แล้วจักได้ถือเป็นทิฏฐานุคติ บำเพ็ญประโยชน์ตนและประโยชน์ท่านโดยควรแก่ฐานะของตน ทั้งให้สำเร็จเป็นสังฆานุสติมั่นคงอีกด้วย ฯ

๒. พระอัญญาโกณฑัญญะ ชื่อเดิมว่าอะไร เกิดที่ไหน เรียนจบอะไร ทำไมจึงได้ชื่ออัญญาโกณฑัญญะ ?
        ตอบ : ชื่อเดิมว่าโกณฑัญญะ ฯ
          เกิดที่บ้านพราหมณ์ชื่อโทณวัตถุ อยู่ไม่ห่างจากกรุงกบิลพัสดุ์ ฯ
          เรียนจบไตรเพทและรู้ตำราทำนายลักษณะ ฯ
          เพราะอาศัยพระอุทานว่า อญฺญาสิ ที่แปลว่า ได้รู้แล้ว ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเปล่งเมื่อท่านโกณฑัญญะได้ดวงตาเห็นธรรม ฯ

๓. เศรษฐีบิดาพระยสะออกติดตามหาพระยสะให้กลับบ้าน แต่เหตุไฉนเมื่อพบแล้วจึงมิได้นำกลับไปตามความประสงค์เดิม ?
        ตอบ : เพราะได้ทราบว่า พระยสะบรรลุเป็นพระอรหันต์แล้ว ไม่ควรเพื่อจะกลับไปครองเรือนอีกต่อไป ควรจะออกบวชเป็นพระภิกษุ ฯ

๔. พระอุรุเวลกัสสปะบวชเป็นพระภิกษุในพระพุทธศาสนา เพราะเหตุใด พระพุทธองค์ทรงพาท่านไปกรุงราชคฤห์ด้วย เพราะทรงมีพุทธประสงค์อย่างไร ?
        ตอบ : พระอุรุเวลกัสสปะเห็นอภินิหารของพระพุทธองค์หลายประการ จนถอนทิฏฐิมานะของตน เห็นว่าลัทธิของตนหาแก่นสารมิได้ และตนก็มิได้เป็นผู้วิเศษ ได้ความสลดใจ จึงทูลขออุปสมบท ฯ
ทรงมีพุทธประสงค์จะปลูกศรัทธาแก่มหาชน เพราะท่านเป็นที่นับถือของมหาชนมานาน ฯ

๕. พรข้อว่า ถ้าจักไม่โปรดให้ข้าพระองค์อยู่ในที่ประทับของพระองค์ และข้อว่า ถ้าพระองค์จะเสด็จไปสู่ที่นิมนต์ที่ข้าพระองค์รับไว้ พระอานนท์ทูลขอเพื่อประโยชน์อะไร ?
        ตอบ : ข้อต้น เพื่อป้องกันคำติเตียนว่า พระอานนท์บำรุงพระศาสดาเพราะเห็นแก่ลาภ ข้อหลัง เพื่อป้องกันคนกล่าวว่า พระอานนท์ บำรุงพระศาสดาไปทำอะไร เพราะพระองค์ไม่ทรงอนุเคราะห์แม้ด้วยกิจเท่านี้ ฯ

๖. ธรรมุเทศ มีอะไรบ้าง ใครแสดงแก่ใคร ?
        ตอบ : มี ๑. โลกคือหมู่สัตว์ อันชรานำเข้าไปใกล้ ไม่ยั่งยืน
          ๒. โลกคือหมู่สัตว์ ไม่มีผู้ป้องกัน ไม่เป็นใหญ่จำเพาะตน
          ๓. โลกคือหมู่สัตว์ ไม่มีอะไรเป็นของของตน จำต้องละทิ้งสิ่งทั้งปวงไป
          ๔. โลกคือหมู่สัตว์ พร่องอยู่เป็นนิตย์ ไม่รู้จักอิ่ม เป็นทาสแห่งตัณหา ฯ
          พระรัฐบาลแสดงถวายพระเจ้าโกรัพยะ ฯ

๗. พระโมฆราชทูลถามปัญหาพระพุทธองค์เป็นคนที่เท่าไร เพราะเหตุไร ?
        ตอบ : เป็นคนที่ ๑๕ ฯ เพราะครั้งแรกเห็นว่าท่านอชิตมาณพเป็นผู้ใหญ่กว่าจึงยอมให้ถามก่อน แต่เมื่อปรารภจะทูลถามเป็นคนที่ ๒ และ คนที่ ๙ ถูกพระพุทธองค์ทรงห้ามไว้ให้รอก่อน จึงได้โอกาสทูลถามเป็น คนที่ ๑๕ ฯ

๘. ในอสีติมหาสาวก มีองค์ไหนบ้างมีความสัมพันธ์เป็นศิษย์และอาจารย์กัน จงบอกมาสัก ๒ คู่ ?
        ตอบ : (ตอบเพียง ๒ คู่) พระอัญญาโกณฑัญญะกับพระปุณณมันตานีบุตร พระอัสสชิกับพระสารีบุตร พระสารีบุตรกับพระราธะ พระสารีบุตรกับพระราหุล พระมหากัจจายนะกับพระโสณกุฏิกัณณะ ฯ

ศาสนพิธี

  ๙. วันเทโวโรหณะ คือวันอะไร เนื่องด้วยวันนั้น มีบุญพิธีอะไร ที่ทำกันมาจนถึงบัดนี้ ?
        ตอบ : คือ วันที่พระพุทธเจ้าเสด็จลงจากเทวโลก หลังจากที่เสด็จขึ้นไปจำพรรษาในดาวดึงสพิภพถ้วนไตรมาส โบราณเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า วันพระเจ้าเปิดโลก ตรงกับวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๑ ฯ มีการทำบุญตักบาตรแด่พระพุทธเจ้าพร้อมทั้งพระสงฆ์ในวันรุ่งขึ้น จนเป็นประเพณีทำบุญตักบาตรที่เรียกว่าตักบาตรเทโวโรหณะ มาจนถึงปัจจุบันนี้ ฯ

๑๐. บังสุกุลเป็น คืออะไร คาถาที่ใช้บังสุกุลเป็นว่าอย่างไร ?
        ตอบ : บังสุกุลเป็น คือ บุญกิริยาที่เจ้าภาพประสงค์จะบริจาควัตถุ เนื่องด้วยกายของตน โดยเฉพาะผ้าอุทิศสงฆ์ให้เป็นผ้าบังสุกุล ปกตินิยมทำเมื่อป่วยหนัก เป็นการกำหนดมรณานุสสติวิธีหนึ่ง ฯ
          ว่า      อจิรํ วตยํ กาโย          ปฐวึ อธิเสสฺสติ
                   ฉุฑฺโฑ อเปตวิญฺญาโณ นิรตฺถํว กลิงฺครํ ฯ

The post นักธรรม ชั้นโท วิชา อนุพุทธประวัติ first appeared on นักธรรม ธรรมศึกษา บาลี.