นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิจารณ์

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๘

๑. คำว่า มารและบ่วงแห่งมาร หมายถึงอะไร ?

ตอบ คำว่า มาร หมายถึง กิเลสมา คือเจตสิกอันเศร้าหมองชวนให้ใคร่ ได้แก่ ตัณหา ราคะ และอรติ เป็นต้น คำว่า บ่วงแห่งมาร หมายถึง วัตถุกาม ได้แก่รูป เสียง กลิ่น รส และโผฏฐัพพะ ฯ

๒. นิพพิทา คืออะไร ? ปฏิปทาทำเน้นให้ถึงซึ่งนิพพิทานั้นอย่างไง ?

ตอบ นิพพิทา คือ ความหน่ายในทุกข์ ฯ อย่างนี้คือ พิจารณาเห็นด้วยปัญญาว่า สังขารทั้งหลายทั้งปวงไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ธรรม ทั้งหลายทั้งปวงเป็นอนัตตา ย่อมเกิดนิพพิทา เมื่อหน่ายในทุกข์ขันธ์ ไม่เพลิดเพลินยึดมั่น หมกมุ่นอยู่ในสังขารอันยั่วยวนเสน่หา ฯ

๓. อนิจจตา ความไม่เที่ยงแห่งสังขาร กำหนดรู้ในทางใดได้ ด้วยอาการอย่างไร ?

ตอบ ด้วยความเกิดขึ้นในเบื้องต้น และความสิ้นในเบื้องปลาย ฯ

๔. คำว่า มทนิมมทโน ในธรรมยังความเมาให้สว่าง หมายถึง ความเมาในอะไร ?

ตอบ หมายถึง ความเมาในอารมณ์อันยั่วยวนให้เกิดความเมาทุกประการ เช่น ชาติ สกุล อิสริยะ บริวาร กีฬกริยา สักการะ สรรเสริญ สุข ดี ความเยาว์วัย ความไม่มีโรค และชีวิต ดีก็ นับเข้าในอารมณ์ประเภทนี้ ฯ

๕. วัฏฏะ ในคำว่า วฏฺฏูปัจเฉโท หมายถึงอะไร ? จะตัดวัฏฏะนั้นได้อย่างไร ?

ตอบ หมายถึง ความเวียนเกิดเวียนตายด้วยอำนาจกิเลส กรรม และวิบาก ฯ ตัดด้วยอาวุธคือกิเลสอันเป็นเบื้องต้นเสีย ฯ

๖. บาลีอุทเทศว่า วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ แปลว่า “เมื่อหลุดพ้นแล้ว ญาณว่าหลุดพ้นแล้ว ย่อมมี” ใครเป็นผู้หลุดพ้น ? หลุดพ้นจากอะไร ?

ตอบ จิตเป็นผู้หลุดพ้น พ้นจากอาสวะ ฯ

๗. สัตตาวาสมีกี่ คือกี่อย่าง ?

ตอบ มี ๒ คือ สุคติและทุคติ ฯ

๘. คนสัทธาจริตและคนวิตกจริต มีลักษณะอย่างไง ? คนวิตกจริต ควรเจริญกัมมัฏฐานอะไร ?

ตอบ คนสัทธาจริต มีลักษณะเชื่อว่าง่าย ขาดเหตุผล คนวิตกจริต มีลักษณะคิดมาก ฟุ้งซ่าน ฯ คนวิตกจริต ควรเจริญอานาปานสติ ฯ

๙. ปัญญาที่เห็นอย่างนี้ ชื่อว่า วิปัสสนาปัญญา ?

ตอบ ปัญญาอันเห็นความตามความเป็นจริง คือกำหนดรู้สังขารโดยความเป็นของไม่เที่ยง โดยความเป็นทุกข์ โดยความเป็นอนัตตา ฯ ถอนความถือมั่นด้วยอำนาจตัณหา มานะ ทิฏฐิเสียได้ ชื่อว่า วิปัสสนาปัญญา ฯ

๑๐. วิปลาส จำแนกโดยวัตถุที่ตั้งมี ๔ อย่าง อะไรบ้าง ?

ตอบ ๑. วิปลาสในของที่ไม่เที่ยงว่าเที่ยง ๒. วิปลาสในของที่เป็นทุกข์ว่าเป็นสุข ๓. วิปลาสในของที่ไม่ใช่ตนว่าเป็นตน ๔. วิปลาสในของที่ไม่งามว่างาม ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิจารณ์

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๗

๑. อุทเทสว่า “สูทั้งหลายจงมาดูโลกนี้” โลกในที่นี้ หมายถึงอะไร?

              ตอบ   หมายถึง โลกโดยตรงได้แก่แผ่นดินเป็นที่อาศัย โดยอ้อมได้แก่หมู่สัตว์ผู้อาศัย ฯ

๒. ทุกข์ และทุกขลักษณะ เป็นอย่างเดียวกันหรือต่างกัน ?  จงอธิบาย

            ตอบ   ต่างกันคือทุกข์ ได้แก่ ปัญจขันธ์ทุกขลักษณะ ได้แก่ ปัญจขันธ์ที่ถูกเบียดเบียนถูกบีบคั้นจากเหตุปัจจัยอันเป็นข้าศึกเช่น ความเย็น ความร้อน เป็นต้น ฯ

๓. บุคคลจะพึงกำหนดรู้สังขารทั้งหลายโดยความเป็นหนัดตาด้วยอาการอย่างไร ? ตอบมา ๒ ข้อ

       ตอบ   ด้วยอาการอย่างนี้ คือ๑. ด้วยไม่อยู่ในอำนาจ หรือฝืนความปรารถนา๒. ด้วยแย้งต่ออัตตา๓. ด้วยความเป็นสภาพหาเจ้าของมิได้๔. ด้วยความเป็นสภาพสูญ คือว่าง หรือหายไป๕. ด้วยความเป็นสภาวธรรมเป็นไปตามเหตุปัจจัย ฯ

๔. ตัณหา เมื่อเกิดขึ้นย่อมเกิดที่ไหนและเมื่อดับย่อมดับที่ไหน ? และตัณหานั้นย่อมสิ้นไป เพราะธรรมอะไร ?

              ตอบ   เมื่อเกิดขึ้นย่อมเกิดในสิ่งเป็นที่รักที่ยินดีในโลกเมื่อดับย่อมดับในสิ่งเป็นที่รักที่ยินดีในโลกนั่นเอง ฯย่อมสิ้นไปเพราะวิราคะ คือ พระนิพพาน ฯ

๕. ธรรมอะไรที่พระพุทธเจ้าตรัสว่าเป็นยอดแห่งสังขตธรรม ? เพราะเหตุไร ?

              ตอบ   อัฏฐังคิกมรรคเป็นยอดแห่งสังขตธรรม ฯเพราะองค์ ๘ แต่ละอะองค์ๆ ของอัฏฐังติกมรรค ล้วนแต่เป็นธรรมที่ดี ยิ่งรวมกันเข้าทั้ง ๘ องค์ ย่อมเป็นธรรมดียิ่งนัก และ เป็นทางเดียวนำไปถึงความดับทุกข์ หรือถึงความหมดจดแห่งทัสสนะ ฯ

๖. สันติแปลว่าอะไร? เป็นโลกิยะหรือโลกุตตระ?

              ตอบ   สันติ แปลว่า ความสงบ ฯเป็นได้ทั้งโลกิยะ และโลกุตตระ ฯ

๗. พระบาลีว่า “จิตฺเต สงกิลิฏฺเฐ ทุคคติ ปาฏิกงฺขา เมื่อใจเศร้าหมองต้องประสบทุคติ” ทุคติ คืออะไร ? มีอะไรบ้าง ?

              ตอบ   ทุคติ คือ ภูมิเป็นที่ไปข้างชั่ว ฯมี อบาย ทุคติ วินิบาต นรก(ตามนัยอรรถกถา มี ๔ คือ นรก สัตว์เดรัจฉาน เปรต อสุรกาย)ฯ

๘. จริต คืออะไร ?  เพราะเหตุใดจึงต้องเจริญกัมมัฏฐานให้เหมาะกับจริตของตน ?

              ตอบ   คือ ความประพฤติเป็นปกติของบุคคล ฯเพราะกัมมัฏฐานแต่ละอย่างก็เป็นที่สบายของคนแต่ละจริต ถ้าเจริญไม่ไม่เหมาะกับจริต กรรมฐานก็จะสำเร็จได้โดยยาก ฯ

๙. สติปัฏฐาน ๔ คืออะไรบ้าง ?  การกำหนดลมหายใจเข้าออก ชื่อว่าเจริญสติปัฏฐานข้อไหน ?

              ตอบ   คือ กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน เวทนานุปัสสนาสติปัฏฐานจิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน ธรรมานุปัสสนาสติปัฏฐาน ฯชื่อว่า เจริญกายานุปัสสนาสติปัฏฐาน ฯ

๑๐. วิปัลลาสคืออะไร?  วัตถุที่วิปีลลาส มีอะไรบ้าง ?

              ตอบ   คือ กิริยาที่ถือเอาโดยอาการวิปริตผิดจากความจริง ฯมี ๔ อย่าง คือ๔. วิปัลลาสในของที่ไม่เที่ยงว่าเที่ยง ๒. วิปัลลาสในของที่เป็นทุกข์ว่าเป็นสุข๓. วิปัลลาสในของที่ไม่ใช่ตนว่าเป็นตน ๔. วิปัลลาสในของที่ไม่งามว่างาม ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิจารณ์

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๖

๑. บุคคลเช่นไรชื่อว่าติดอยู่่ในโลก ? ผู้ติดอยู่่ในโลกจะได้รับลอย่างไร ?
        ตอบ :บุคคลผู้ไร้พิจารณ์ไม่หยั่งเห็นโดยถ่องแท้ เพลิดเพลินในสิ่งอันให้โทษ หลงระเริงจนเกินพอดีีในสิ่งอันอาจให้้โทษ และติดในสิ่งอันเป็นอุปการะ ชื่อว่าหมกอยู่่ในโลก ฯ
 ย่อมได้เสวยสุขบ้าง ทุกข์์บ้าง อันสิ่งนั้น ๆ พึงอำนวย แม้สุข ก็เป็นเพียงสามิสสุข คือ มีีเหยื่อเจือด้วยของล่อใจ เป็นเหตุุแห่งความติด ดุจเหยื่อคือมังสะอันเบ็ดเกี่ยวไว้ ฯ

๒. คำว่า มารและบ่่วงแห่งมาร หมายถึงอะไร ?
        ตอบ :คำว่า มาร หมายถึงกิเลสกาม คือเจตสิกอันเศร้าหมอง ชวนให้้ใคร่่ ได้้แก่่ ตัณหา ราคะ และอรติิ เป็นต้น
 คำว่า บ่่วงแห่งมาร หมายถึงวัตถุุกาม ได้้แก่่ รูป เสียง กลิ่น รส และโผฏฐัพพะ ฯ

๓. คำว่า มะทะนิมมะทะโน ธรรมยังความเมาให้สร่าง หมายถึงความเมาในอะไร ?
        ตอบ :หมายถึงความเมาในอารมณ์อันยั่วยวนให้เกิดความเมาทุกประการ เช่น ชาติิ สกุล อิสริยะ บริวาร ก็็ดี ลาภ ยศ สรรเสริญ สุข ก็็ดี เยาว์์วัย ความหาโรคมิได้ และชีวิต ก็็ดี นับเข้าในอารมณ์ประเภทนี้ ฯ

๔. วัฏฏะ ในคำว่า วัฏฏูปัจเฉโท นั้น หมายถึงอะไร ? และตัดวัฏฏะได้อย่างไร ?
        ตอบ :หมายถึง ความเวียนเกิดเวียนตายด้วยอำนาจกิเลส กรรมและวิบาก ฯ
 ตัดด้วยอาการที่ละกิเลสอันเป็นเบื้องต้นเสีย ฯ

๕. โลกามิส คืออะไร ? ที่ได้ชื่ออย่างนั้นเพราะเหตุไร ?
        ตอบ :คือกามคุณ ๕ ได้แก่ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าชอบใจ ฯ
 เพราะเป็นเครื่องล่อใจให้ติดอยู่ในโลกดุจเหยื่ออันเบ็ดเกี่ยวไว้ ฉะนั้น ฯ

๖. คติ คืออะไร ? สัตว์โลกตายไปแล้ว มีคติเป็นอย่างไรบ้าง ?
        ตอบ :คือ ภูมิหรือภพเป็นที่ไปหลังจากตายแล้ว ฯ
 มีคติเป็น ๒ คือ
 ๑. ทุคติ ภูมิเป็นที่ไปข้างชั่ว ซึงเกิดจากการประพฤติทุจริตทางกายวาจาใจ
 ๒. สุคติ ภูมิเป็นที่ไปข้างดี ซึ่งเกิดจากการประพฤติสุจริตทางกายวาจาใจ ฯ

๗. ผู้เจริญเมตตาเป็นประจำ ย่อมได้รับอานิสงส์อะไรบ้าง ? จงตอบมา ๓ ประการ
        ตอบ :ได้รับอานิสงส์อย่างนี้
 ๑. หลับอยู่ก็เป็นสุข
 ๒. ตื่นอยู่ก็เป็นสุข
 ๓. ไม่ฝันเห็นสิ่งลามก
 ๔. เป็นที่รักของมนุษย์ทั้งหลาย
 ๕. เป็นที่รักของอมนุษย์ทั้งหลาย
 ๖. เทวดาทั้งหลายย่อมรักษา
 ๗. ไฟไม่ไหม้ พิษหรือศัสตราวุธทั้งหลายไม่อาจประทุษร้าย
 ๘. จิตย่อมตั้งมั่นได้เร็วพลัน
 ๙. ผิวพรรณย่อมผ่องใสงดงาม
 ๑๐. ไม่หลงทำกาลกิริยา คือเมื่อจะตายย่อมได้สติ
 ๑๑. เมื่อตายแล้วแม้เกิดอีก ก็ย่อมเกิดในที่ดีเป็นที่เสวยสุข ถ้าไม่เสื่อมจากฌาน ก็ไปเกิดในพรหมโลก ฯ

๘. สมถกัมมัฏฐานและวิปัสสนากัมมัฏฐาน ให้ผลต่างกันอย่างไร ?
        ตอบ :ให้ผลต่างกันดังนี้
 สมถกัมมัฏฐาน ให้ผลอย่างต่ำ คือทำให้ระงับนิวรณ์บางอย่างได้ อย่างสูงคือทำให้บรรลุุฌานต่าง ๆ มีปฐมฌาน เป็นต้น
 วิปัสสนากัมมัฏฐาน ให้ผลอย่างต่ำ คือทำให้ได้ปัญญาเห็นสัจจธรรม อย่างสูง คือทำให้บรรลุพระนิพพาน ฯ

๙. คนสัทธาจริตมีนิสัยอย่างไร ? คนประเภทนี้ควรเจริญกัมมัฏฐานใดบ้าง ?
        ตอบ :มีนิสัยเชื่อง่ายโดยไม่พิจารณาถึงเหตุผล ฯ
 ควรเจริญอนุสสติกัมมัฏฐาน ๖ ประการ คือ พุทธานุสสติ ธัมมานุสสติ สังฆานุสสติ
 สีลานุสสติ จาคานุสสติ และเทวตานุสสติ อย่างใดอย่างหนึ่ง ฯ

๑๐. อารมณ์ของวิปัสสนากัมมัฏฐาน ได้แก่อะไร ?
        ตอบ :ได้แก่สังขารทั้งหลาย ทั้งที่เป็นอุปาทินนกะและอนุปาทินนกะ (หรือธรรมในวิปัสสนาภูมิ คือขันธ์์ อายตนะ ธาตุ เป็นต้น) ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิจารณ์

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๕

๑. นิพพิทาคืออะไร ? ปฏิปทาเครื่องดำเนินให้ถึงนิพพิทานั้นอย่างไร ?
        ตอบ :นิพพิทาคือความหน่ายในทุกข์ฯ
 อย่างนี้คือ พิจารณาเห็นด้วยปัญญาว่า สังขารทั้งหลายทั้งปวง ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ธรรมทั้งหลายทั้งปวงเป็นอนัตตา ย่อมเกิดนิพพิทา ความหน่ายในทุกขขันธ์ไม่เพลิดเพลินยึดมั่นหมกมุ่น
 อยู่ในสังขารอันยั่วยวนเสน่หา ฯ

๒. อนิจจตา ความไม่เที่ยงแห่งสังขาร กำหนดรู้ในทางง่ายได้ด้วยอาการอย่างไร ?
        ตอบ :ด้วยความเกิดขึ้นในเบื้องต้น และความสิ้นไปในเบื้องปลาย ฯ

๓. ตัณหาเมื่อเกิดขึ้นย่อมเกิดที่ไหนและเมื่อดับย่อมดับที่ไหน ? ตัณหานั้นย่อมสิ้นไปเพราะธรรมอะไร ?
        ตอบ :เมื่อเกิดขึ้นย่อมเกิดในสิ่งเป็นที่รักที่ยินดีในโลก เมื่อดับย่อมดับในสิ่งเป็นที่รักที่ยินดีในโลกนั่นเอง ฯ
 ย่อมสิ้นไปเพราะวิราคะคือพระนิพพาน ฯ

๔. ความหลุดพ้นอย่างไรเป็นสมุจเฉทวิมุตติ? จัดเป็นโลกิยะหรือโลกุตตระ ?
        ตอบ :ความหลุดพ้นด้วยการตัดกิเลสได้เด็ดขาด ได้แก่อริยมรรค ฯ
 จัดเป็นโลกุตตระ ฯ

๕. สันติความสงบ เกิดขึ้นที่ใด ? มีปฏิปทาที่จะดำเนินอย่างไร ?
        ตอบ :เกิดขึ้นที่ไตรทวาร คือ กาย วาจา ใจ ฯ
 มีปฏิปทาที่จะดำเนิน คือ ปฏิบัติกาย วาจา ใจ ให้สงบจากโทษเวรภัย ด้วยการละโลกามิส คือกามคุณ ๕ ฯ

๖. ในส่วนสังสารวัฏฏ์ สัตวโลกตายแล้วมีคติคือที่ไปเป็นอย่างไร ? มีอุทเทสบาลีแสดงไว้อย่างไร ?
        ตอบ :สัตวโลกตายแล้วมีคติเป็น ๒ คือ สุคติและทุคติฯ มีอุทเทสบาลีแสดงว่า
 จิตฺเต สงฺกิลิฏฺเฐ ทุคฺคติปาฏิกงฺขา เมื่อจิตเศร้าหมองแล้ว ทุคติเป็นอันต้องหวัง
 จิตฺเต อสงฺกิลิฏฺเฐ สุคติปาฏิกงฺขา เมื่อจิตไม่เศร้าหมองแล้ว สุคติเป็นอันหวังได้ฯ

๗. สติปัฏฐาน ๔ คืออะไรบ้าง ? การพิจารณาผม ขน เล็บ ฟัน หนัง โดยความเป็นของปฏิกูล จัดเข้าในสติปัฏฐานข้อไหน ?
        ตอบ :คือกายานุปัสสนาสติปัฏฐาน เวทนานุปัสสนาสติปัฏฐาน จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน และธรรมานุปัสสนาสติปัฏฐาน ฯ
 จัดเข้าในกายานุปัสสนาสติปัฏฐาน ฯ

๘. คนวิตกจริตมีนิสัยอย่างไร ? คนประเภทนี้ควรเจริญกัมมัฏฐานบทใด ?
        ตอบ :ชอบคิดฟุ้งซ่าน ตรึกตรองไม่ค่อยลง รู้เห็นไม่ตลอด นึกคิดเรื่องเล็กกลายเป็นเรื่องใหญ่ฯ
 ควรเจริญอานาปานัสสติกัมมัฏฐาน ฯ

๙. ท่านว่า ผู้ที่จะเจริญวิปัสสนาปัญญา พึงรู้ฐานะ ๖ ก่อน ทั้ง ๖ ประการนั้นมีอะไรบ้าง ?
        ตอบ :มี ๑. อนิจจะ สภาวะอันไม่เที่ยง
 ๒. อนิจจลักขณะ เครื่องหมายที่จะให้กำหนดรู้ว่าไม่เที่ยง
 ๓. ทุกขะ สภาวะอันสัตว์ทนได้ยาก
 ๔. ทุกขลักขณะ เครื่องหมายที่จะให้กำหนดรู้ว่าเป็นทุกข์
 ๕. อนัตตา สภาวะอันไม่ใช่ตัวตน
 ๖. อนัตตลักขณะ เครื่องหมายที่จะกำหนดรู้ว่าเป็นอนัตตา ฯ
๑๐. วิปัลลาสคืออะไร ? วัตถุที่วิปัลลาส มีอะไรบ้าง ?
        ตอบ :คือ กิริยาที่ถือเอาโดยอาการวิปริตผิดจากความจริง ฯ
 มี ๔ อย่าง คือ
 ๑. วิปัลลาสในของที่ไม่เที่ยงว่าเที่ยง
 ๒. วิปัลลาสในของที่เป็นทุกข์ว่าเป็นสุข
 ๓. วิปัลลาสในของที่ไม่ใช่ตนว่าเป็นตน
 ๔. วิปัลลาสในของที่ไม่งามว่างาม ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิจารณ์

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๔

๑. อุทเทสว่า “สูทั้งหลายจงมาดูโลกนี้” โลกในที่นี้ หมายถึงอะไร ? คนมีลักษณะอย่างไรชื่อว่าติดอยู่ในโลก ?
        ตอบ :หมายถึง โลก โดยตรงได้แก่แผ่นดินเป็นที่อาศัย โดยอ้อมได้แก่หมู่สัตว์ผู้อาศัย ฯ
 คนผู้ไร้วิจารณญาณไม่หยั่งเห็นโดยถ่องแท้ เพลิดเพลินในสิ่งอันให้โทษ หลงระเริงจนเกินพอดีในสิ่งอันอาจให้โทษ ติดในสิ่งอันเป็นอุปการะ จนถอนตนไม่ออก ได้รับสุขบ้างทุกข์บ้าง แม้สุข  ก็เป็นเพียงสามิสสุข สุขอันมีเหยื่อต่อใจเป็นเหตุให้ติด ดุจเหยื่ออันเบ็ดเกี่ยวไว้ฉะนั้น ฯ

๒. ทุกข์ และ ทุกขลักขณะ เป็นอย่างเดียวกันหรือต่างกัน ? จงอธิบาย
        ตอบ :ต่างกันคือ
 ทุกข์ ได้แก่ปัญจขันธ์
 ทุกขลักขณะ ได้แก่ปัญจขันธ์ที่ถูกเบียดเบียนถูกบีบคั้นจากเหตุปัจจัยอันเป็นข้าศึก เช่น ความเย็น ความร้อน เป็นต้น ฯ

๓. บุคคลจะพึงกําหนดรู้สังขารทั้งหลายโดยความเป็นอนัตตาด้วยอาการอย่างไรบ้าง ? ตอบมา ๒ ข้อ
        ตอบ :ด้วยอาการอย่างนี้ คือ
 ๑. ด้วยไม่อยู่ในอํานาจ หรือด้วยฝืนความปรารถนา
 ๒. ด้วยแย้งต่ออัตตา
 ๓. ด้วยความเป็นสภาพหาเจ้าของมิได้
 ๔. ด้วยความเป็นสภาพสูญ คือว่าง หรือหายไป
 ๕. ด้วยความเป็นสภาวธรรมเป็นไปตามเหตุปัจจัย ฯ

๔. คําว่า วัฏฏูปัจเฉโท ธรรมอันเข้าไปตัดซึ่งวัฏฏะ วัฏฏะนั้นหมายถึงอะไร ? และตัดขาดได้อย่างไร ?
        ตอบ :หมายถึง ความเวียนเกิดด้วยอํานาจ กิเลส กรรม วิบาก
 ตัดขาดได้โดยการละกิเลสอันเป็นเบื้องต้นเสีย

๕. โลกามิสคืออะไร ? ที่ได้ชื่ออย่างนั้นเพราะเหตุไร ?
        ตอบ :คือกามคุณ ๕ ได้แก่ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าชอบใจ ฯ
 เพราะเป็นเครื่องล่อใจให้ติดอยู่ในโลกดุจเหยื่ออันเบ็ดเกี่ยวไว้ฉะนั้น ฯ

๖. คติ คืออะไร ? สัตว์โลกตายแล้วมีคติเป็นอย่างไรบ้าง ?
        ตอบ :คือ ภูมิหรือภพเป็นที่ไปหลังจากตายแล้ว ฯ
 มีคติเป็น ๒ คือ
 ๑. ทุคติ ภูมิเป็นที่ไปข้างชั่ว ซึ่งเกิดจากการประพฤติทุจริตทางกายวาจาใจ
 ๒. สุคติ ภูมิเป็นที่ไปข้างดี ซึ่งเกิดจากการประพฤติสุจริตทางกายวาจาใจ ๆ

๗. สมถะ กับ วิปัสสนา ให้ผลต่างกันอย่างไร ?
        ตอบ :ให้ผลต่างกันดังนี้ สมถะ ให้ผลอย่างต่ำทำให้ระงับนิวรณ์ได้ อย่างสูง ทำให้เข้าถึงฌานต่าง ๆ ได้
 ส่วนวิปัสสนา ให้ผลอย่างต่ำทำให้ได้ปัญญาเห็นสัจธรรม อย่างสูงทำให้ได้บรรลุอริยผล
 พ้นจากสังสารทุกข์ ฯ

๘. คนสัทธาจริตมีนิสัยอย่างไร ? คนประเภทนี้ควรเจริญกัมมัฏฐานบทใด ?
        ตอบ :มีนิสัยเชื่อง่าย ๆ ในถ้อยคําวาจาที่กล่าวดีและชั่ว ที่เป็นบุญและเป็นบาป เป็นต้น ฯ
 ควรเจริญอนุสสติกัมมัฏฐาน 5 ประการ คือ พุทธานุสสติ ธัมมานุสสติ สังฆานุสสติ สีลานุสสติ จาคานุสสติ และเทวตานุสสติ ฯ

๙. จงแสดงวิธีเจริญมุทิตา พร้อมทั้งอานิสงส์แห่งการเจริญพอเป็นตัวอย่าง ?
        ตอบ :วิธีเจริญมุทิตานั้นดังนี้ เมื่อได้เห็นหรือได้ยินมนุษย์หรือสัตว์ เป็นอยู่สุขสบาย เจริญรุ่งเรืองด้วยสุขสมบัติ จึงทําจิตใจให้ชื่นชม ยินดีแล้ว แผ่มุทิตาจิตไปว่า สัตว์ผู้นี้หนอบริบูรณ์ยิ่งนัก มีสุขสมบัติมาก จงเจริญยั่งยืนด้วยสุขสมบัติยิ่งๆ เถิด เมื่อเจริญอยู่เนือง ๆ ย่อมได้รับ ผลดีคือจะละความริษยาในสมบัติของผู้อื่นได้ ฯ

๑๐. ผู้เจริญมหาสติปัฏฐาน ต้องประกอบด้วยธรรมใดบ้าง จึงจะกําจัดอภิชฌาและโทมนัสออกได้ ?
        ตอบ :ต้องประกอบด้วยธรรม ๓ คือ
 ๑. อาตาปี มีความเพียรเผากิเลสให้เร่าร้อน
 ๒. สัมปชาโน รู้ทั่วพร้อม
 ๓. สติมา มีสติ ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิจารณ์

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๓

๑. อนิจจตา ความไม่เที่ยงแห่งสังขาร กําหนดรู้ในทางง่ายได้ด้วยอาการอย่างไร ?
        ตอบ :ด้วยความเกิดขึ้นในเบื้องต้น และความสิ้นในเบื้องปลาย ฯ

๒. คําว่า มาร และ บ่วงแห่งมาร หมายถึงอะไร ?
        ตอบ :คําว่า มาร หมายถึงกิเลสกาม คือเจตสิกอันเศร้าหมอง ได้แก่ ตัณหา ราคะ และอรติ เป็นต้น
 คําว่า บ่วงแห่งมาร หมายถึงวัตถุกาม ได้แก่ รูป เสียง กลิ่น รส และโผฏฐัพพะ ฯ

๓. ไวพจน์แห่งวิราคะ ได้แก่อะไรบ้าง ? เลือกตอบมา ๕ อย่าง
        ตอบ :ได้แก่
 มทนิมฺมทโน แปลว่า ธรรมยังความเมาให้สร่าง
 ปิปาสวินโย แปลว่า ความนําเสียซึ่งความกระหาย
 อาลยสมุคฺฆาโต แปลว่า ความถอนขึ้นด้วยดีซึ่งอาลัย
 วฏฺฏูปจฺเฉโท แปลว่า ความเข้าไปตัดเสียซึ่งวัฏฏะ
 ตณฺหกฺขโย แปลว่า ความสิ้นแห่งตัณหา
 วิราโค แปลว่า ความสิ้นกําหนัด
 นิโรโธ แปลว่า ความดับ
 นิพฺพานํ แปลว่า ธรรมชาติหาเครื่องเสียบแทงมิได้ ฯ

๔. สันติ ความสงบ หมายถึงสงบอะไร ? ผู้มุ่งสันติสุขอย่างแท้จริง ท่านสอนให้ละอะไร ?
        ตอบ :หมายถึง สงบกาย วาจา ใจ ฯ
 ท่านสอนให้ละโลกามิส คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าชอบใจ ฯ

๕. สอุปาทิเสสนิพพาน กับ อนุปาทิเสสนิพพาน ต่างกันอย่างไร ?
        ตอบ :ต่างกัน คือ
 สอุปาทิเสสนิพพาน เป็นความดับกิเลสที่ยังมีเบญจขันธ์เหลือ
 ส่วนอนุปาทิเสสนิพพาน เป็นความดับกิเลสที่ไม่มีเบญจขันธ์เหลือ ฯ

๖. อบาย คืออะไร ? ในอรรถกถาแจกไว้เป็น ๔ อย่าง อะไรบ้าง ?
        ตอบ :คือโลกที่ปราศจากความเจริญ ฯ
 มีนิรยะ ติรัจฉานโยนิ ปิตติวิสยะ อสุรกาย ฯ

๗. สติปัฏฐาน ๔ คืออะไรบ้าง ? การกําหนดลมหายใจเข้าออก ชื่อว่าเจริญสติปัฏฐานข้อไหน ?
        ตอบ :คือ
 กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน
 เวทนานุปัสสนาสติปัฏฐาน
 จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน
 และธรรมานุปัสสนาสติปัฏฐาน ฯ
 ชื่อว่าเจริญกายานุปัสสนาสติปัฏฐาน ฯ

๘. ในพระพุทธคุณ ๙ ประการนั้น ส่วนไหนเป็นเหตุ ส่วนไหนเป็นผล ? เพราะเหตุไร ?
        ตอบ :พระพุทธคุณ ส่วนอัตตสมบัติ เป็นเหตุ ส่วนปรหิตปฏิบัติ เป็นผล ฯ
 เพราะทรงบริบูรณ์ด้วยพระพุทธคุณส่วนอัตตสมบัติก่อนแล้วจึงทรงบําเพ็ญพุทธกิจให้สําเร็จประโยชน์แก่เวไนยสัตว์ ฯ

๙. วิปัลลาสคืออะไร ? วัตถุที่วิปัลลาส มีอะไรบ้าง ?
        ตอบ :คือ กิริยาที่ถือเอาโดยอาการวิปริตผิดจากความจริง ฯ
 มี ๔ อย่าง คือ
 ๑. วิปัลลาสในของที่ไม่เที่ยงว่าเที่ยง
 ๒. วิปัลลาสในของที่เป็นทุกข์ว่าเป็นสุข
 ๓. วิปัลลาสในของที่ไม่ใช่ตนว่าเป็นตน
 ๔. วิปัลลาสในของที่ไม่งามว่างาม ฯ

๑๐. ผู้เจริญมหาสติปัฏฐาน ต้องประกอบด้วยธรรมใดบ้าง จึงจะกําจัดอภิชฌาและโทมนัสออกได้ ?
        ตอบ :ต้องประกอบด้วยธรรม ๓ คือ
 ๑. อาตาปี มีความเพียรเผากิเลสให้เร่าร้อน
 ๒. สัมปชาโน รู้ทั่วพร้อม
 ๓. สติมา มีสติ ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิจารณ์

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๒

๑. บุคคลเช่นไรชื่อว่าติดอยู่ในโลก ? ผู้ติดอยู่ในโลกจะได้รับผลอย่างไร ?
        ตอบ :บุคคลผู้ไร้พิจารณา ไม่หยั่งเห็นโดยถ่องแท้ เพลิดเพลินในสิ่งอันให้โทษ ระเริง จนเกินพอดีในสิ่งอันอาจให้โทษ ติดในสิ่งอันเป็นอุปการะ ชื่อว่าติดอยู่ในโลก ฯ
 ย่อมได้เสวยสุขบ้าง ทุกข์บ้าง อันสิ่งนั้น ๆ พึงอำนวย แม้สุขก็เป็นเพียงสามิส คือ มีเหยื่อเจือด้วยของล่อใจ เป็นเหตุแห่งความติด ดุจเหยื่อคือมังสะอันเบ็ด เกี่ยวไว้ ฯ

๒. นิพพิทาคืออะไร ? ปฏิปทาเครื่องดำเนินให้ถึงนิพพิทานั้นอย่างไร ?
        ตอบ :นิพพิทา คือความหน่ายในทุกข์ ฯ
 อย่างนี้คือ พิจารณาเห็นด้วยปัญญาว่า สังขารทั้งหลายทั้งปวงไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ธรรมทั้งหลายทั้งปวงเป็นอนัตตา ย่อมเกิดนิพพิทา เบื่อหน่ายในทุกขขันธ์ ไม่เพลิดเพลิน ไม่ยึดมั่น ไม่หมกมุ่นอยู่ในสังขารอันยั่วยวนเสน่หา ฯ

๓. ทุกข์ประจำสังขารกับทุกข์จร ต่างกันอย่างไร ?
        ตอบ :ทุกข์ประจำสังขาร เป็นทุกข์ที่ต้องมีแก่คนทุกคน ไม่สามารถจะหลีกเลี่ยงพ้น ได้แก่ ความเกิด ความแก่ ความตาย
 ส่วนทุกข์จร เป็นทุกข์ที่เกิดขึ้นเป็นครั้งคราวได้แก่ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาส ประจวบด้วยคนหรือสิ่งอันไม่เป็นที่รัก พลัดพรากจากคนหรือสิ่งอันเป็น ที่รัก ปรารถนาสิ่งใดไม่ได้สมหวัง ฯ

๔. คําว่า วัฏฏูปัจเฉโท ธรรมอันเข้าไปตัดซึ่งวัฏฏะ วัฏฏะนั้น หมายถึงอะไร ? และตัดขาดได้อย่างไร ?
        ตอบ :หมายถึง ความเวียนเกิดด้วยอำนาจ กิเลส กรรม วิบาก ฯ
 ตัดขาดได้โดยการละกิเลสอันเป็นเบื้องต้นเสีย ฯ

๕. วิมุตติ ๕ อย่างไหนเป็นโลกิยะ อย่างไหนเป็นโลกุตตระ ?
        ตอบ :ตทังควิมุตติ วิกขัมภนวิมุตติ เป็นโลกิยะ
 สมุจเฉทวิมุตติ ปฏิปัสสัทธิวิมุตติ นิสสรณวิมุตติ เป็นโลกุตตระ ฯ

๖. ธรรมอะไรพระพุทธเจ้าตรัสว่าเป็นยอดแห่งสังขตธรรม ? เพราะเหตุไร ?
        ตอบ :อัฏฐังคิกมรรคเป็นยอดแห่งสังขตธรรม ฯ
 เพราะองค์ ๘ แต่ละองค์ ๆ ของอัฏฐังคิกมรรค ล้วนแต่เป็นธรรมที่ดี ยิ่งรวมกันเข้าทั้ง ๘ องค์ ย่อมเป็นธรรมดียิ่งนัก และเป็นทางเดียว นำไปถึงความดับทุกข์หรือถึงความหมดจดแห่งทัสสนะ ฯ

๗. พระพุทธพจน์ว่า ผู้เพ่งความสงบพึงละอามิสในโลกเสีย คำว่าอามิสในโลก หมายถึงอะไร ? และละอามิสเหล่านั้นได้ด้วยวิธีใด ?
        ตอบ :หมายถึงกามคุณ ๕ คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ อันน่าปรารถนา น่าใคร่น่าพอใจ ฯ
 ละได้ด้วยการทำใจมิให้ติดในสิ่งเหล่านั้น ฯ

๘. เจริญมรณัสสติอย่างไรจึงจะบรรเทาความเมาในชีวิตไม่ติดในโลกธรรม ?
        ตอบ :เจริญพร้อมด้วยองค์ ๓ คือ
 ๑. สติ ระลึกถึงความตาย
 ๒. ญาณ รู้ว่าความตายจักมีแก่ตน
 ๓. เกิดสังเวชสลดใจ ฯ

๙. จงแสดงวิธีเจริญมุทิตา พร้อมทั้งอานิสงส์แห่งการเจริญพอเป็นตัวอย่าง ?
        ตอบ :วิธีเจริญมุทิตานั้นดังนี้ เมื่อได้เห็นหรือได้ยินมนุษย์หรือสัตว์ เป็นอยู่สุขสบาย เจริญรุ่งเรืองด้วยสุขสมบัติ พึงทำจิตใจให้ชื่นชมยินดี แล้วแผ่มุทิตาจิตไปว่า สัตว์ผู้นี้หนอบริบูรณ์ยิ่งนัก มีสุขสมบัติมาก จงเจริญยั่งยืนด้วยสุขสมบัติยิ่ง ๆ เถิด เมื่อเจริญอยู่เนือง ๆ ย่อมได้รับผลดีคือ จะละความริษยาในสมบัติของผู้อื่นได้ ฯ

๑๐. อารมณ์ของสติปัฏฐาน มีอะไรบ้าง ? ผู้เจริญสติปัฏฐานพึงมีคุณสมบัติอะไรบ้าง ?
        ตอบ :มี กาย เวทนา จิต ธรรม ฯ
 พึงมี ๑. อาตาปี มีความเพียรเผากิเลส
 ๒. สัมปชาโน มีสัมปชัญญะ
 ๓. สติมา มีสติ ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิจารณ์

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๑

 ๑. พระบรมศาสดาทรงชักชวนให้มาดูโลกนี้โดยมีพระประสงค์อย่างไร ?
        ตอบ :มีพระประสงค์เพื่อให้รู้จักสิ่งที่เป็นจริงอันมีอยู่ในโลก จักได้ละสิ่งที่เป็นโทษ และไม่ข้องติดอยู่ในสิ่งที่เป็นคุณ ฯ

๒. คำว่า มาร และ บ่วงแห่งมาร หมายถึงอะไร ?
        ตอบ :คำว่า มาร หมายถึงกิเลสกาม อันทำจิตให้เศร้าหมอง ได้แก่ ตัณหา ราคะ และอรติ เป็นต้น
 คำว่า บ่วงแห่งมาร หมายถึงวัตถุกาม ได้แก่ รูป เสียง กลิ่น รส และโผฏฐัพพะ ฯ

๓. คำว่า มทนิมฺมทโน ธรรมยังความเมาให้สร่าง หมายถึงความเมาในอะไร ?
        ตอบ :หมายถึงความเมาในอารมณ์อันยั่วยวนให้เกิดความเมาทุกประการ เช่น ชาติ สกุล อิสริยะ บริวาร ก็ดี ลาภ ยศ สรรเสริญ สุข ก็ดี  ความเยาว์วัย ความไม่มีโรค และชีวิต ก็ดี นับเข้าในอารมณ์ประเภทนี้ ฯ

๔. บาลีอุทเทสว่า วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณ โหติ แปลว่า เมื่อหลุดพ้นแล้ว ญาณว่า หลุดพ้นแล้ว ย่อมมี อะไรหลุดพ้น ? และหลุดพ้นจากอะไร ?
        ตอบ :จิตหลุดพ้น จากอาสวะ ๓ ฯ

๕. โลกามิสคืออะไร ? ที่ได้ชื่ออย่างนั้นเพราะเหตุไร ?
        ตอบ :คือกามคุณ ๕ ได้แก่ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าชอบใจ ฯ
 เพราะเป็นเครื่องล่อใจให้ติดอยู่ในโลกดุจเหยื่ออันเบ็ดเกี่ยวไว้ฉะนั้น ฯ

๖. ข้อความว่า ปลงภาระอันหนักเสียแล้ว ไม่ถือเอาภาระอันอื่น ดังนี้ มีอธิบายอย่างไร ?
        ตอบ :อธิบายว่า ภาระ หมายถึงเบญจขันธ์ การปลงภาระ หมายถึงการถอนอุปาทาน การไม่ถือเอาภาระอื่น หมายถึงการไม่ถือเบญจขันธ์อื่นด้วยอุปาทาน ฯ
๗. ในพระบาลีว่า “จิตฺเต สงฺกิลิฏฺเฐ ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา เมื่อใจเศร้า หมอง ต้องประสบทุคติ” ทุคติ คืออะไร ? มีอะไรบ้าง ?
        ตอบ :คือ ภูมิเป็นที่ไปข้างชั่ว ฯ
 มี อบาย ทุคติ วินิบาต นรก (ตามนัยอรรถกถา มี ๔ คือ นรก สัตว์เดรัจฉาน เปรต อสุรกาย) ฯ

๘. คนวิตกจริตมีนิสัยอย่างไร ? คนประเภทนี้ควรเจริญกัมมัฏฐานบทใด ?
        ตอบ :ชอบคิดมาก ฟุ้งซ่าน ฯ
 ควรเจริญอานาปานัสสติกัมมัฏฐาน ฯ

๙. วิปัลลาสคืออะไร ? วัตถุที่วิปัลลาส มีอะไรบ้าง ?
        ตอบ :คือ กิริยาที่ถือเอาโดยอาการอันผิดจากความจริง ฯ
 มี ๔ อย่าง คือ
 ๑. วิปัลลาสในของที่ไม่เที่ยงว่าเที่ยง
 ๒. วิปัลลาสในของที่เป็นทุกข์ว่าเป็นสุข
 ๓. วิปัลลาสในของที่ไม่ใช่ตนว่าเป็นตน
 ๔. วิปัลลาสในของที่ไม่งามว่างาม ฯ

๑๐. ผู้เจริญมหาสติปัฏฐาน ต้องประกอบด้วยธรรมใดบ้าง จึงจะกำจัดอภิชฌาและโทมนัสได้ ?
        ตอบ :ต้องประกอบด้วยธรรม ๓ คือ
 ๑. อาตาปี มีความเพียรเผากิเลสให้เร่าร้อน
 ๒. สัมปชาโน รู้ทั่วพร้อม
 ๓. สติมา มีสติ ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิจารณ์

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๐

 ๑. ลักษณะเช่นใดบ้าง เป็นเครื่องกำหนดให้รู้ว่าสังขารทั้งหลายไม่เที่ยง ? จงอธิบาย
        ตอบ :
 ๑. กำหนดรู้ในทางง่าย ด้วยความเกิดขึ้นในเบื้องต้น และความสิ้นในเบื้องปลาย
 ๒. กำหนดรู้ในทางละเอียดกว่านั้น ด้วยความแปรในระหว่างเกิดและดับ
 ๓. กำหนดรู้ในทางสุขุม ด้วยความแปรแห่งสังขารในชั่วขณะหนึ่ง ๆ ไม่คงที่อยู่นาน เช่น ความรู้สึกสุขทุกข์ เป็นต้น ฯ

๒. ทุกขลักขณะ และ ทุกขานุปัสสนา เป็นอย่างเดียวกันหรือต่างกัน ? จงอธิบาย
        ตอบ :ต่างกันคือ
 ทุกขลักขณะ ได้แก่ ลักษณะที่เป็นทุกข์แห่งสังขาร เพราะถูกบีบคั้นจากปัจจัยต่าง ๆ
 ทุกขานุปัสสนา ได้แก่ ปัญญาพิจารณาเห็นสังขารว่าเป็นทุกข์ ฯ

๓. ตัณหา เมื่อเกิดขึ้นย่อมเกิดที่ไหนและเมื่อดับย่อมดับที่ไหน ? ตัณหานั้นย่อมสิ้นไปเพราะธรรมอะไร ?
        ตอบ :เมื่อเกิดขึ้นย่อมเกิดในสิ่งเป็นที่รักที่ยินดีในโลก เมื่อดับย่อมดับในสิ่งเป็นที่รักที่ยินดีในโลก ฯ
 เพราะวิราคะ คือพระนิพพาน ฯ

๔. พระบาลีว่า “ปญฺ าย ปริสุชฺฌติ บุคคลย่อมหมดจดด้วยปัญญา” มีอธิบายอย่างไร ?
        ตอบ :มีอธิบายว่า ผู้พิจารณาเห็นด้วยปัญญาว่า สังขารไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา เกิดความเบื่อหน่ายแล้ววางเฉยในสังขารนั้น ไม่ยินดีไม่ยินร้าย
 ได้บรรลุอริยมรรคอริยผล ความหมดจดย่อมเกิดด้วยปัญญาอย่างนี้ ฯ

๕. ในวิมุตติ ๕ วิมุตติใดจัดเป็น อริยมรรค อริยผล นิพพาน ?
        ตอบ :สมุจเฉทวิมุตติ จัดเป็น อริยมรรค
 ปฏิปัสสัทธิวิมุตติ จัดเป็น อริยผล
 นิสสรณวิมุตติ จัดเป็น นิพพาน ฯ

๖. จงจัดมรรค ๘ เข้าในวิสุทธิ ๗ มาดู
        ตอบ :สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ จัดเข้าในสีลวิสุทธิ
 สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ จัดเข้าในจิตตวิสุทธิ
 สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ จัดเข้าในทิฏฐิวิสุทธิ กังขาวิตรณวิสุทธิ
 มัคคามัคคญาณทัสสนวิสุทธิ ปฏิปทาญาณทัสสนวิสุทธิ ญาณทัสสนวิสุทธิ ฯ

๗. สันติแปลว่าอะไร ? เป็นโลกิยะ หรือโลกุตตระ ?
        ตอบ :สันติ แปลว่า ความสงบ ฯ
 เป็นได้ทั้งโลกิยะ และโลกุตตระ ฯ

๘. ในส่วนสังสารวัฏฏ์ สัตวโลกตายแล้วมีคติเป็นอย่างไร ? มีอุทเทสบาลีแสดงไว้อย่างไร ?
        ตอบ :สัตวโลกตายแล้วมีคติเป็น ๒ คือ สุคติ และทุคติ ฯ
 มีอุทเทสบาลีแสดงว่า
 จิตฺเต สงฺกิลิฏฺเ ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา เมื่อจิตเศร้าหมองแล้ว ทุคติเป็นอันต้องหวัง
 จิตฺเต อสงฺกิลิฏฺเ สุคติ ปาฏิกงฺขา เมื่อจิตไม่เศร้าหมองแล้ว สุคติเป็นอันหวังได้ ฯ

๙. เจริญมรณัสสติอย่างไรจึงจะแยบคาย ?
        ตอบ :เจริญพร้อมด้วยองค์ ๓ คือ สติ ระลึกถึงความตาย ๑ ญาณ รู้ว่าความตายจักมีแก่ตน ๑ เกิดสังเวชสลดใจ ๑ เจริญอย่างนี้ จึงจะแยบคาย ฯ

๑๐. สมถะ กับ วิปัสสนา ให้ผลต่างกันอย่างไร ?
        ตอบ :ให้ผลต่างกันดังนี้
 สมถะ ให้ผลคือทำให้ใจสงบระงับจากนิวรณ์ทั้ง ๕ ส่วนวิปัสสนา ให้ผลคือทำให้ได้ปัญญาเห็นสภาวธรรมตามความเป็นจริง ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิจารณ์

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๙

 ๑. อุทเทสว่า “สูทังหลายจงมาดูโลกนี้” โลกในที่นี้ีหมายถึงอะไร ? คนมีลกัษณะอย่างไรชื่อว่าหมกอยู่ในโลก ?
        ตอบ :หมายถึง โลก โดยตรงได้แก่แผ่นดินเป็นที่อาศัย โดยอ้อมได้แก่หมู่สัตว์ผู้อาศัย ฯ
 คนผู้ไร้วิจารณญาณไม่หยั่งเห็นโดยถ่องแท้ เพลิดเพลินในสิ่งอันให้โทษ ระเริงจนเกินพอดี ในสิ่งอันอาจให้โทษ ติดในสิ่งอันเป็นอุปการะจนถอนตนไม่ออก คนมีลักษณะอย่างนี้ ย่อมได้รับสุขบ้างทุกข์บ้าง แม้สุขก็เป็นเพียงสามิสสุข สุขอันมีเหยื่อล่อใจ เป็นเหตุให้ติดดุจเหยื่ออันเบ็ดเกี่ยวไว้ฉะนั้น ฯ

 ๒. นิพพิทาคืออะไร ? ปฏิทาเครื่องดําเนินให้ถึงนิพพิทานั้นอย่างไร ?
        ตอบ :นิพพิทา คือความหน่ายในทุกขขันธ์ ฯ
 อย่างนี้คือ พิจารณาเห็นด้วยปัญญาว่า สังขารทั้งหลายทั้งปวงไม่เที่ยง เป็นทุกข์
 ธรรมทั้งหลายทั้งปวงเป็นอนัตตา ย่อมเกิดนิพพิทา เบื่อหน่ายในทุกขขันธ์ ไม่เพลิดเพลินยึดมั่นหมกมุ่นอยู่ในสังขารอันยั่วยวนเสน่หา ฯ

๓. วิราคะ ได้แก่อะไร ? คําว่า “วฏฏฺูปจฺเฉโท ธรรมเข้าไปตัดเสียซึ่งวฏัฏะ”
 มีอธิบายว่าอย่างไร ?
        ตอบ :ได้แก่ ความสิ้นกําหนัด ฯ
 อธิบายว่า วัฏฏะ หมายเอาความเวียนว่ายตายเกิดด้วยอำนาจกิเลสกรรมและวิบาก
 วิราคะเข้าไปตัดความเวียนว่ายตายเกิดนั้น จึงเรียกว่า วฏฏฺูปจเฺฉโท ธรรมเข้าไปตัดเสียซึ่งวัฏฏะ ฯ

๔. ความหลุดพ้นอย่างไรเป็นสมุจเฉทวิมุตติ ? จัดเป็นโลกิยะหรือโลกุตตระ ?
        ตอบ :ความหลุดพ้นด้วยการตัดกิเลสได้เด็ดขาด ได้แก่อริยมรรค ฯ
 จัดเป็นโลกุตตระ ฯ

๕. ธรรมอะไรเป็นยอดแห่งสังขตธรรม ? เพราะเหตุไร ?
        ตอบ :อัฏฐังคิกมรรคเป็นยอดแห่งสังขตธรรม ฯ
 เพราะองค์ ๘ แต่ละองค์ ๆ ของอัฏฐังคิกมรรค ก็เป็นธรรมดี ๆ รวมกันเข้าทั้ง ๘ ย่อมเป็นธรรมดียิ่งนัก และเป็นทางเดียวนำไปถึงความดับทุกข์ หรือถึงความหมดจดแห่งทัสสนะ ฯ

๖. สันติ ความสงบ เกิดขึ้นที่ใด ? มีปฏิปทาที่จะดำเนินอย่างไร ?
        ตอบ :เกิดขึ้นที่กาย วาจา ใจ ฯ
 มีปฏิปทาที่จะดำเนิน คือ ปฏิบัติกาย วาจา ใจ ให้สงบจากโทษเวรภัย ด้วยการละโลกามิส คือ กามคุณ ๕ ฯ

๗. พระบาลีว่า “สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ธรรมเป็นที่สละอุปธิทั้งปวง” ในคำนี้ อุปธิ เป็นชื่อของอะไรได้บ้าง ? แต่ละอย่างมีอธิบายว่าอย่างไร ?
        ตอบ :เป็นชื่อของกิเลสและปัญจขันธ์ ฯ
 ที่เป็นชื่อของกิเลส มีอธิบายว่า เข้าไปทรงคือเข้าครอง
 ที่เป็นชื่อแห่งปัญจขันธ์ มีอธิบายว่า เข้าไปทรงคือหอบไวซึ่งทุกข์ ฯ

 ๘. คติ คืออะไร ? สัตว์โลกที่ตายไป มีคติเป็นอย่างไรบ้าง ?
          ตอบ :คือภูมิหรือภพเป็นที่ไปหลังจากตายแล้ว ฯ
 มีคติเป็น ๒ คือ
 ๑. ทุคติ ภูมิเป็นที่ไปข้างชั่ว ซึ่งเกิดจากการประพฤติทุจริตทางกายวาจาใจ
 ๒. สุคติ ภูมิเป็นที่ไปข้างดี ซึ่งเกิดจากการประพฤติสุจริตทางกายวาจาใจ ฯ

๙. ในพระพุทธคุณ ๙ ประการนั้น ส่วนไหนเป็นเหตุ ส่วนไหนเป็นผล ? เพราะเหตุไร ?
        ตอบ :พระพุทธคุณ ส่วนอัตตสมบัติ เป็นเหตุ ส่วนปรหิตปฏิบัติ เป็นผล ฯ
 เพราะทรงบริบูรณ์ด้วยพระพุทธคุณ ส่วนอัตตสมบัติก่อนแล้วจึงทรงบำเพ็ญพุทธกิจ ให้สำเร็จประโยชน์แก่เวไนย ฯ

 ๑๐. ในวิสุทธิ ๗ วิสุทธิข้อไหนบ้าง เป็นเหตุให้เกิดขึ้นและตั้งอยู่แห่งวิปัสสนา ? เพราะเหตุไร ? จงอธิบาย
          ตอบ :ข้อสีลวิสุทธิ ความบริสุทธิ์แห่งศีล และจิตตวิสุทธิ์ ความบริสุทธิ์แห่งจิตเป็นเหตุให้เกิดขึ้นและตั้งอยู่แห่งวิปัสสนา ฯ
 เพราะผู้มีศีลไม่บริสุทธิ์ จิตย่อมไม่สงบ เมื่อจิตไม่สงบก็ยากที่จะเจริญวิปัสสนา ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิจารณ์

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๘

 ๑. อนิจฺจตา ความไม่เที่ยงแห่งสังขาร กำหนดรู้ในทางง่ายได้ด้วยอาการอย่างไร ?
        ตอบ :ด้วยความเกิดขึ้นในเบื้องต้น และความสิ้นในเบื้องปลาย ฯ

๒. ฆนสัญญา คืออะไร ? กำหนดเห็นสังขารอย่างไร จึงถอนสัญญานั้นได้ ?
        ตอบ :คือความเข้าใจว่าเป็นก้อน ได้แก่ ความถือโดยนิมิตว่าเรา ว่าเขา ว่าผู้นั้น ว่าผู้นี้ ฯ
 ด้วยการพิจารณากำหนดเห็นสังขารกระจายเป็นส่วนย่อย ๆ จากฆนะ คือก้อน จนเห็นสังขารเป็น
 สภาพว่าง ฯ

๓. ไวพจน์แห่งวิราคะว่า มทนิมฺมทโน ธรรมยังความเมาให้สร่าง ความเมาในที่นี้ หมายถึงความเมาในอะไร ?
        ตอบ :หมายถึง ความเมาในอารมณ์อันยั่วยวนให้เกิดความเมาทุกประการ เช่น ความถึงพร้อมแห่งชาติ สกุล อิสริยะ และบริวาร หรือลาภ ยศ สรรเสริญ สุข หรือความเยาว์วัย ความหาโรคมิได้ และชีวิต ฯ

๔. จงสงเคราะห์มรรคมีองค์ ๘ เข้าในวิสุทธิ ๗ มาดู ฯ
        ตอบ :สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ จัดเข้าในสีลวิสุทธิ
 สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ จัดเข้าในจิตตวิสุทธิ
 สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ จัดเข้าในทิฏฐิวิสุทธิ กังขาวิตรณวิสุทธิ มัคคามัคคญาณทัสสนวิสุทธิ ปฏิปทาญาณทัสสนวิสุทธิ ญาณทัสสนวิสุทธิ ฯ

๕. ในสมถกรรมฐาน ๔๐ ประการ มีนิมิตและภาวนากี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ :มีนิมิต ๓ คือ บริกรรมนิมิต อุคคหนิมิต และปฏิภาคนิมิต และมีภาวนา ๓ คือ บริกรรมภาวนา อุปจารภาวนา และอัปปนาภาวนา ฯ

๖. ผู้เจริญเมตตาเป็นประจำย่อมได้รับอานิสงส์อะไรบ้าง ?
        ตอบ :ได้รับอานิสงส์อย่างนี้
 ๑. หลับอยู่ก็เป็นสุข
 ๒. ตื่นอยู่ก็เป็นสุข
 ๓. ไม่ฝันเห็นสิ่งลามก
 ๔. เป็นที่รักของมนุษย์ทั้งหลาย
 ๕. เป็นที่รักของอมนุษย์ทั้งหลาย
 ๖. เทวดาทั้งหลายย่อมรักษา
 ๗. ไฟไม่ไหม้ พิษหรือศัสตราวุธทั้งหลายไม่อาจประทุษร้าย
 ๘. จิตย่อมตั้งมั่นได้เร็วพลัน
 ๙. ผิวพรรณย่อมผ่องใสงดงาม
 ๑๐. ไม่หลงทำกาลกิริยา คือเมื่อจะตายย่อมได้สติ
 ๑๑. เมื่อตายแล้วแม้เกิดอีก ก็ย่อมเกิดในที่ดีเป็นที่เสวยสุข ถ้าไม่เสื่อมจากฌาน ก็ไปเกิดในพรหมโลก ฯ

๗. สติปัฏฐาน ๔ คืออะไรบ้าง ? การพิจารณาผม ขน เล็บ ฟัน หนัง โดยความเป็นของปฏิกูล จัดเข้าในสติปัฏฐานข้อไหน ?
        ตอบ :คือกายานุปัสสนาสติปัฏฐาน เวทนานุปัสสนาสติปัฏฐาน จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน และธรรมานุปัสสนาสติปัฏฐาน ฯ
 จัดเข้าใน กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน ฯ

๘. พระพุทธองค์ทรงแสดงคิริมานนทสูตรที่ไหน ? แก่ใคร ? ว่าด้วยเรื่องอะไร ?
        ตอบ :ที่พระเชตวัน เมืองสาวัตถี ฯ แก่พระอานนท์ ฯ
 ว่าด้วยสัญญา ๑๐ ฯ

๙. ท่านว่าผู้ที่จะเจริญวิปัสสนาปัญญา พึงรู้ฐานะ ๖ ก่อน ฐานะ ๖ นั้น มีอะไรบ้าง ?
        ตอบ :มี
 ๑. อนิจจะ ของไม่เที่ยง
 ๒. อนิจจลักขณะ เครื่องหมายที่จะให้กำหนดรู้ว่าไม่เที่ยง
 ๓. ทุกขะ ของสัตว์ทนได้ยาก
 ๔. ทุกขลักขณะ เครื่องหมายที่จะให้กำหนดรู้ว่าเป็นทุกข์
 ๕. อนัตตา สิ่งสภาพไม่ใช่ตัวตน
 ๖. อนัตตลักขณะ เครื่องหมายที่จะกำหนดรู้ว่าเป็นอนัตตา ฯ

๑๐. บรรดาอาการ ๓๒ ประการนั้น ส่วนที่เป็นอาโปธาตุมีอะไรบ้าง ?
        ตอบ :มีดี เสมหะ น้ำเหลือง เลือด เหงื่อ มันข้น น้ำตา มันเหลว น้ำลาย น้ำมูก ไขข้อ มูตร ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิจารณ์

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๗

 ๑. การสำรวมจิตให้พ้นจากบ่วงแห่งมาร ในหนังสือธรรมวิจารณ์ มีวิธีปฏิบัติอย่างไร ?
        ตอบ :แนะนำวิธีปฏิบัติไว้ ๓ ประการ คือ
 ๑. สำรวมอินทรีย์มิให้ความยินดีครอบงำ ในเมื่อเห็นรูป ฟังเสียง ดมกลิ่น ลิ้มรสถูกต้อง
 โผฏฐัพพะอันน่าปรารถนา
 ๒. มนสิการกัมมัฏฐานอันเป็นปฏิปักษ์ต่อกามฉันทะ คือ อสุภะและกายคตาสติ หรืออันยังจิตให้สลด คือมรณัสสติ
 ๓. เจริญวิปัสสนา คือ พิจารณาสังขารแยกออกเป็นขันธ์ สันนิษฐานเห็นเป็นสภาพไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ฯ

๒. สภาวทุกข์ สันตาปทุกข์ ได้แก่อะไร ?
        ตอบ :สภาวทุกข์ ได้แก่ ทุกข์ประจ าสังขาร คือชาติ ชรา มรณะ
 สันตาปทุกข์ ได้แก่ ความกระวนกระวายใจเพราะถูกไฟคือกิเลสเผา ฯ

๓. พระพุทธดำรัสที่ตรัสว่า “สูทั้งหลายจงมาดูโลกนี้อันตระการดุจราชรถ” กับที่ตรัสกะโมฆราชว่า “โมฆราช ท่านจงมีสติทุกเมื่อ เล็งเห็นโลกโดยความเป็นของสูญ” ทรงมีพระประสงค์ต่างกันอย่างไร ?
        ตอบ :พระพุทธดำรัสแรก ทรงมีพระประสงค์จะทรงปลุกใจให้หยั่งเห็นซึ้งลงไปถึงคุณโทษประโยชน์มิใช่ประโยชน์แห่งสิ่งนั้น ๆ อันคุมเข้าเป็นโลก
 พระพุทธดำรัสหลัง ทรงมีพระประสงค์ให้ถอนอัตตานุทิฏฐิ คือความตามเห็นว่าเป็นอัตตา ฯ

๔. วิสุทธิ ๗ แต่ละอย่าง ๆ จัดเข้าในไตรสิกขาได้อย่างไร ?
        ตอบ :สีลวิสุทธิ จัดเข้าในสีลสิกขา
 จิตตวิสุทธิ จัดเข้าในจิตตสิกขา
 ทิฏฐิวิสุทธิ กังขาวิตรณวิสุทธิ มัคคามัคคญาณทัสสนวิสุทธิ ปฏิปทาญาณทัสสนวิสุทธิ ญาณทัสสนวิสุทธิ จัดเข้าในปัญญาสิกขา ฯ

๕. คำว่า อุปาทิ ในคำว่า สอุปาทิเสสนิพพาน หมายถึงอะไร ?
        ตอบ :หมายถึงขันธ์ ๕ (ขันธปัญจก) ฯ

๖. อบาย คืออะไร ? ในอรรถกถาแจกไว้เป็น ๔ อย่าง อะไรบ้าง ?
        ตอบ :คือโลกที่ปราศจากความเจริญ ฯ
 มีนิรยะ ติรัจฉานโยนิ ปิตติวิสยะ อสุรกาย ฯ

๗. ปฐมฌาณ ประกอบด้วยองค์เท่าไร ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ :ด้วยองค์ ๕ ฯ
 คือวิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตา ฯ

๘. สมถกัมมัฏฐาน กับ วิปัสสนากัมมัฏฐาน ต่างกันอย่างไร ? หัวใจสมถกัมมัฏฐานมีอะไรบ้าง ?
        ตอบ :สมถกัมมัฏฐาน คือ กัมมัฏฐานเป็นอุบายเครื่องสงบใจ
 วิปัสสนากัมมัฏฐาน คือ กัมมัฏฐานเป็นอุบายเครื่องเรืองปัญญา ฯ
 มีกายาคตาสติ เมตตา พุทธานุสสติ กสิณ และจตุธาตุววัตถาน ฯ

๙. ปัจจุบันมีการเจริญวิปัสสนากัมมัฏฐานกันมาก อยากทราบว่า อารมณ์ของวิปัสสนากัมมัฏฐาน คืออะไร ?
        ตอบ :คือสังขารทั้งหลาย ทั้งที่เป็นอุปาทินนกะและอนุปาทินนกะ (หรือธรรมในวิปัสสนาภูมิ คือขันธ์ อายตนะ ธาตุ เป็นต้น) ฯ
๑๐. พระคิริมานนท์หายจากอาพาธเพราะฟังธรรมจากใคร ? ธรรมนั้นว่าด้วยเรื่องอะไร ?
        ตอบ :จากพระอานนท์ ฯ
 ว่าด้วยเรื่องสัญญา ๑๐ ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิจารณ์

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๖

 ๑. นิพัทธทุกข์ กับ สหคตทุกข์ ต่างกันอย่างไร ?
        ตอบ :นิพัทธทุกข์ คือ ทุกข์เนืองนิตย์ หรือทุกข์เป็นเจ้าเรือน ได้แก่ หนาว ร้อน หิว ระหาย ปวดอุจจาระ ปวดปัสสาวะ
 ส่วนสหคตทุกข์ คือ ทุกข์ไปด้วยกัน หรือทุกข์ก ากับกัน ได้แก่ทุกข์มีเนื่องมาจากวิบุลผล ฯ

๒. ความเป็นอนัตตาของสังขารพึงกำหนดรู้ด้วยอาการอย่างไรบ้าง ?
        ตอบ :
 ๑. ด้วยไม่อยู่ในอ านาจ หรือด้วยฝืนความปรารถนา
 ๒. ด้วยแย้งต่ออัตตา
 ๓. ด้วยความเป็นสภาพหาเจ้าของมิได้
 ๔. ด้วยความเป็นสภาพสูญ คือว่างหรือหายไป ฯ

๓. คำว่า วฏฺฏ ในคำว่า “วฏฺฏูปจฺเฉโท” หมายถึงอะไร ? วฏฺฏ นั้นชื่อว่าขาดสายด้วยอาการอย่างไร ?
        ตอบ :หมายถึง ความเวียนเกิด ด้วยอ านาจกิเลส กรรม วิบาก ฯ
 วฏฺฏ นั้นชื่อว่าขาดสายด้วยอาการที่ละกิเลสอันเป็นเบื้องต้นเสีย ฯ

๔. ความเชื่อว่ามีพระเจ้าผู้สร้าง ท าการอ้อนวอนและบวงสรวงเป็นอาทิ จัดเข้าในอาสวะข้อไหน ?
        ตอบ :จัดเข้าใน อวิชชาสวะ ฯ

๕. พระบาลีว่า “ นิกฺขิปิตฺวา คร ภาร อญฺํ ภาร อนาทิย ปลงภาระอันหนักเสียแล้ว ไม่ถือเอาภาระอันอื่น” ถามว่า “ภาระ” “การไม่ถือเอาภาระ” “การปลงภาระ” ได้แก่อะไร ?
        ตอบ :ภาระ ได้แก่เบญจขันธ์ ฯ
 การไม่ถือเอาภาระ ได้แก่การไม่ถือเอาเบญจขันธ์ด้วยอุปาทาน ฯ
 การปลงภาระ ได้แก่การถอนอุปาทานในเบญจขันธ์ ฯ

๖. คุณของพระธรรมส่วนปริยัติ ปฏิบัติ และปฏิเวธ โดยย่อว่าอย่างไร ? จงอธิบาย
        ตอบ :คุณของปริยัติธรรม คือ ให้รู้วิธีบำเพ็ญศีล สมาธิ ปัญญา
 คุณของปฏิบัติธรรม คือทำกาย วาจา ใจ ให้บริสุทธิ์จนบรรลุมรรคผล นิพพาน
 คุณของปฏิเวธธรรม คือละกิเลสเป็นสมุจเฉทปหาน บรรลุถึงความสุขอย่างยิ่ง ฯ

๗. ในอรกสูตรกล่าวไว้ว่า ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายเปรียบเหมือนชิ้นเนื้อนาบไฟ มีอธิบายอย่างไร ? และที่กล่าวไว้เช่นนั้นเพื่อประโยชน์อะไร ?
        ตอบ :มีอธิบายว่า ธรรมดาว่าชิ้นเนื้อที่บุคคลเอาลงในกระทะเหล็กอันร้อนตลอดวันยังค่าย่อมจะพลันไหม้ ไม่ตั้งอยู่นานฉันใด ชีวิตก็ถูกเพลิงกิเลสและเพลิงทุกข์เผาผลาญให้เหี้ยมเกรียมไม่ทนอยู่นานฉันนั้น ฯ
 มีประโยชน์ คือเป็นเครื่องเตือนใจให้รู้สึกด้วยปัญญา ทำให้ไม่ประมาทในชีวิต เร่งสั่งสมความดี ฯ

๘. วิปลาส คืออะไร ? จำแนกโดยวัตถุเป็นที่ตั้งมีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ :คือ กิริยาที่ถือเอาโดยอาการวิปริตผิดจากความจริง ฯ
 มี ๔ อย่าง คือ
 ๑. ความสำคัญคิดเห็นในสิ่งที่ไม่เที่ยงว่าเที่ยง
 ๒. ความสำคัญคิดเห็นในสิ่งที่เป็นทุกข์ว่าเป็นสุข
 ๓. ความสำคัญคิดเห็นในสิ่งที่ไม่ใช่ตนว่าเป็นตน
 ๔. ความสำคัญคิดเห็นในสิ่งที่ไม่งามว่างาม ฯ

๙. ในนวสีวถิกาปัพพะ เมื่อเห็นซากศพชนิดใดชนิดหนึ่งใน ๙ ชนิดนั้นพึงภาวนาอย่างไร ?
        ตอบ :พึงภาวนาโดยการน้อมเข้ามาสู่กายนี้นี่แลว่า อยมฺปิ โข กาโย ถึงร่างกายอันนี้เล่า เอว ธมฺโม ก็มีอย่างนี้เป็นธรรมดา เอว ภาวี จักเป็นอย่างนี้ เอว อนตีโต ไม่ล่วงความเป็นอย่างนี้ไปได้ ฯ

๑๐. ข้อว่า อนัตตสัญญา ในคิริมานนทสูตร ทรงให้พิจารณาอะไรว่าเป็นอนัตตา ?
        ตอบ :ทรงให้พิจารณาอายตนะภายใน คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ และอายตนะภายนอก คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ ธรรมารมณ์ ว่าเป็นอนัตตา ฯ 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิจารณ์

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๕

 ๑. พระพุทธดำรัสตอนหนึ่งว่า “สูทั้งหลายจงมาดูโลกนี้อันตระการดุจราชรถ” ดังนี้ โดยมีพระพุทธประสงค์อย่างไร ?
        ตอบ :มีพระพุทธประสงค์เพื่อทรงชักชวนแนะนำให้ดูถึงโทษประโยชน์มิใช่ประโยชน์ของโลก เช่นเดียวกับดูละคร มิให้หลงชมความสวยงามต่างๆ แต่ให้เพ่งดูคติที่ดีและชั่ว มิให้เมามัวไปตามสิ่งนั้น ดังตรัสต่อไปอีกว่า เป็นที่คนเขลาหมกอยู่ แต่ผู้รู้หาข้องติดไม่ ฯ

๒. ความอยากที่เข้าลักษณะเป็นตัณหาและไม่เป็นตัณหานั้น ได้แก่ความอยากเช่นไร เพราะเหตุไร ?
        ตอบ :ความอยากที่เข้าลักษณะทำให้เกิดในภพอีก ประกอบด้วยความกำหนัดด้วยอำนาจความยินดี เพลิดเพลินในอารมณ์นั้นๆ อย่างนี้จัดเป็นตัณหา เพราะเป็นทุกขสมุทัย เหตุให้ทุกข์เกิด ส่วนความอยากที่มีอยู่โดยปกติธรรมดาของคนทุกคน แม้กระทั่งพระอริยเจ้า เช่นความอยากข้าวอยากน้ำเป็นต้น ไม่จัดว่าเป็นตัณหา เพราะเป็นความอยากที่เป็นไปตามธรรมดาของสังขาร ฯ

๓. การกำหนดรู้ความเป็นอนัตตาแห่งสังขารด้วยความเป็นสภาพสูญนั้น คือรู้อย่างไร ?
        ตอบ :คือ รู้จักพิจารณากำหนดเห็นสังขารกระจายเป็นส่วนย่อยๆ จากฆนคือก้อนจนเห็นเป็นความว่าง ถอนฆนสัญญาความสำคัญหมายว่าเป็นก้อน อันได้แก่ความถือเอาโดยนิมิต ว่าเรา ว่าเขา ว่าผู้นั้น ว่าผู้นี้ เสียได้ ฯ

๔. วิราคะในพระบาลีว่า “วิราโค เสฏฺโฐ ธมฺมานํ วิราคะประเสริฐกว่าธรรมทั้งหลาย” และในพระบาลีว่า “วิราคา วิมุจฺจติ เพราะสิ้นกำหนัดย่อมหลุดพ้น” ต่างกันอย่างไร ?
        ตอบ :วิราคะในพระบาลีแรกเป็นไวพจน์ คือคำแทนชื่อพระนิพพาน วิราคะในพระบาลีหลังเป็นชื่อของพระอริยมรรค ฯ

๕. บาลีแสดงปฏิปทาแห่งสันติว่า “โลกามิสํ ปชเห สนฺติเปกฺโข” แปลว่า ผู้เพ่งความสงบพึงละอามิสในโลกเสีย ดังนี้ คำว่า อามิสในโลกหมายถึงอะไร ที่เรียกอย่างนั้นเพราะเหตุไร ?
        ตอบ :หมายถึง เบญจพิธกามคุณ คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ
 ที่เรียกอย่างนั้น เพราะเป็นเครื่องล่อใจให้ติดในโลก ดุจเหยื่ออันเบ็ดเกี่ยวอยู่ฉะนั้น ฯ

๖. กัมมัฏฐานที่พระอุปัชฌาย์สอนแก่ผู้บรรพชาอุปสมบทว่า เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ ตโจ ทนฺตา นขา โลมา เกสา นั้น จัดเข้าในสติปัฏฐานข้อใด ให้พิจารณาอย่างไร ?
        ตอบ :จัดเข้าในกายานุปัสสนาสติปัฏฐาน ให้พิจารณาน้อมใจให้เห็นเป็นของน่าเกลียดปฏิกูล ทั้งในกายตน ทั้งในกายผู้อื่น ฯ

๗. กายคตาสติกัมมัฏฐานกับอสุภกัมมัฏฐานมีอารมณ์ต่างกันอย่างไร แก้นิวรณ์ข้อใดได้ ?
        ตอบ :กายคตาสติกัมมัฏฐาน มีอาการ ๓๒ ในร่างกายเป็นอารมณ์, อสุภกัมมัฏฐาน มีซากศพเป็นอารมณ์, แก้กามฉันทนิวรณ์ ฯ

๘. จงแสดงพระพุทธคุณ ๙ โดยอัตตสมบัติและปรหิตปฏิบัติ พอได้ใจความ ?
        ตอบ :พระพุทธคุณ คือ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู เป็นพระพุทธคุณส่วนอัตตสมบัติ
 พระพุทธคุณ คือ อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ เป็นพระพุทธคุณส่วนปรหิตปฏิบัติ
 พระพุทธคุณ คือ พุทฺโธ ภควา เป็นพระพุทธคุณทั้งอัตตสมบัติและปรหิตปฏิบัติ ฯ

๙. ปัญญารู้เห็นอย่างไร ชื่อว่าวิปัสสนาปัญญา ?
        ตอบ :ปัญญาอันเห็นตามที่เป็นจริง คือกำหนดรู้สังขารโดยความเป็นของไม่เที่ยง ๑ โดยความเป็นทุกข์ ๑ โดยความเป็นอนัตตา ๑ ถอนความถือมั่นด้วยอำนาจตัณหา มานะ ทิฐิเสียได้ ชื่อว่าวิปัสสนาปัญญา ฯ

๑๐. ในสัญญา ๑๐ ข้อที่ ๕ ว่าปหานสัญญา ความสำคัญหรือความใส่ใจในการละ ขอทราบว่าทรงสอนให้ละอะไรบ้าง ?
        ตอบ :ทรงสอนให้ละ
 ๑. กามวิตก
 ๒. พยาบาทวิตก
 ๓. วิหิงสาวิตก
 ๔. ธรรมอันเป็นบาปเป็นอกุศล
 ทั้ง ๔ นี้ ที่เกิดขึ้นแล้วไม่ให้เกิดขึ้นอีก ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิจารณ์

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๔

๑. สัทธรรมปฏิรูป คืออะไร เกิดขึ้นจากอะไร ?
        ตอบ :คือ สัทธรรมชนิดที่ปลอมหรือเทียม ไม่ใช่สัทธรรมแท้
 เกิดขึ้นจากความเห็นผิด หรือเข้าใจผิดของผู้เรียบเรียง เมื่อเรียบเรียงไปแม้ผิด ก็หารู้ไม่ ด้วยเข้าใจว่าของตนถูก แล้วได้นำมาปนไว้ในสัทธรรมที่แท้ ฯ

๒. บทอุทเทสว่า เอถ ปสฺสถิมํ โลกํ ซึ่งแปลว่า สูทั้งหลาย จงมาดูโลกนี้ พระศาสดาตรัสชวนให้มาดูโลก โดยมีพระประสงค์อย่างไร ?
        ตอบ :ทรงมีพระประสงค์จะทรงปลุกใจพวกเราให้หยั่งเห็นซึ้งลงไปถึงคุณโทษประโยชน์ มิใช่ประโยชน์แห่งสิ่งนั้นๆ อันคุมเข้าเป็นโลก จะได้ไม่ตื่นเต้นไม่ติดในสิ่งนั้นๆ รู้จักละสิ่งที่เป็นโทษ ไม่ข้องติดอยู่ใน สิ่งที่เป็นคุณ ฯ

๓. ทุกข์ประจำสังขารกับทุกข์จร ต่างกันอย่างไร ?
        ตอบ :ทุกข์ประจำสังขาร เป็นทุกข์ที่ต้องมีแก่คนทุกคน ไม่สามารถจะหลีกเลี่ยงพ้น ได้แก่ ความเกิด ความแก่ ความตาย ส่วนทุกข์จรเป็นทุกข์ที่เกิดขึ้นเป็นครั้งคราว ได้แก่ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาส ประจวบด้วยคนหรือสิ่งอันไม่เป็นที่รัก พรากจากคนหรือสิ่งอันเป็นที่รัก ปรารถนาไม่ได้สมหวัง ฯ

๔. ในวิมุตติ ๕ วิมุตติใดจัดเข้าในอริยมรรค อริยผล นิพพาน ?
        ตอบ :สมุจเฉทวิมุตติ จัดเข้าใน อริยมรรค ปฏิปัสสัทธิวิมุตติ จัดเข้าในอริยผล นิสสรณวิมุตติจัดเข้าในนิพพาน ฯ

๕. จงจัดมรรค ๘ เข้าในวิสุทธิ ๗ มาดู ?
        ตอบ :สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ จัดเข้าในสีลวิสุทธิ
 สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ จัดเข้าในจิตตวิสุทธิ
 สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ จัดเข้าในทิฏฐิวิสุทธิ
 กังขาวิตรณวิสุทธิ มัคคามัคคญาณทัสสนวิสุทธิ ปฏิปทาญาณทัสสนวิสุทธิ ญาณทัสสนวิสุทธิ ฯ

๖. พระศาสดาทรงสอนภิกษุโดยยกเอาเรือมาเป็นอุปมาว่า สิญฺจ ภิกฺขุ อิมํ นาวํ สิตฺตา เต ลหุเมสฺสติ แปลว่า ภิกษุ เธอจงวิดเรือนี้ เรืออันเธอวิดแล้วจักพลันถึง มีอธิบายโดยย่อว่าอย่างไร ?
        ตอบ :มีอธิบายโดยย่อว่า เรือ หมายถึงอัตภาพ วิดเรือ คือวิดน้ำที่รั่วเข้าในเรือ ซึ่งหมายถึงการบรรเทากิเลสและบาปธรรม ที่ไหลเข้ามาท่วมทับจิตใจให้บางเบาจนขจัดได้ขาด เมื่ออัตภาพนี้เบาก็จักปฏิบัติเพื่อไปสู่พระนิพพานได้เร็ว ฯ

๗. กัมมัฏฐานต่อไปนี้ คือ กสิณ จตุธาตุววัตถานะ พุทธานุสสติ เป็นที่สบายแก่คนผู้มักถูกนิวรณ์ข้อใดครอบงำ ?
        ตอบ :กสิณเป็นที่สบายแก่คนผู้มักถูกอุทธัจจกุกกุจจะครอบงำ จตุธาตุววัตถานะ เป็นที่สบายแก่คนผู้มักถูกวิจิกิจฉาครอบงำ พุทธานุสสติ เป็นที่สบายแก่คนผู้มักถูกถีนมิทธะครอบงำ ฯ

๘. ในอรกสูตร กล่าวไว้ว่า ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายเปรียบเหมือนหยาดน้ำค้าง ดังนี้ มีอธิบายอย่างไร และที่กล่าวไว้เช่นนั้น มีประโยชน์อย่างไร ?
        ตอบ :มีอธิบายว่า ธรรมดาหยาดน้ำค้างที่จับอยู่ตามยอดหญ้า เมื่อถูกแสงอาทิตย์ในเวลาเช้า ก็พลันจะเหือดแห้งหายไป ฉันใด ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็ฉันนั้น มีความเกิดแล้วก็มีความแก่ ความเจ็บ ความตายคอยเบียดเบียน ทำให้ดำรงอยู่ได้ไม่นาน ไม่ถึงร้อยปีก็จะหมดไป เพื่อเป็นเครื่องเตือนใจให้รู้สึกด้วยปัญญา ทำให้ไม่ประมาทในชีวิต เร่งสั่งสมความดี ฯ

๙. ในอนัตตลักขณสูตร พระศาสดาทรงยกธรรมอะไรขึ้นแสดงว่าเป็นอนัตตา และในตอนท้ายของพระสูตรทรงแสดงอานิสงส์แห่งวิปัสสนาว่าอย่างไร ?
        ตอบ :ทรงยก ขันธ์ ๕ คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ขึ้นแสดง ทรงแสดงไว้ว่า เอวํ ปสฺสํ ภิกฺขเว สุตวา อริยสาวโก เป็นต้น ความว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เมื่อเห็นอย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่าย ย่อมฟอกจิตให้หมดจด เพราะการฟอกจิตให้หมดจดได้ จิตนั้นก็พ้นจากอาสวะทั้งปวง เมื่อจิตพ้นพิเศษแล้ว ก็มีญาณหยั่งรู้ว่า พ้นแล้ว และเธอรู้ประจักษ์ชัดว่า ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์คือกิจพระ-ศาสนาได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นที่จะต้องทำเช่นนี้ ไม่มีอีก ฯ

๑๐. ในคิริมานนทสูตร ข้อว่า ปหานสัญญา พระศาสดาทรงสอนให้ละอะไร ?
        ตอบ :ทรงสอนให้ละ กามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก และอกุศลบาปธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิจารณ์

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๓

 ๑. อุทเทสว่า “สูทั้งหลายจงมาดูโลกนี้ อันตระการดุจราชรถ ที่พวกคนเขลาหมกอยู่ แต่พวกผู้รู้หาข้องอยู่ไม่” จงวิจารณ์ว่าตอนไหนแสดงปรมัตถปฏิปทา ตอนไหนแสดงปรมัตถ์ ตอนไหนแสดงสังสารวัฏฏ์ เพราะเหตุไร ?
        ตอบ :ตอนที่ว่า “สูทั้งหลายจงมาดูโลกนี้ อันตระการดุจ ราชรถ” แสดงปรมัตถปฏิปทา เพราะประสงค์ให้ดูเพื่อนิพพิทาเป็นต้น
 ตอนที่ว่า “แต่พวกผู้รู้หาข้องอยู่ไม่” แสดงปรมัตถ์ เพราะแสดงถึงความรู้ที่เป็นเหตุให้พ้นจากความข้องอยู่ซึ่งเป็นปรมัตถธรรม อันจะพึงได้ด้วยการปฏิบัติในปรมัตถปฏิปทาโดยลำดับ
 ตอนที่ว่า “ที่พวกคนเขลาหมกอยู่” แสดงสังสารวัฏฏ์ เพราะต้องวนเวียนท่องเที่ยวไปด้วยความเขลา ฯ

๒. ข้อว่า ผู้ใดจักระวังจิต ผู้นั้นจักพ้นจากบ่วงแห่งมาร ดังนี้ คำว่า มาร และบ่วงแห่งมาร ได้แก่อะไร เพราะเหตุไรจึงชื่ออย่างนั้น ?
        ตอบ :มาร ได้แก่ กิเลสกาม คือ เจตสิกอันเศร้าหมอง ชักให้ใคร่ให้รักให้อยากได้ ชื่ออย่างนั้นเพราะเป็นโทษล้างผลาญคุณความดีและทำให้เสียคน บ่วงแห่งมาร ได้แก่ วัตถุกาม คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ อันเป็นของน่าชอบใจ ชื่ออย่างนั้นเพราะเป็นอารมณ์เครื่องผูกใจให้ติด ฯ

๓. ทุกขตา ความเป็นทุกข์แห่งสังขารนั้น กำหนดเห็นด้วยทุกข์กี่หมวด วิปากทุกข์ได้แก่ทุกข์เช่นไร ?
        ตอบ :๑๐ หมวด ได้แก่ วิปฏิสาร คือความร้อนใจ การเสวยกรรมกรณ์ คือ ถูกลงอาชญา ความฉิบหาย ความตกยาก และความ
 ตกอบาย ฯ

๔. คำว่า สุคติ ในพระบาลีว่า จิตฺเต อสงฺกิลิฏฺเฐฺ สุคติ ปาฏิกงฺขา คืออะไร มีอะไรบ้าง ?
        ตอบ :คือ ภูมิเป็นที่ไปข้างดี มี เทวะ ๑ มนุษย์ ๑ หรือ สุคติ ๑ โลกสวรรค์ ๑ ฯ

๕. วิมุตติ ความหลุดพ้นนั้น ตัวหลุดพ้นคืออะไร หลุดพ้นจากอะไร ตัวรู้ว่าหลุดพ้นคืออะไร จงอ้างหลักฐานประกอบด้วย ?
        ตอบ :ตัวหลุดพ้นคือจิต หลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลาย ตามพระบาลีว่า กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจิตฺถ ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจิตฺถ อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจิตฺถ จิตหลุดพ้นแล้ว แม้จากอาสวะเนื่องด้วยกาม จิตหลุดพ้นแล้ว แม้จากอาสวะเนื่องด้วยภพ จิตหลุดพ้นแล้ว แม้จากอาสวะเนื่องด้วยอวิชชา ญาณเป็นตัวรู้ ตามพระบาลีว่า วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญฺาณํโหติ เมื่อหลุดพ้นแล้ว ญาณว่าหลุดพ้นแล้ว ย่อมมี ฯ

๖. สันติ ความสงบ เป็นโลกิยะหรือโลกุตตระ จงตอบโดยอ้างพระบาลีมาประกอบ ?
        ตอบ :เป็นได้ทั้งโลกิยะและโลกุตตระ ที่เป็นโลกิยะได้ในบาลีว่า น หิ รุณฺเณน โสเกน สนฺตึ ปปฺโปติ เจตโส บุคคลย่อมถึงความสงบแห่งจิต ด้วยร้องไห้ ด้วยเศร้าโศกก็หาไม่ ที่เป็นโลกุตตระได้ในบาลีว่าโลกามิสํ ปชเห สนฺติเปกฺโข ผู้เพ่งสันติพึงละโลกามิสเสีย ฯ

๗. นิวรณ์ คืออะไร เมื่อจิตถูกนิวรณ์นั้นๆ ครอบงำ ควรใช้กัมมัฏฐานบทใดเป็นเครื่องแก้ ?
        ตอบ :คือ ธรรมอันกั้นจิตไม่ให้บรรลุความดี
 กามฉันท์ ใช้อสุภกัมมัฏฐาน หรือกายคตาสติ เป็นเครื่องแก้ พยาบาท ใช้เมตตา กรุณา มุทิตา พรหมวิหาร ๓ ข้อต้นเป็นเครื่องแก้ ถีนมิทธะ ใช้อนุสสติกัมมัฏฐานเป็นเครื่องแก้ อุทธัจจกุกกุจจะ ใช้กสิณหรือมรณัสสติเป็นเครื่องแก้ วิจิกิจฉา ใช้ธาตุกัมมัฏฐานหรือวิปัสสนากัมมัฏฐานเป็นเครื่องแก้ ฯ

๘. จตุธาตุววัตถานกัมมัฏฐาน คืออะไร ผู้เจริญกัมมัฏฐานนี้จะพึงกำหนดพิจารณาอย่างไร ?
        ตอบ :คือ ความกำหนดหมายซึ่งธาตุ ๔ โดยสภาวะความเป็นเองของธาตุ พึงกำหนดพิจารณาทั้งกายตนเองและกายผู้อื่นให้เห็นเป็นแต่สักว่าธาตุ และพึงกำหนดให้รู้จักธาตุภายในภายนอกให้เห็นเป็นแต่สักว่าธาตุไปหมดทั้งโลก ไม่ใช่สัตว์ ไม่ใช่บุคคล ฯ

๙. ปัญหาว่าตายแล้วเกิดหรือตายแล้วสูญจะหมดไปได้ เมื่อเจริญวิปัสสนาได้ชั้นไหนแล้ว เพราะได้พิจารณาเห็นอย่างไร ?
        ตอบ :ชั้นกังขาวิตรณวิสุทธิ เพราะได้พิจารณากำหนดรู้จริงเห็นจริงซึ่งนามรูปทั้งเหตุทั้งปัจจัย ข้ามล่วงกังขาในกาลทั้ง ๓ เสียได้ ไม่สงสัยว่าเราจุติมาจากไหน เราเป็นอะไร เราจะไปเกิดที่ไหน เป็นต้น ฯ

๑๐. พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงสัญญา ๑๐ กะใคร อนิจจ-สัญญา พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอนให้พิจารณาธรรมอะไร ?
        ตอบ :พระอานนทเถระ พิจารณาขันธ์ ๕ คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิจารณ์

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๒

 ๑. ในพหุลานุสาสนีที่สวดในเวลาทำวัตรเช้า ไม่มีทุกขลักษณะพระไตรลักษณ์ ไม่ขาดไปข้อหนึ่งหรืออย่างไร ? จงอธิบาย
         ตอบ :ไม่ขาด เพราะลักษณะทั้ง ๓ นี้ เป็นธรรมธาตุ ธรรม-นิยาม ธรรมฐิติ ความตั้งอยู่แห่งธรรมที่คงอยู่มิได้ยักย้าย อีกประการหนึ่ง บาลีว่า ยทนิจฺจํ สิ่งใดไม่เที่ยง ตํ ทุกฺขํ สิ่งนั้นเป็นทุกข์ ยํ ทุกฺขํ สิ่งใดเป็นทุกข์ ตทนตฺตา สิ่งนั้นเป็นอนัตตา มิใช่ตัวมิใช่ตน เพราะเหตุนั้น พหุลานุสาสนีจึงได้ครบลักษณะทั้ง ๓ ฯ

๒. ทุกขขันธ์ หรือทุกข์รวบยอด หมายเอาอะไร มีหลักฐานอ้างอิงในบาลีธัมมจักกัปปวัตตนสูตรว่าอย่างไร ?
        ตอบ :หมายเอา สังขารคือประชุมปัญจขันธ์
 มีหลักฐานอ้างอิงว่า สงฺขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา โดยย่อ อุปาทานขันธ์ ๕ เป็นทุกข์ ฯ

๓. การพิจารณาเห็นสังขารเป็นอนัตตา โดยมีโยนิโสมนสิการกำกับ จะไม่กลายเป็นนัตถิกทิฏฐิ เพราะกำหนดรู้ถึงธรรม ๒ ประการ ธรรมทั้ง ๒ นี้ได้แก่อะไร ?
        ตอบ :ได้แก่ สมมติสัจจะ จริงโดยสมมติ และปรมัตถสัจจะ จริงโดยปรมัตถ์ ฯ

๔. ลัทธิบางอย่างมีหลักการว่า ทำบาปแล้วบริสุทธิ์หมดจดได้ด้วยการอาบน้ำ ด้วยการบวงสรวง ด้วยการสวดอ้อนวอน เป็นต้น ในฝ่ายพระพุทธศาสนากล่าวถึงเรื่องนี้ว่าอย่างไร ? จงอ้างหลักฐาน
        ตอบ :พระพุทธศาสนามีหลักว่า บุคคลทำบาปเองย่อมเศร้า-หมองเอง ไม่ทำบาปเองย่อมบริสุทธิ์หมดจดเอง ความหมดจดและความเศร้าหมองเป็นของเฉพาะตัว ผู้อื่นทำผู้อื่นให้หมดจดหรือเศร้าหมองไม่ได้ ความบริสุทธิ์ภายในย่อมมีด้วยปัญญา
 มีพระบาลีแสดงไว้ว่า ปญฺญฺาย ปริสุชฺฌติ บุคคลย่อมบริสุทธิ์ได้ด้วยปัญญา และว่า
 อตฺตนา ว กตํ ปาปํ     อตฺตนา สงฺกิลิสฺสติ
 อตฺตนา อกตํ ปาปํ     อตฺตนา ว วิสุชฺฌติ
 สุทฺธิ อสุทฺธิ ปจฺจตฺตํ    นาญฺโญฺ อญฺญฺํ วิโสธเย
 แปลว่า ทำบาปเอง ย่อมเศร้าหมองเอง ไม่ทำบาปเอง
 ย่อมหมดจดเอง ความหมดจดและความเศร้าหมอง
 เป็นของเฉพาะตน คนอื่นยังคนอื่นให้หมดจดหาได้ไม่ ฯ

๕. ข้อความว่า ปลงภาระอันหนักเสียแล้ว ไม่ถือเอาภาระอันอื่น ดังนี้ มีอธิบายอย่างไร ?
        ตอบ :อธิบายว่า ภาระ หมายเอาเบญจขันธ์ การปลงภาระหมายเอาการถอนอุปาทาน การไม่ถือเอาภาระอื่น หมายเอาการไม่ถือเบญจขันธ์อื่นด้วยอุปาทาน ฯ

๖. สัตว์โลกตายแล้วมีคติเป็นอย่างไร มีพระบาลีแสดงไว้อย่างไร ?
        ตอบ :มีคติเป็น ๒ คือ สุคติ และทุคติ
 มีพระบาลีแสดงไว้ว่า
 จิตฺเต อสงฺกิลิฏฺเฐฺ สุคติ ปาฏิกงฺขา
 เมื่อจิตไม่เศร้าหมองแล้ว สุคติเป็นอันหวังได้
 จิตฺเต สงฺกิลิฏฺเฐฺ ทุคติ ปาฏิกงฺขา
 เมื่อจิตเศร้าหมองแล้ว ทุคติเป็นอันหวังได้ ฯ

๗. พระโยคาวจรสำเร็จปฐมฌานแล้วควรกระทำให้ชำนาญด้วยวสีทั้ง ๕ ก่อนที่จะเจริญทุติยฌานต่อไป เพราะเหตุใด ?
        ตอบ :เพราะถ้าไม่ชำนาญในปฐมฌานแล้ว เมื่อเจริญทุติย-ฌานต่อขึ้นไป ก็จะเสื่อมจากปฐมฌานและทุติยฌานทั้ง ๒ ฝ่าย ฯ

๘. อนัตตลักขณสูตร ว่าด้วยเรื่องอะไร ในพระสูตรนั้น พระพุทธเจ้าทรงแสดงอานิสงส์แห่งวิปัสสนาญาณไว้อย่างไร ?
        ตอบ :ว่าด้วย ขันธ์ ๕ คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เป็นอนัตตา
 อานิสงส์แห่งวิปัสสนาญาณนั้นว่า เอวํ ปสฺสํ ภิกฺขเว สุตฺวา อริยสาวโก เป็นต้น ความว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เมื่อเห็นอย่างนี้ย่อมหน่ายในรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เมื่อหน่ายก็ย่อมฟอกจิตให้หมดจด เพราะการฟอกจิตให้หมดจดได้
 จิตนั้นก็พ้นจากอาสวะทั้งปวง เมื่อจิตพ้นพิเศษแล้ว ก็มีญาณหยั่งรู้ว่าพ้นแล้ว และพระอริยสาวกนั้นรู้ประจักษ์ว่าชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์คือกิจพระศาสนาได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นที่จะต้องทำเช่นนี้ไม่มีอีก ฯ

๙. สติปัฏฐาน ๔ อันผู้ปฏิบัติธรรมอบรมให้บริบูรณ์เต็มที่แล้ว ย่อมเป็นเพื่ออานิสงส์ ๕ ประการ อะไรบ้าง ?
        ตอบ :คือ ๑. เพื่อความบริสุทธิ์แห่งสัตว์ทั้งหลาย
 ๒. เพื่อความข้ามพ้นโสกะปริเทวะทั้งหลาย
 ๓. เพื่อความดับสูญแห่งทุกขโทมนัส
 ๔. เพื่อความบรรลุธรรมที่ควรรู้
 ๕. เพื่อความทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน ฯ

๑๐. ในสัญญา ๑๐ ทรงแสดงถึงการพิจารณาพระนิพพานว่าเป็นธรรมที่สำรอกกิเลส และว่าเป็นธรรมที่ดับสนิท จัดเป็นสัญญาข้อไหนบ้าง ?
        ตอบ :พิจารณาพระนิพพานว่า เป็นธรรมที่สำรอกกิเลส จัดเป็นวิราคสัญญา พิจารณาพระนิพพานว่า เป็นธรรมที่ดับสนิท จัดเป็นนิโรธสัญญา ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิจารณ์

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๑

 ๑. ความเป็นอนัตตาแห่งสังขาร พึงกำหนดรู้ด้วยอาการอย่างไรบ้าง ?
        ตอบ :ด้วยอาการดังนี้ คือ
 ๑. ไม่อยู่ในอำนาจ หรือฝืนความปรารถนา
 ๒. แย้งต่ออัตตา
 ๓. ความเป็นสภาพหาเจ้าของมิได้
 ๔. ความเป็นสภาพสูญ ฯ

๒. พระบาลีว่า สิญฺจ ภิกฺขุ อิมํ นาวํ แปลว่า ภิกษุ เธอจงวิดเรือนี้ คำว่า เรือ และคำว่า วิด ในที่นี้ หมายถึงอะไร ?
        ตอบ :เรือ หมายถึง อัตภาพร่างกาย
 วิด หมายถึง บรรเทากิเลสและบาปธรรมเสียให้บางเบา จนขจัดได้ขาด ฯ

๓. บาลีอุทเทสว่า วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญฺาณํ โหติ แปลว่า เมื่อหลุดพ้นแล้ว ญาณว่าหลุดพ้นแล้วย่อมมี ใครเป็นผู้หลุดพ้น และหลุดพ้นจากอะไร ?
        ตอบ :จิตเป็นผู้หลุดพ้น, พ้นจากอาสวะ ๓ ฯ

๔. สอุปาทิเสสนิพพานกับอนุปาทิเสสนิพพานต่างกันอย่างไร พระบาลีว่า เตสํ วูปสโม สุโข ความเข้าไปสงบแห่งสังขารเหล่านั้น เป็นสุข จัดเป็นนิพพานชนิดใด ?
        ตอบ :ต่างกัน คือ สอุปาทิเสสนิพพาน เป็นความดับกิเลสที่ยังมีเบญจขันธ์เหลือ
 ส่วนอนุปาทิเสสนิพพาน เป็นความดับกิเลสที่ไม่มีเบญจขันธ์เหลือ
 เป็นอนุปาทิเสสนิพพาน ฯ

๕. นิพพิทา คืออะไร บุคคลผู้ไม่ประสบลาภยศสรรเสริญสุข จึงเบื่อหน่ายระอาอย่างนี้ จัดเป็นนิพพิทาได้หรือไม่ เพราะเหตุใด ?
        ตอบ :คือ ความหน่ายในเบญจขันธ์หรือในทุกขขันธ์ด้วยปัญญา
 จัดเป็นนิพพิทาไม่ได้ เพราะความเบื่อหน่ายดังที่กล่าวนั้นเป็นความท้อแท้ มิใช่เป็นความหน่ายด้วยปัญญา ฯ

๖. ในส่วนสังสารวัฏ สัตวโลกตายแล้วมีคติเป็นอย่างไร จง อ้างบาลีประกอบ ?
        ตอบ :มีคติเป็น ๒ คือ
 สุคติ มีบาลีว่า จิตฺเต อสงฺกิลิฏฺเฐฺ สุคติ ปาฏิกงฺขา
 และทุคติ มีบาลีว่า จิตฺเต สงฺกิลิฏฺเฐฺ ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา ฯ

๗. ผู้จะเจริญวิปัสสนาภาวนา พึงศึกษาให้รู้จักธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง ?
        ตอบ :ธรรม ๓ ประการ คือ
 ๑. ธรรมเป็นภูมิเป็นอารมณ์ของวิปัสสนานั้น (มีขันธ์ ๕ เป็นต้น)
 ๒. ธรรมเป็นรากเหง้า เป็นเหตุเกิดขึ้นตั้งอยู่ของวิปัสสนานั้น (คือ สีลวิสุทธิ และจิตตวิสุทธิ)
 ๓. ตัว คือ วิปัสสนานั้น (คือ วิสุทธิ ๕ ที่เหลือ) ฯ

๘. วิปัลลาส คืออะไร แบ่งตามจิตและเจตสิกได้กี่ประเภท อะไรบ้าง ?
        ตอบ :คือ กิริยาที่ถือโดยอาการวิปริตผิดจากความเป็นจริง
 แบ่งได้ ๓ ประเภท คือ
 ๑. สัญญาวิปัลลาส
 ๒. จิตตวิปัลลาส
 ๓. ทิฏฐิวิปัลลาส ฯ
๙. จริต คืออะไร เพราะเหตุใดจึงต้องเจริญกัมมัฏฐานให้เหมาะกับจริตของตน ?
        ตอบ :คือความประพฤติเป็นปกติของบุคคล เพราะกัมมัฏฐานแต่ละอย่างก็เป็นที่สบายของคนแต่ละจริต ถ้าเจริญไม่เหมาะกับจริต กรรมฐานก็จะสำเร็จได้โดยยาก ฯ

๑๐. อารมณ์ของสติปัฏฐาน มีอะไรบ้าง ภิกษุผู้เจริญสติปัฏฐานพึงมีคุณสมบัติอะไรบ้าง ?
        ตอบ :มี กาย เวทนา จิต ธรรม
 พึงมี   ๑. อาตาปี      มีความเพียรเผากิเลส
 ๒. สัมปชาโน มีสัมปชัญญะ
 ๓. สติมา       มีสติ ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิจารณ์

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๐

 ๑. สหคตทุกข์คือทุกข์เช่นไร มียศชื่อว่าเป็นทุกข์นั้นมีอธิบายอย่างไร ?
        ตอบ :คือ ทุกข์ไปด้วยกัน หรือทุกข์กำกับกัน ได้แก่ ทุกข์มีเนื่องมาจากวิบุลผล
 มียศ คือ ได้รับตั้งเป็นใหญ่กว่าคนสามัญเป็นชั้นๆ ต้องเป็นอยู่เติบกว่าคนสามัญ จำต้องมีทรัพย์มากเป็นกำลัง มักหาได้ไม่พอใช้ ต้องมีภาระมาก เวลาไม่เป็นของตน เป็นที่เกาะของผู้อื่นจนนุงนัง ต้องพลอยสุขทุกข์ด้วยเขา ฯ     

๒. ไวพจน์ แห่งวิราคะ ได้แก่อะไรบ้าง ?
        ตอบ :ได้แก่
 มทนิมฺมทโน แปลว่า ธรรมยังความเมาให้สร่าง
 ปิปาสวินโย แปลว่า ความนำเสียซึ่งความกระหาย
 อาลยสมุคฺฆาโต แปลว่า ความถอนขึ้นด้วยดีซึ่งอาลัย
 วฏฺฏูปจฺเฉโท แปลว่า ความเข้าไปตัดเสียซึ่งวัฏฏะ
 ตณฺหกฺขโย แปลว่า ความสิ้นแห่งตัณหา
 วิราโค แปลว่า ความสิ้นกำหนัด
 นิโรโธ แปลว่า ความดับ
 นิพฺพานํ แปลว่า ธรรมชาติหาเครื่องเสียบแทงมิได้ ฯ

๓. วิมุตติเป็นโลกิยธรรมหรือโลกุตตรธรรม เป็นสาสวะหรือ อนาสวะ ?
        ตอบ :ถ้าเพ่งถึงวิมุตติที่สืบเนื่องมาจากนิพพิทาและวิราคะแล้ว ก็เป็นโลกุตตระและอนาสวะอย่างเดียว ถ้าเพ่งถึงวิมุตติ ๕ วิมุตติเป็นโลกิยะก็มี เป็นสาสวะก็มี คือตทังควิมุตติและวิกขัมภนวิมุตติเป็นโลกิยะ และเป็นสาสวะ วิมุตติอีก ๓ ที่เหลือ เป็นโลกุตตระ และเป็น
 อนาสวะ ฯ    

๔. ในบรรดาสังขตธรรมนั้น อะไรเป็นยอด เพราะเหตุไร ?
        ตอบ :อัฏฐังคิกมรรคเป็นยอด เพราะองค์ ๘ แต่ละองค์ๆ ของอัฏฐังคิกมรรคก็เป็นธรรมดีๆ รวมกันเข้าทั้ง ๘ ย่อมเป็นธรรมดียิ่งนัก และเป็นทางเดียวที่นำไปถึงความดับทุกข์ หรือถึงความหมดจดแห่งทัสสนะ ฯ

๕. บาลีแสดงปฏิปทาแห่งสันติว่า ผู้เพ่งความสงบพึงละอามิส ในโลกเสีย ความสงบได้แก่อะไร อามิสได้แก่อะไร เพราะเหตุไรจึงเรียกว่าอามิส ?
        ตอบ :ความสงบ ได้แก่ ความเรียบร้อยทางกายทางวาจาและทางใจ
 อามิส ได้แก่ ปัญจพิธกามคุณ คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ อันน่าปรารถนาน่าใคร่น่าชอบใจ
 เพราะเป็นเครื่องล่อใจให้ติดในโลก ฯ

๖. เพราะเหตุไร พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงทรงชักนำให้บำเพ็ญสมาธิ หัวใจสมถกัมมัฏฐานมีอะไรบ้าง ?
        ตอบ :เพราะใจที่อบรมดีแล้วย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์อันใหญ่ เป็นกำลังสำคัญในอันจะให้คิดเห็นอรรถธรรมและเหตุผลอันสุขุมลุ่มลึก พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสไว้ในพระบาลีว่า สมาหิโต ยถาภูตํ ปชานาติ ผู้มีใจตั้งมั่นแล้ว ย่อมรู้ตามเป็นจริง
 มี กายคตาสติ เมตตา พุทธานุสสติ กสิณ จตุธาตุววัตถานะ ฯ

๗. จงจัด นวรหคุณ แต่ละอย่างลงในพระปัญญาคุณ และพระกรุณาคุณ ?
        ตอบ :บท อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู เป็นพระปัญญาคุณ
 บท อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ เป็นพระกรุณาคุณ
 บท พุทฺโธ ภควา เป็นพระปัญญาคุณและพระกรุณาคุณทั้งสอง
 (สุคโต ในที่บางแห่งจัดเป็นทั้งพระปัญญาคุณ ทั้งพระกรุณาคุณ) ฯ

๘. อะไรเป็นลักษณะ เป็นกิจ และเป็นผลของวิปัสสนา ?
        ตอบ :สภาพความเป็นเองของสังขาร คือ เป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา จริงอย่างไร ความรู้ความเห็นว่าสังขารเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา แจ้งชัดจริงอย่างนั้น เป็นลักษณะของวิปัสสนา การกำจัดโมหะความมืดเสียให้สิ้นเชิง ไม่หลงในสังขารว่าเป็นของเที่ยง เป็นสุข เป็นตัวเป็นตน เป็นของงาม เป็นกิจของวิปัสสนา
 ความรู้แจ้งเห็นจริงในสังขารทั้งหลายว่าเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา อันสืบเนื่องมาจากการกำจัดโมหะความมืดเสียได้ สิ้นเชิง ไม่มีความรู้ผิดความเห็นผิด เป็นผลของวิปัสสนา ฯ

๙. ในอรกสูตร ทรงแสดงอุปมาชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายไว้อย่างไรบ้าง จงบอกมา ๓ ข้อ ที่ทรงแสดงไว้เช่นนั้นเพื่ออะไร ?
        ตอบ :ทรงแสดงไว้ดังนี้ คือ (ให้ตอบเพียง ๓ ข้อ)
 ๑. เหมือนหยาดน้ำค้าง
 ๒. เหมือนต่อมน้ำ
 ๓. เหมือนรอยไม้ขีดลงในน้ำ
 ๔. เหมือนลำธารอันไหลมาจากภูเขา
 ๕. เหมือนก้อนเขฬะ
 ๖. เหมือนชิ้นเนื้อนาบไฟ
 ๗. เหมือนโคที่เขาจะฆ่า
 ทรงแสดงไว้เพื่อเป็นเครื่องเตือนใจ ให้เร่งรีบทำความดีให้ทันกับเวลาที่ยังมีชีวิตอยู่ ฯ

๑๐. ตามมหาสติปัฏฐานสูตร ผู้เจริญสติปัฏฐาน ๔ ตลอด ๗ วัน ถึงตลอด ๗ ปี พึงหวังผลอะไรได้บ้าง ?
        ตอบ :พึงหวังผล ๒ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่ง คือพระอรหัตผล ในปัจจุบันชาตินี้ ๑ หรือเมื่อวิบากขันธ์ที่กิเลสมีตัณหาเป็นต้นเข้ายึดไว้ยังเหลืออยู่เป็นพระอนาคามี ๑ ฯ

The post นักธรรม ชั้นเอก วิชา ธรรมวิจารณ์ first appeared on นักธรรม ธรรมศึกษา บาลี.

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๘

        แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๓ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๔ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๗

        แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๓ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๔ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๖

        แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๓ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๔ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๕

        แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๓ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๔ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๔

        แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๓ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๔ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๓

        แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๓ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๔ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๒

        แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๓ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๔ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๑

        แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๓ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๔ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๐

        แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๓ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๔ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๙

        แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๓ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๔ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

The post นักธรรม ชั้นเอก วิชา เรียงความฯ first appeared on นักธรรม ธรรมศึกษา บาลี.

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖_

        แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๒ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๓ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๗

        แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๒ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๓ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๖

        แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๒ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๓ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๕

        แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๒ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๓ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๔

        แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๒ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๓ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๓

        แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๒ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๓ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๒

        แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๒ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๓ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๑

        แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๒ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๓ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๐

        แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๒ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๓ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๙

        แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๒ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๓ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

The post นักธรรม ชั้นโท วิชา เรียงความฯ first appeared on นักธรรม ธรรมศึกษา บาลี.

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๘

        แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบด้วย ๑ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๒ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๗

        แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบด้วย ๑ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๒ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๖

        แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบด้วย ๑ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๒ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๕

        แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบด้วย ๑ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๒ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๔

        แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบด้วย ๑ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๒ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๓

        แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบด้วย ๑ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๒ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๒

        แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบด้วย ๑ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๒ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๑

        แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบด้วย ๑ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๒ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๐

        แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบด้วย ๑ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๒ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหา วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๙

        แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบด้วย ๑ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้สนิทติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.

        ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๒ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

ให้เวลา ๓ ชั่วโมง

The post นักธรรม ชั้นตรี วิชา เรียงความฯ first appeared on นักธรรม ธรรมศึกษา บาลี.

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา พุทธานุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๘

๑. พุทธานุพุทธประวัติ ให้ความรู้แก่ผู้ศึกษาอย่างไร ? จงอธิบายพอได้ใจความ

ตอบ ๑. ทางประวัติศาสตร์ เช่นความเป็นไปของบ้านเมืองในครั้งพุทธกาล และลัทธิธรรมเนียม ของประชาชนในสมัยนั้น ๒. ทางจรรยาของพระพุทธเจ้า และจรรยาของเหล่าพระอริยสาวก ๓. ทางธรรมวินัยที่ปรากฏในตำนานและความเป็นมาแห่งศาสนธรรม พร้อมทั้งตัวอย่าง การบำรุงพระพุทธศาสนาให้รุ่งเรือง ฯ

๒. พระพุทธองค์ทรงเลือกการทรมานพระวรกายแล้ว กลับมาเสวยพระกระยาหารอีก เพราะทรง พิจารณาเห็นอย่างไร ?

ตอบ เพราะพระองค์ทรงพิจารณาเห็นว่า คนที่ไม่บริโภคอาหารจนร่างกายหมดกำลัง ไม่สามารถบำเพ็ญ เพียรทางจิตได้ ฯ

๓. ปัญจวัคคีย์ตามออกบวชและปรนนิบัติพระมหาบุรุษะขณะทรงบำเพ็ญทุกกรกิริยา เพราะคิดอย่างไร ? หลีกหนีไปเพราะคิดอย่างไร ?

ตอบ ออกบวชตามเขาเพราะคิดว่า บรรพชาของพระองค์คงมีประโยชน์ พระองค์บรรลุธรรมได้ จักทรงสั่งสอนให้คนบรรลุธรรมนั้นบ้าง ฯ หลักนี้หนีไปเพราะคิดว่า พระองค์ทรงละทุกรกิริยาแล้ว คงจะไม่บรรลุธรรมพิเศษอันใดได้ ฯ

๔. ข้ออุปมาว่า “ไม้แห้งวางไว้บนบก ไกลน้ำ สามารถสีให้เกิดไฟได้” เกิดขึ้นแก่ใคร ? โดยนำไปเปรียบกับอะไร ?

ตอบ แก่พระมหาบุรุษ คือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฯ โดยทรงนำไปเปรียบกับสมณพราหมณ์ทั้งหลายว่า สมณพราหมณ์บางพวกมีกายหลีกออกจากกาม ใจละความรักใคร่ในกาม สงบดีแล้ว หากเพียรพยายามอยู่อย่างถูกต้อง ย่อมสามารถตรัสรู้ธรรมได้ ฯ

๕. พระเจ้าพิมพิสาร เมื่อครั้งยังเป็นพระราชกุมาร ได้ตั้งความปรารถนาไว้อย่างไรบ้าง ?

ตอบ ได้ตั้งความปรารถนาไว้ว่า ๑. ขอให้ข้าพเจ้าได้บรรลุอภิเษกเป็นพระเจ้าแผ่นดินมคธนี้เถิด ๒. ขอท่านผู้เป็นพระอรหันต์ผู้รู้เอง เห็นเองโดยชอบ พึงมายังแคว้นของข้าพเจ้าผู้ได้รับอภิเษกแล้ว ๓. ขอข้าพเจ้าพึงได้เข้าไปนั่งใกล้พระอรหันต์นั้น ๔. ขอพระอรหันต์นั้น พึงแสดงธรรมแก่ข้าพเจ้า ๕. ขอข้าพเจ้าพึงรู้ทั่วถึงธรรมของพระอรหันต์นั้น ฯ

๖. การอุปสมบทด้วยญัตติจตุตถกรรมวาจา ผู้เป็นพระอุปัชฌาย์และสัทธิวิหาริกรูปแรก คือใคร ?

ตอบ พระสารีบุตร เป็นอุปัชฌาย์รูปแรก พระราธะ เป็นสัทธิวิหาริกรูปแรก ฯ

๗. ปัญหาว่า “หมู่มนุษย์ในโลกนี้ คือ กษัตริย์ พราหมณ์ เป็นอันมาก อาศัยอะไร จึงบูชายัญ บวงสรวงเทวดา” ใครเป็นผู้ถาม ? พระศาสดาทรงพยากรณ์ว่าอย่างไร ?

ตอบ ผู้ถาม คือปุณณมาณพ ฯ ทรงพยากรณ์ว่า หมู่มนุษย์เหล่านั้นอยากได้ของที่ตนปรารถนา อาศัยของซึ่งมีชราทรุดโทรม จึงบูชายัญบวงสรวงเทวดา ฯ

๘. พระสาวกและสาวิกาต่อไปนี้ ได้รับเอตทัคคะในทางใด ? ๑. พระมหาโมคคัลลานะเถระ ๒. พระมหากัสสปะเถระ ๓. พระอุบาลีเถระ ๔. พระนางมหาปชาบดีโคตมีเถรี ๕. พระนางเขมาเถรี

ตอบ ๑. พระมหาโมคคัลลานะเถระ ได้รับเอตทัคคะในทางมีฤทธิ์ ๒. พระมหากัสสปะเถระ ได้รับเอตทัคคะในทางถือธุดงค์ ๓. พระอุบาลีเถระ ได้รับเอตทัคคะในทางทรงพระวินัย ๔. พระนางมหาปชาบดีโคตมีเถรี ได้รับเอตทัคคะในทางรัตตัญญู ๕. พระนางเขมาเถรี ได้รับเอตทัคคะในทางมีปัญญา
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา พุทธานุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๗

 ๑. อาสภิวาจา คือวาจาเช่นไร ? มีใจความว่าอย่างไร ?

              ตอบ คือวาจาที่เปล่งอย่างองอาจ เป็นภาษิตของบุรุษพิเศษอาชาไนย ฯมีใจความว่า เราเป็นผู้เลิศ เป็นผู้ใหญ่ เป็นผู้ประเสริฐแห่งโลก ฯ

๒. ที่สุดโด่งอันบรรพชิตไม่ควรเสพนั้นคืออะไรบ้าง ? ที่สุดโล่งนั้นมีโทษอย่างไร ?

              ตอบ   คือ ๑. กามสุขัลลิกานุโยค ๒. อัตตกิลมถานุโยค ฯมีโทษดังนี้กามสุชัลลิกานุโยค คือ การประกอบตนให้พัวพันด้วยสุขในกามเป็นธรรมอันอันเลว เป็นเหตุตั้งบ้านเรือนเป็นของคนมีกิเลสหนา ไม่ใช่ของคนจริยะ คือผู้บธิ์ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์อัตตกิลมถานุโยค คือ การประกอบความเหน็ดเหนื่อยแก่ตนเปล่า ให้เกิดทุกข์แก่ผู้ประกอบ ไม่ทำผู้ประกอบให้เป็นอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ฯ

๓. พระพุทธองค์ทรงอธิษฐานจาตุรงคมหาปธาน มีใจความว่าอย่างไร ?ได้รับผลอย่างไร ?

              ตอบ  ใจความว่า หากยังไม่บรรลุพระสัมมาสัมโพธิญาณแล้วจักไม่ลุกขึ้น แม้เนื้อและเลือดจะแห้งเหือดไป เหลือแต่หนัง เอ็น และกระดูกก็ตามที ฯได้รับผล คือ บรรลุพระสัมมาสัมโพธิญาณสมดังพระหฤทัย ฯ

๔. อนัตตลักขณสูตร มีใจความโดยย่อ ว่าอย่างไร ?

              ตอบ อนัตตลักขณสูตรมีใจความโดยย่อว่า รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณซึ่งรวมเรียกว่า ขันธ์ ๕ นี้ เป็นอนัตตา ไม่ใช่ตน ฯ

๕. พระพุทธองค์ทรงประดิษฐานพระพุทธศาสนาที่ไหนเป็นแห่งแรก? ทรงเห็นประโยชน์อะไรจึงทรงประดิษฐาน ณ ที่นั้น ?

              ตอบ   ที่ กรุงราชคฤห์ ฯเพราะทรงเห็นว่า เมืองนี้เป็นเมืองที่บริบูรณ์มั่งคั่ง และมีศาสดาเจ้าลัทธิมาก ถ้าได้โปรดคนเหล่านี้ให้เกิดความเลื่อมใสได้แล้ว การเผยแผ่พระพุทธศาสนาก็ สะดวกและรวดเร็วยิ่งขึ้น เพราะศาสดาเจ้าลัทธิต่าง ๆ นั้น ล้วนมีศิษยานุศิษย์มาก ผู้คนนับถือมาก ด้วยเหตุนี้ จึงทรงเลือกเมืองนี้เป็นที่ประดิษฐาน พระพุทธศาสนาเป็นแห่งแรก

๖. คำว่า “วรรณะใด ประพฤติลกุศลกรรมบถ เบื้องหน้าแต่มรณะ วรรณะนั้นย่อมเข้าสู่อบายเสมอกันหมด ไม่มีพิเศษ” ใครกล่าว ? และกล่าวกะใคร?

              ตอบ   พระมหากัจจายนะ กล่าว ฯกล่าวกะพระเจ้ามธุรราชอวันตีบุตร ฯ

๗. พระพุทธโอวาท ๓ ข้อ ที่ทรงประทานแก่พระมหากัสสปะ ว่าอย่างไรบ้าง ?

              ตอบ   พระโอวาท ๓ ข้อว่าดังนี้๑. กัสสปะ ท่านพึงศึกษาว่า เราจักเข้าไปตั้งความละอายและความยำเกรงไว้ในภิกษุทั้งที่ เป็นผู้เฒ่า ทั้งที่เป็นผู้ใหม่ ทั้งที่เป็นปานกลางอย่างแรงกล้า๒. เราจักฟังธรรมอันใดอันหนึ่งซึ่งประกอบด้วยกุศล เราจักเงี่ยโสตฟังธรรมนั้นพิจารณาเนื้อความ๓. เราจักไม่ละสติเป็นไปในกาย คือ พิจารณากายเป็นอารมณ์ ฯ

๘. ธรรมุเทศ ๔ ข้อ ที่พระรัฐบาลแสดงแก่พระเจ้าโกรัพยะ มีใจความว่าอย่างไรบ้าง ?

              ตอบ  ใจความว่า๑. โลกคือหมู่สัตว์ อันชราเป็นผู้นำ นำเข้าไปใกล้ ไม่ยั่งยืน๒. โลกคือหมู่สัตว์ ไม่มีผู้ป้องกัน ไม่เป็นใหญ่จำเพาะตน๓. โลกคือหมู่สัตว์ ไม่มีอะไรเป็นของตน จำต้องละทิ้งสิ่งสิ่งทั้งไป๔.โลกคือหมู่สัตว์ พร่องอยู่เป็นนิตย์ ไม่รู้จักอิ่ม เป็นทาสแห่งตัณหาฯ

๙. ภิกษุณีผู้มีชื่อต่อไปนี้ได้รับเอตทัคคะในทางไหน ?
ก. พระนางมหาปชาบดีโคตรมีเถรี
ข. พระนางเขมาเถรี
ค. พระนางอุบลวัณณาเถรี
ง. พระนางปฏาจาราเถรี
จ. พระนางธัมมทินนาเถรี ฯ

              ตอบ   ก. พระนางมหาปชาบดีโคตมีเถรี ได้รับเอตทัคคะในทางรัตตัญญูข. พระนางเขมาเถรี ได้รับเอตทัคคะในทางมีปัญญาค. พระนางอุบลวัณณาเถรี ได้รับเอตทัคคะในทางมีฤทธิ์ง. พระนางปฎาจาราเถรี ได้รับเอตทัคคะในทางทรงวินัยจ. พระนางธัมมทินนาเถรี ได้รับเอตทัคคะในทางธรรมกถึก ฯ

๑๐. ปาวาลเจดีย์และมกุฎพันธนเจดีย์มีความเกี่ยวข้องกับพระพุทธเจ้าอย่างไร ?

              ตอบ   ปาวาลเจดีย์ เป็นที่ทรงปลงพระชนมายุสังขาร ฯมกุฏพันธนเจดีย์ เป็นที่ถวายพระเพลิงพระพุทธสรีระ ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา พุทธานุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๖

 ๑. พุทธานุพุทธประวัติให้ความรู้แก่ผู้ศึกษาทางใดบ้าง ? จงอธิบายพอได้ใจความ
        ตอบ :
 ๑. ทางประวัติศาสตร์ เช่นความเป็นไปของบ้านเมืองในครั้งพุทธกาล และลัทธิิธรรม
 เนียมของประชาชนในสมัยนั้น
 ๒. ทางจรรยาของพระพุทธเจ้าและจรรยาของเหล่าพระอริยสาวก
 ๓. ทางธรรมวินัยที่ปรากฏในตำนานและความเป็นมาแห่งศาสนธรรม พร้อมทั้งตัวอย่างการบำรุงพระพุทธศาสนาให้รุ่งเรือง ฯ
 
 ๒. การที่พระพุทธองค์ทรงยืนยันพระองค์เองว่า เป็นสัมมาสัมพุทธะ เพราะทรงอาศัยอะไร ?
        ตอบ : เพราะทรงอาศัยความที่พระองค์ตรัสรู้อริยสัจ ๔ ฯ
 
 ๓. ภัพพบุคคล คือบุคคลเช่นใด ? ประเภทที่ ๑ ท่านเปรียบด้วยอะไร ?
        ตอบ : ภัพพบุคคล คือบุคคลผู้สามารถจะตรัสรู้ธรรมได้ ฯ
 อุคฆติตัญญู ที่เปรียบด้วยดอกบัวพ้นน้ำ เมื่อต้องแสงพระอาทิตย์ ก็จักบานในวันนั้น ฯ
 
 ๔. พระพุทธองค์ทรงประดิษฐานพระพุทธศาสนาที่ไหนเป็นแห่งแรก? ทรงเห็นประโยชน์อะไรจึงทรงประดิษฐาน ณ ที่นั้น ?
        ตอบ : ที่ กรุงราชคฤห์ ฯ
 เพราะทรงเห็นว่าเมืองนี้เป็นเมืองที่บริบูรณ์มั่งคั่ง และมีีศาสดาเจ้าลัทธิิมาก ถ้าได้โปรดคนเหล่านี้ให้เกิดความเลื่อมใสได้แล้ว การเผยแผ่พระพุทธศาสนาก็สะดวกและรวดเร็วยิ่งขึ้น เพราะศาสดาเจ้าลัทธิต่าง ๆ นั้น ล้วนมีศิษยานุศิษย์์มาก ผู้คนนับถือมาก ด้วยเหตุนี้จึงทรงเลือกเมืองนี้เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธศาสนาเป็นแห่งแรก ฯ
 
 ๕. พระอัสสชิแสดงธรรมแก่อุปติสสปริิพาชกมีีความว่าอย่างไร ? และมีผลอย่างไร ?
          ตอบ : มีีความว่า ธรรมใดเกิดแต่เหตุ พระศาสดาทรงแสดงเหตุแห่งธรรมนั้นและความดับแห่งธรรมนั้น พระศาสดาทรงสอนอย่างนี้ ฯ
 มีีผล คือ อุปติสสปริพาชกได้ดวงตาเห็นธรรมว่า สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งหมดมีความดับเป็นธรรมดา ฯ
 
 ๖. พระมหากัสสปเถระประพฤติธุดงควัตรเพราะเห็นอำนาจประโยชน์อย่างไร ?
        ตอบ : เพราะเห็นอำนาจประโยชน์ ๒ อย่างคือ
 ๑. การอยู่เป็นสุขในบัดนี้ของตน
 ๒. เพื่ออนุเคราะห์ประชุมชนในภายหลัง จะได้เป็นทิฏฐานุคติแห่งผู้เกิดในภายหลัง ฯ
 
 ๗. พระพุทธเจ้าตรัสสอนพระราธะว่า “สิ่งใดเป็นมาร ท่านจงละความกำหนัดพอใจในสิ่งนั้นเสีย” มารในที่นี้หมายถึงอะไร ?
        ตอบ : หมายถึง รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ฯ
 
 ๘. พระสาวกต่อไปนี้ได้รับยกย่องว่าเป็นผู้เลิศในทางใด ?
 ๑. พระมหากัสสปเถระ                  ๒. พระมหากัจจายนเถระ
 ๓. พระโมฆราชเถระ            ๔. พระโสณกุฏิกัณณเถระ
 ๕. พระราหุลเถระ
          ตอบ :
 ๑. เป็นผู้เลิศในทางถือธุดงค์
 ๒. เป็นผู้เลิศในทางอธิบายคำย่อให้พิสดาร
 ๓. เป็นผู้เลิศในทางทรงจีวรเศร้าหมอง
 ๔. เป็นผู้เลิศในทางมีวาจาไพเราะ
 ๕. เป็นผู้เลิศในทางเป็นผู้ใคร่ในการศึกษา ฯ
 
 ๙. การปลงอายุสังขาร หมายถึงอะไร ? พระพุทธเจ้าทรงกระทำที่ไหน ?
        ตอบ : หมายถึงการที่พระพุทธเจ้าทรงกำหนดวันปรินิพพาน ฯ
 ทรงกระทำที่ปาวาลเจดีย์ เมืองไพศาลี ฯ
 
 ๑๐. การทำสังคายนาครั้งแรก ใครทำหน้าที่ปุจฉาและวิสัชนา ? และทำที่ไหน ?
        ตอบ : พระมหากัสสปะทำหน้าที่ปุจฉา
 พระอุบาลีทำหน้าที่วิสัชนาพระวินัย
 พระอานนท์ทำหน้าที่วิสัชนาพระสูตรและพระอภิธรรม ฯ
 ทำที่ถ้ำสัตตบรรณคููหา
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา พุทธานุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๕

 ๑. พุทธานุพุทธประวัติให้ความรู้แก่ผู้ศึกษาทางใดบ้าง ? จงอธิบายพอได้ใจความ
        ตอบ : ๑. ทางประวัติศาสตร์เช่นความเป็นไปของบ้านเมืองในครั้งพุทธกาล และลัทธิธรรมเนียมของประชาชนในสมัยนั้น
 ๒. ทางจรรยาของพระพุทธเจ้าและจรรยาของเหล่าพระอริยสาวก
 ๓. ทางธรรมวินัยที่ปรากฏในตำนานและความเป็นมาแห่งศาสนธรรม พร้อมทั้งตัวอย่างการบำรุงพระพุทธศาสนาให้รุ่งเรือง ฯ
 
 ๒. ข้ออุปมาว่า “ไม้แห้งที่วางไว้บนบก ไกลน้ำ สามารถสีให้เกิดไฟได้” เกิดขึ้นแก่ใคร ? โดยนำไปเปรียบกับอะไร ?
        ตอบ : เกิดขึ้นแก่พระมหาบุรุษ คือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฯ โดยทรงนำไปเปรียบกับสมณพราหมณ์ทั้งหลายว่า สมณพราหมณ์บางพวกมีกายหลีกออกจากกาม ใจก็ละความรักใคร่ในกาม สงบดีแล้ว หากพากเพียรพยายามอย่างถูกต้องย่อมสามารถตรัสรู้ธรรมได้ฯ
 
 ๓. ในอนัตตลักขณสูตร พระพุทธองค์ตรัสอะไรว่าเป็นอนัตตา ?
        ตอบ : ตรัสว่ารูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ที่เรียกว่าขันธ์ ๕ เป็นอนัตตา ฯ
 
 ๔. โอวาทปาฏิโมกข์ใจความย่อว่าอย่างไร ? ทรงแสดงที่ไหน ?
        ตอบ : ใจความย่อว่า การไม่ทำบาปทั้งปวง การทำกุศลให้ถึงพร้อม การทำใจให้บริสุทธิ์ฯ
 ทรงแสดงที่วัดเวฬุวนาราม กรุงราชคฤห์ฯ
 
 ๕. ธรรมจักษุหมายถึงอะไร ? ใครได้บรรลุเป็นองค์แรก ?
        ตอบ : ธรรมจักษุหมายถึงดวงตาเห็นธรรม ได้แก่โสดาปัตติมรรค ฯ
 พระอัญญาโกณฑัญญะได้บรรลุเป็นองค์แรก ฯ
 
 ๖. ธรรมุเทศ ๔ ข้อ ที่พระรัฐบาลแสดงแก่พระเจ้าโกรัพยะมีใจความว่าอย่างไรบ้าง ?
        ตอบ : ว่า ๑. โลกคือหมู่สัตว์อันชราเป็นผู้นำ นำเข้าไปใกล้ไม่ยั่งยืน
 ๒. โลกคือหมู่สัตว์ไม่มีผู้ป้องกัน ไม่เป็นใหญ่จำเพาะตน
 ๓. โลกคือหมู่สัตว์ไม่มีอะไรเป็นของตนจำต้องละทิ้งสิ่งทั้งปวงไป
 ๔. โลกคือหมู่สัตว์พร่องอยู่เป็นนิตย์ไม่รู้จักอิ่ม เป็นทาสแห่งตัณหา ฯ
 
 ๗. ปัญหาว่า “โลกคือหมู่สัตว์อันอะไรปิดบังไว้จึงหลงดุจอยู่ในที่มืด” ดังนี้ใครเป็นผู้ถาม ? ได้รับคำพยากรณ์ว่าอย่างไร ?
        ตอบ : อชิตมาณพเป็นผู้ถาม ฯ
 ได้รับการพยากรณ์ว่า โลกคือหมู่สัตว์อันอวิชชาคือความไม่รู้แจ้งปิดบังไว้จึงหลงดุจอยู่ในที่มืด ฯ
 
 ๘. พระสาวกสาวิกาต่อไปนี้ได้รับยกย่องว่าเป็นผู้เลิศในทางใด ?
 ๑. พระอัญญาโกญทัญญะเถระ
 ๒. พระมหากัสสปะเถระ
 ๓. พระราธะเถระ
 ๔. พระอุบลวรรณาเถรี
 ๕. พระธัมมทินนาเถรี
          ตอบ :
 ๑. พระอัญญาโกญทัญญะ เป็นผู้เลิศในทางรัตตัญญู
 ๒. พระมหากัสสปะเถระ เป็นผู้เลิศในทางถือธุดงค์
 ๓. พระราธะเถระ เป็นผู้เลิศในทางผู้มีปฏิภาณ
 ๔. พระอุบลวรรณาเถรีเป็นผู้เลิศในทางมีฤทธิ์
 ๕. พระธัมมทินนาเถรีเป็นผู้เลิศในทางธรรมกถึก ฯ
 
 ๙. ปาวาลเจดีย์และมกุฏพันธนเจดีย์มีความเกี่ยวข้องกับพระพุทธเจ้าอย่างไร ?
        ตอบ : ปาวาลเจดีย์เป็นที่ทรงปลงพระชนมายุสังขาร ฯ
 มกุฏพันธนเจดีย์เป็นที่ถวายพระเพลิงพระพุทธสรีระ ฯ
 
 ๑๐. การทำสังคายนาครั้งแรก ทำที่ไหน ? ใครทำหน้าที่ปุจฉาและวิสัชนา ?
        ตอบ : ที่ถ้ำสัตตบรรณคูหา ฯ
 พระมหากัสสปเถระทำหน้าที่ปุจฉา
 พระอุบาลีเถระทำหน้าที่วิสัชนาพระวินัย
 พระอานนท์เถระทำหน้าที่วิสัชนาพระสูตรและพระอภิธรรม ฯ
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา พุทธานุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๔

 ๑. ศากยวงศ์สืบเชื้อสายมาจากใคร ? ที่ได้นามว่าศากยะเพราะเหตุไร ?
        ตอบ : สืบเชื้อสายมาจากพระเจ้าโอกกากราช ฯ
 เพราะเหตุ ๒ ประการ คือ
 ๑. เพราะได้ชื่อตามชนบทที่ตั้งเมือง
 ๒. เพราะมีความกล้าหาญ สามารถตั้งเมืองได้เอง ฯ
 
 ๒. ดวงตาเห็นธรรมปราศจากธุลี เกิดขึ้นแก่โกณฑัญญะความว่าอย่างไร ? ในขณะนั้น ท่านเป็นพระอริยบุคคลชั้นไหน ?
        ตอบ : ความว่าสิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดาสิ่งนั้นทั้งหมดมีความดับไปเป็นธรรมดา ฯ เป็นพระอริยบุคคลชั้นพระโสดาบัน ฯ
 
 ๓. พระพุทธองค์ทรงอธิษฐานจาตุรงคมหาปธาน มีใจความว่าอย่างไร ? และได้รับผลอย่างไร ?
        ตอบ : มีใจความว่า หากยังไม่บรรลุพระสัมมาสัมโพธิญาณแล้ว จักไม่ลุกขึ้น แม้เนื้อ และเลือดจะแห้งเหือดไป เหลือแต่หนัง เอ็น และกระดูก ก็ตามที ฯ
 ได้รับผลคือ บรรลุพระสัมมาสัมโพธิญาณสมดังพระหฤทัย ฯ
 
 ๔. พระพุทธองค์ทรงประดิษฐานพระพุทธศาสนาที่ไหนเป็นแห่งแรก ? ทรงเห็นประโยชน์อะไรจึงทรงประดิษฐาน ณ ที่นั้น ?
        ตอบ : ที่กรุงราชคฤห์ ฯ เพราะทรงเห็นว่า เมืองนี้เป็นเมืองที่บริบูรณ์มั่งคั่ง และมีศาสดาเจ้าลัทธิมาก ถ้าได้โปรดคนเหล่านี้ให้เกิดความเลื่อมใสได้แล้ว การเผยแผ่พระพุทธศาสนาก็สะดวกและรวดเร็วยิ่งขึ้น เพราะศาสดา เจ้าลัทธิต่างๆ นั้น ล้วนมีศิษยานุศิษย์มาก ผู้คนนับถือมาก ด้วยเหตุนี้ จึงทรงเลือกเมืองนี้เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธศาสนาเป็นแห่งแรก ฯ
 
 ๕. พระพุทธองค์ทรงสรรเสริญพระสาวกองค์ใดว่า“ไม่ทำศรัทธา และโภคทรัพย์ของตระกูลให้เสีย” ? และทรงอุปมาเปรียบเทียบว่าอย่างไร ?
        ตอบ : ทรงสรรเสริญพระโมคคัลลานะ ฯ ว่า “ประหนึ่งแมลงผึ้งอันเที่ยวไปในสวนดอกไม้ไม่ทำสีและกลิ่นของดอกไม้ให้ช้ำ ถือเอาแต่รสบินไป ฉะนั้น” ฯ
 
 ๖. พระมหากัสสปเถระประพฤติธุดงควัตรเพราะเห็นอำนาจประโยชน์ อย่างไร ?
        ตอบ : เพราะเห็นอำนาจประโยชน์ ๒ อย่าง คือ
 ๑. การอยู่เป็นสุขในปัจจุบันของตน
 ๒. เพื่อเป็นทิฏฐานุคติแห่งชนรุ่นหลัง ฯ
 
 ๗. พระพุทธเจ้าตรัสสอนพระราธะว่า“สิ่งใดเป็นมาร ท่านจงละความกำหนัดพอใจในสิ่งนั้นเสีย” มารในที่นี้หมายถึงอะไร ?
        ตอบ : หมายถึง รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ฯ
 
 ๘. พระสาวกสาวิกาต่อไปนี้ ได้รับยกย่องว่าเป็นผู้เลิศในทางใด ?
 ๑. พระสารีบุตรเถระ  ๒. พระมหาโมคคัลลานะเถระ
 ๓. พระอุบาลีเถระ     ๔. พระมหาปชาบดีโคตมีเถรี
 ๕. พระอุบลวรรณาเถรี
          ตอบ :
 ๑. พระสารีบุตรเถระ เป็นผู้เลิศในทางมีปัญญา
 ๒. พระมหาโมคคัลลานะเถระ เป็นผู้เลิศในทางมีฤทธิ์
 ๓. พระอุบาลีเถระ เป็นผู้เลิศในทางทรงพระวินัย
 ๔. พระมหาปชาบดีโคตมีเถรี เป็นผู้เลิศในทางผู้รัตตัญญู
 ๕. พระอุบลวรรณาเถรี เป็นผู้เลิศในทางมีฤทธิ์ ฯ
 ๙. การปลงอายุสังขาร หมายถึงอะไร? พระพุทธเจ้าทรงกระทำที่ไหน ?
        ตอบ : หมายถึงการที่พระพุทธเจ้าทรงกำหนดวันปรินิพพาน นับแต่
 วันเพ็ญ เดือน ๓ ไปอีก ๓ เดือน ฯ
 ทรงกระทำที่ปาวาลเจดีย์ เมืองไพศาลี ฯ
 
 ๑๐. ถูปารหบุคคล ได้แก่บุคคลเช่นไร ? มีใครบ้าง ?
        ตอบ : ได้แก่ บุคคลผู้ควรแก่การบรรจุอัฐิธาตุไว้ในสถูปเพื่อสักการบูชา ฯ
 มี       ๑. พระสัมมาสัมพุทธเจ้า
 ๒. พระปัจเจกพุทธเจ้า
 ๓. พระอรหันตสาวก
 ๔. พระเจ้าจักรพรรดิราช ฯ
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา พุทธานุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๓

 ๑. พุทธานุพุทธประวัติ ให้ความรู้แก่ผู้ศึกษาทางใดบ้าง ? จงอธิบายพอได้ใจความ
        ตอบ :
 ๑. ทางประวัติศาสตร์ เช่น ความเป็นไปของบ้านเมืองในครั้งพุทธกาลและลัทธิธรรมเนียมของประชาชนในสมัยนั้น
 ๒. ทางจรรยาของพระพุทธเจ้าและจรรยาของเหล่าพระอริยสาวก
 ๓. ทางธรรมวินัยที่ปรากฏในตำนานและความเป็นมาแห่งศาสนธรรมพร้อมทั้งตัวอย่างการบำรุงพระพุทธศาสนาให้รุ่งเรือง ฯ
 
 ๒. อาสยะ และ ปโยคะ ในสัตตูปการสัมปทา หมายถึงอะไร ?
        ตอบ : อาสยะหมายถึงความมีพระหฤทัยเยือกเย็นด้วยความกรุณา ปรารถนาคุณประโยชน์อยู่เป็นนิตย์ แม้ในบุคคลที่ทำผิดต่อพระองค์ มีพระเทวทัตเป็นต้น ก็ยังทรงกรุณา
 ปโยคะ หมายถึง ความมีพระหฤหัยมิได้มุ่งหวังต่ออามิส เทศนาสั่งสอนสัตว์ ด้วยข้อปฏิบัติ คือ ศีล สมาธิ ปัญญา ฯ
 
 ๓. หลังจากตรัสรู้แล้ว ขณะพิจารณาปฏิจจสมุปบาท พระพุทธเจ้าทรงเปล่งอุทาน ในยามสุดท้ายว่าอย่างไร ?
        ตอบ : ทรงเปล่งอุทานว่า เมื่อใดธรรมทั้งหลายปรากฏแก่พราหมณ์ผู้มีเพียรเพ่งอยู่ เมื่อนั้นพราหมณ์นั้น ย่อมกำจัดมารและเสนามารเสียได้ ดุจพระอาทิตย์อุทัย กำจัดมืดให้สว่างฉะนั้น ฯ
 
 ๔. โอวาทปาฏิโมกข์ทรงแสดงที่ไหน ? มีใจความย่อว่าอย่างไร ?
        ตอบ : ที่วัดเวฬุวนาราม กรุงราชคฤห์ ฯ
 ใจความย่อว่า ไม่ทำบาปทั้งปวง ทำกุศลให้ถึงพร้อม ทำใจให้บริสุทธิ์ ฯ
 
 ๕. พระอัสสชิแสดงธรรมแก่อุปติสสปริพาชกมีความว่าอย่างไร ? และมีผลอย่างไร ?
        ตอบ : มีความว่า ธรรมใดเกิดแต่เหตุ พระศาสดาทรงแสดงเหตุของธรรมนั้นและความดับแห่งธรรมนั้น พระศาสดาทรงสอนอย่างนี้ ฯ
 มีผล คือ อุปติสสปริพาชกได้ดวงตาเห็นธรรมว่า สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้น เป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งหมดมีความดับเป็นธรรมดา ฯ
 
 ๖. ธรรมุเทศ ๔ ข้อ ที่พระรัฐบาลแสดงแก่พระเจ้าโกรัพยะ มีใจความว่าอย่างไรบ้าง ?
        ตอบ : ว่า ๑. โลกคือหมู่สัตว์อันชราเป็นผู้นำ นำเข้าไปใกล้ไม่ยั่งยืน
 ๒. โลกคือหมู่สัตว์ ไม่มีผู้ป้องกัน ไม่เป็นใหญ่จำเพาะตน
 ๓. โลกคือหมู่สัตว์ไม่มีอะไรเป็นของตน จำต้องละทิ้งสิ่งทั้งปวงไป
 ๔. โลกคือหมู่สัตว์ พร่องอยู่เป็นนิตย์ ไม่รู้จักอิ่ม เป็นทาสแห่งตัณหา ฯ
 
 ๗. พระพุทธโอวาท ๓ ข้อ ที่ทรงประทานแก่พระมหากัสสปะว่าอย่างไรบ้าง ?
        ตอบ : พระโอวาท ๓ ข้อว่าดังนี้
 ๑. กัสสปะ ท่านพึงศึกษาว่าเราจักเข้าไปตั้งความละอายและความยำเกรงไว้ในภิกษุทั้งที่เป็นผู้เฒ่า ทั้งที่เป็นผู้ใหม่ ทั้งที่เป็นปานกลางอย่างแรงกล้า
 ๒. เราจักฟังธรรมอันใดอันหนึ่งซึ่งประกอบด้วยกุศล เราจักเงี่ยโสตฟังธรรมนั้น พิจารณาเนื้อความ
 ๓. เราจักไม่ละสติเป็นไปในกาย คือ พิจารณากายเป็นอารมณ์ ฯ
 
 ๘. พระอานนท์พุทธอุปัฏฐากได้รับยกย่องจากพระศาสดาว่าเลิศกว่าภิกษุทั้งหลาย ด้วยคุณสมบัติอะไรบ้าง ?
        ตอบ : ด้วยคุณสมบัติ ๕ ประการ คือ
 ๑. เป็นพหูสูต           ๒. มีสติ
 ๓. มีคติ                  ๔. มีธิติ
 ๕. เป็นพุทธอุปัฏฐาก ฯ        
 
 ๙. ภิกษุณีผู้มีชื่อต่อไปนี้ได้รับเอตทัคคะในทางไหน ?
 ก. พระนางมหาปชาบดีโคตมีเถรี
 ข. พระนางเขมาเถรี
 ค. พระนางอุบลวัณณาเถรี
 ง. พระนางปฏาจาราเถรี
 จ. พระนางธัมมทินนาเถรี ฯ
        ตอบ :
 ก. ได้รับเอตทัคคะในทางรัตตัญญู
 ข. ได้รับเอตทัคคะในทางมีปัญญา
 ค. ได้รับเอตทัคคะในทางมีฤทธิ์
 ง. ได้รับเอตทัคคะในทางทรงวินัย
 จ. ได้รับเอตทัคคะในทางธรรมกถึก ฯ
 
 ๑๐. การทำสังคายนาครั้งแรกใครทำหน้าที่ปุจฉาและวิสัชนา ? และทำที่ไหน ?
        ตอบ : พระมหากัสสปะทำหน้าที่ปุจฉา
 พระอุบาลีทำหน้าที่วิสัชนาพระวินัย
 พระอานนท์ทำหน้าที่วิสัชนาพระสูตรและพระอภิธรรม ฯ
 ณ ถ้ำสัตตบรรณคูหา ฯ
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา พุทธานุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๒

 ๑. พระพุทธองค์ทรงยืนยันพระองค์เองว่าเป็นสัมมาสัมพุทธะ เพราะทรงอาศัยเหตุอะไร ?
        ตอบ : เพราะทรงอาศัยเหตุที่ตรัสรู้อริยสัจ ๔ อันมีรอบ ๓ มีอาการ ๑๒ อย่างแจ่มแจ้ง ครบถ้วนทุกประการ จึงทรงปฏิญาณพระองค์ว่าเป็นสัมมาสัมพุทธะ ฯ
 
 ๒. ข้ออุปมาว่า “ไม้แห้งที่วางไว้บนบก ไกลน้ำ สามารถสีให้เกิดไฟได้” เกิดขึ้นแก่ใคร ? โดยนำไปเปรียบกับอะไร ?
        ตอบ : แก่พระมหาบุรุษ คือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฯ โดยทรงนำไปเปรียบกับสมณพราหมณ์ทั้งหลายว่า สมณพราหมณ์บางพวกมีกายหลีกออกจากกาม ใจก็ละความรักใคร
 ในกามสงบดีแล้ว หากพากเพียร พยายามอย่างถูกต้องย่อมสามารถ
 ตรัสรู้ธรรมได้ ฯ
 
 ๓. พระพุทธองค์ทรงอธิษฐานจาตุรงคมหาปธาน มีใจความว่าอย่างไร ? และได้รับผลอย่างไร ?
        ตอบ : มีใจความว่า หากยังไม่บรรลุพระสัมมาสัมโพธิญาณแล้วจักไม่ลุกขึ้น แม้เนื้อและเลือดจะแห้งเหือดไป เหลือแต่หนัง เอ็น และกระดูกก็ตามที ฯ
 ได้รับผลคือ บรรลุพระสัมมาสัมโพธิญาณสมดังพระหฤทัย ฯ
 
 ๔. อนัตตลักขณสูตร และ อาทิตตปริยายสูตร มีใจความโดยย่อว่าอย่างไร ?
        ตอบ : อนัตตลักขณสูตรมีใจความโดยย่อว่า รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ซึ่งรวมเรียกว่าขันธ์ ๕ นี้ เป็นอนัตตา ไม่ใช่ตน ฯ
 อาทิตตปริยายสูตรมีใจความโดยย่อว่าอายตนะภายใน อายตนะภายนอก วิญญาณ สัมผัส และเวทนาที่เกิดแต่สัมผัส เป็นของร้อน ร้อนเพราะไฟคือราคะโทสะโมหะและร้อนเพราะความเกิดความแก่ ความตาย ความโศก ร่ำไรรำพัน เจ็บกาย เสียใจ คับใจ ฯ
 
 ๕. พระพุทธองค์ทรงประดิษฐานพระพุทธศาสนาที่ไหนเป็นแห่งแรก ? ทรงเห็นประโยชน์อะไรจึงทรงประดิษฐาน ณ ที่นั้น ?
        ตอบ : ที่กรุงราชคฤห์ ฯ
 เพราะทรงเห็นว่าเมืองนี้เป็นเมืองที่บริบูรณ์มั่งคั่ง และมีศาสดาเจ้าลัทธิมาก ถ้าได้โปรดคนเหล่านี้ให้เกิดความเลื่อมใสได้แล้ว การเผยแผ่พระพุทธศาสนา ก็สะดวกและรวดเร็วยิ่งขึ้น เพราะศาสดา เจ้าลัทธิต่างๆ นั้น ล้วนมีคนนับถือมาก ด้วยเหตุนี้จึงทรงเลือกเมืองนี้เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธศาสนาเป็นแห่งแรก ฯ
 
 ๖. พระมหากัสสปเถระประพฤติธุดงควัตรเพราะเห็นอำนาจประโยชน์อย่างไร ?
        ตอบ : เพราะเห็นอำนาจประโยชน์ ๒ อย่าง คือ
 ๑. การอยู่เป็นสุขในบัดนี้ของตน
 ๒. เพื่ออนุเคราะห์ประชุมชนในภายหลังจะได้ถือเป็นแบบอย่างแห่งการปฏิบัติตามปฏิปทาของท่าน ฯ
 
 ๗. พระพุทธพจน์ว่า “ภทฺเทกรตฺโต” ผู้มีราตรีเดียวอันเจริญหมายถึงการปฏิบัติย่างไร? พระสาวกรูปใดสามารถอธิบายพระพุทธพจน์นี้ได้ถูกต้องตามพุทธประสงค์ ?
        ตอบ : หมายถึง เป็นผู้มีความเพียร ไม่เกียจคร้านทั้งกลางวันและกลางคืนอยู่ด้วยความไม่ประมาท ฯ
 พระมหากัจจายนะ ฯ
 
 ๘. “ท่านประพฤติพรหมจรรย์เพื่ออะไร” ใครเป็นผู้ถาม ใครเป็นผู้ตอบ ? และตอบว่าอย่างไร ?
        ตอบ : พระสารีบุตรเป็นผู้ถาม
 พระปุณณมันตานีบุตรเป็นผู้ตอบ ฯ
          ตอบว่า เราประพฤติพรหมจรรย์ เพื่อความดับไม่มีเชื้อ ฯ
 
 ๙. พระสาวกสาวิกาต่อไปนี้ ได้รับยกย่องว่าเป็นผู้เลิศในทางใด ?
 ๑. พระมหาโมคคัลลานะ
 ๒. พระมหากัสสปะ
 ๓. พระอุบาลี
 ๔. พระนางมหาปชาบดีโคตมี
 ๕. พระนางเขมา
          ตอบ :
 ๑. พระมหาโมคคัลลานะ เป็นผู้เลิศในทางมีฤทธิ์
 ๒. พระมหากัสสปะ เป็นผู้เลิศในทางถือธุดงค์
 ๓. พระอุบาลี เป็นผู้เลิศในทางทรงพระวินัย
 ๔. พระนางมหาปชาบดีโคตมี เป็นผู้เลิศในทางผู้รัตตัญญู
 ๕. พระนางเขมา เป็นผู้เลิศในทางปัญญา ฯ
 
 ๑๐. ถูปารหบุคคล ได้แก่บุคคลเช่นไร ? มีใครบ้าง ?
        ตอบ : ได้แก่ บุคคลผู้ควรแก่การบรรจุอัฐิธาตุไว้ในสถูปเพื่อสักการบูชา ฯ
 มี       ๑. พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า
 ๒. พระปัจเจกพุทธเจ้า
 ๓. พระอรหันตสาวก
 ๔. พระเจ้าจักรพรรดิราช ฯ
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา พุทธานุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๑

 ๑. ศากยวงศ์สืบเชื้อสายมาจากใคร ? ที่ได้นามว่าศากยะเพราะเหตุไร ?
        ตอบ : สืบเชื้อสายมาจากพระเจ้าโอกกากราช ฯ เพราะเหตุ ๒ ประการ คือ
 ๑. เพราะได้ชื่อตามชนบทที่ตั้งเมือง
 ๒. เพราะมีความกล้าหาญ สามารถตั้งเมืองได้เองฯ
 
 ๒. ที่สุดโต่งอันบรรพชิตไม่ควรเสพคืออะไรบ้าง? ที่สุดโต่งนั้นมีโทษอย่างไร ?
        ตอบ : คือ ๑. กามสุขัลลิกานุโยค       ๒. อัตตกิลมถานุโยค ฯ
 มีโทษดังนี้
 กามสุขัลลิกานุโยค คือ การประกอบตนให้พัวพันด้วยสุขในกามเป็นธรรมอันเลว เป็นเหตุตั้งบ้านเรือนเป็นของคนมีกิเลสหนา ไม่ใช่ของคนอริยะคือผู้บริสุทธิ์ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์
 อัตตกิลมถานุโยค คือ การประกอบความเหน็ดเหนื่อยแก่ตนเปล่า ให้เกิดทุกข์แก่ผู้ประกอบ ไม่ทำผู้ประกอบให้เป็นอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ฯ
 
 ๓. ภัพพบุคคล คือ บุคคลเช่นใด ? ประเภทที่ ๑ ท่านเปรียบด้วยอะไร ?
        ตอบ : ภัพพบุคคล คือ บุคคลผู้สามารถจะตรัสรู้ธรรมได้ ฯ
 อุคฆติตัญญู เปรียบด้วยดอกบัวพ้นน้ำ เมื่อต้องแสงพระอาทิตย์ก็จักบานในวันนั้น ฯ
 
 ๔. พระพุทธเจ้าทรงแสดงโอวาทปาฏิโมกข์ที่ไหน ? มีใจความย่อว่าอย่างไร ?
        ตอบ : ที่เวฬุวนาราม กรุงราชคฤห์ ฯ ใจความย่อว่า ไม่ทำบาปทั้งปวง ทำกุศลให้ถึงพร้อม ทำใจให้บริสุทธิ์ ฯ
 
 ๕. หลังจากพระพุทธเจ้าปรินิพพานแล้ว พระมหากัสสปะได้ทำกิจใด ที่สำคัญแก่พระศาสนา ? จงอธิบาย
        ตอบ : ท่านได้ทำกิจที่สำคัญ คือเป็นผู้ชักชวนภิกษุสงฆ์ ทำสังคายนาร้อยกรองพระธรรมวินัยและเป็นประธานในการทำสังคายนา นั้นอันเป็นเหตุให้พระศาสนาตั้งมั่นถาวรสืบมาจนถึงปัจจุบัน ฯ
 
 ๖. ปัญหาว่า “โลกคือหมู่สัตว์ อันอะไรปิดบังไว้ จึงหลงดุจอยู่ในที่มืด” ดังนี้ ใครเป็นผู้ถาม ? ได้รับคำพยากรณ์ว่าอย่างไร ?
        ตอบ : อชิตมาณพเป็นผู้ถาม ฯ
 ได้รับการพยากรณ์ว่า โลกคือหมู่สัตว์ อันอวิชชาคือความไม่รู้แจ้ง ปิดบังไว้ จึงหลงอยู่ในที่มืด ฯ
 
 ๗. พระภัททิยเถระ มักเปล่งอุทานเนือง ๆ ว่าสุขหนอ ๆ ดังนี้ เพราะเหตุไร ?
        ตอบ : เพราะเมื่อก่อนท่านเป็นพระเจ้าแผ่นดิน ต้องจัดการรักษาป้องกันทั้งในวังนอกวัง ทั้งในเมืองนอกเมือง จนตลอดทั่วอาณาเขต แม้มีคนคอยรักษาอย่างนี้แล้วยังต้องหวาดระแวงสะดุ้งกลัวอยู่เป็นนิตย์ ครั้นทรงออกบวชได้บรรลุอรหัตผลแล้ว แม้อยู่ในที่ไหน ๆ ก็ไม่หวาดระแวง ไม่สะดุ้งกลัว ไม่ต้องขวนขวาย มีใจปลอดโปร่งเป็นอิสระแก่ตน จึงเปล่งอุทานเช่นนั้น ฯ
 
 ๘. ในครั้งปฐมสังคายนา พระสาวกองค์ใดรับหน้าที่วิสัชนาพระวินัย? ท่านอุปสมบทพร้อมกับใครบ้าง ?
        ตอบ : พระอุบาลีเถระ ฯ
 อุปสมบทพร้อมกับเจ้าศากยะ ๕ พระองค์ คือ ภัททิยะ อนุรุทธะ อานนท์ ภัคคุ กิมพิละ กับเจ้าโกลิยะ ๑ องค์ คือเทวทัต ฯ
 
 ๙. ภิกษุณีผู้มีชื่อต่อไปนี้ได้รับเอตทัคคะในทางไหน ?
 ก. พระมหาปชาบดีโคตมีเถรี
 ข. พระเขมาเถรี
 ค. พระอุบลวัณณาเถรี
 ง. พระปฏาจาราเถรี
 จ. พระธัมมทินนาเถรี
        ตอบ :
 ก. ได้รับเอตทัคคะในทางรัตตัญญู
 ข. ได้รับเอตทัคคะในทางมีปัญญา
 ค. ได้รับเอตทัคคะในทางมีฤทธิ์
 ง. ได้รับเอตทัคคะในทางทรงวินัย
 จ. ได้รับเอตทัคคะในทางธรรมกถึก ฯ
 
 ๑๐. สุภัททวุฑฒบรรพชิต กล่าวจาบจ้วงพระธรรมวินัยว่าอย่างไร ? และทำให้เกิดเหตุการณ์อะไรในกาลต่อมา ?
        ตอบ : ว่า “เราทั้งหลายพ้นดีแล้วจากพระสมณะนั้น บัดนี้ เราพอใจจะทำสิ่งใดก็ทำ หรือมิพอใจทำสิ่งใดก็ไม่ต้องทำ” ฯ เป็นเหตุ
 ให้เกิดสังคายนาพระธรรมวินัยครั้งที่ ๑ ฯ
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา พุทธานุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๐

 ๑. อาสภิวาจาคือวาจาเช่นไร ? มีใจความว่าอย่างไร ?
        ตอบ : คือวาจาที่เปล่งอย่างองอาจ เป็นภาษิตของบุรุษพิเศษอาชาไนย ฯ
 มีใจความว่า เราเป็นผู้เลิศ เป็นผู้ใหญ่ เป็นผู้ประเสริฐแห่งโลก ฯ
 
 ๒. พระพุทธองค์ทรงอธิษฐานจาตุรงมหาปธาน มีใจความว่าอย่างไร ? ที่ไหน ? และได้รับผลอย่างไร ?
        ตอบ : มีใจความว่า หากยังไม่บรรลุพระสัมมาสัมโพธิญาณแล้ว จักไม่ลุกขึ้น แม้เนื้อและเลือดจะแห้งเหือดไป เหลือแต่หนัง เอ็น และกระดูกก็ตาม ฯ ที่ตำบลอุรุเวลาเสนานิคม ภายใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์ ฯ
 ได้รับผลคือ บรรลุพระสัมมาสัมโพธิญาณสมดังพระหฤทัย ฯ
 
 ๓. ทางปฏิบัติที่สุด ๒ อย่างอันบรรพชิตไม่ควรเสพนั้นคืออะไรบ้าง ? มีอธิบายอย่างไร ?
        ตอบ : คือ
 ๑) กามสุขัลลิกานุโยค
 ๒) อัตตกิลมถานุโยคฯ
 มีอธิบายดังนี้ กามสุขัลลิกานุโยค คือการประกอบตนให้พัวพันด้วยสุขในกาม เป็นธรรมอันเลว เป็นเหตุตั้งบ้านเรือน เป็นของคนมีกิเลสหนาไม่ใช่ของคนอริยะคือบริสุทธิ์ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์
 อัตตกิลมถานุโยค คือการประกอบความเหน็ดเหนื่อยแก่ตนเปล่าให้เกิดทุกข์แก่ผู้ประกอบ ไม่ทำผู้ประกอบให้เป็นอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ฯ
 
 ๔. พระพุทธเจ้าเสด็จไปโปรดชฎิล ๓ พี่น้องพร้อมบริวารโดยบังเอิญ หรือโดยตั้งพระหฤทัยไว้ก่อน ? มีหลักฐานสนับสนุนคำตอบนั้นอย่างไร ?
        ตอบ : โดยตั้งพระหฤทัยไว้ก่อน ฯ มีหลักฐานปรากฏว่า ในครั้งที่ทรงส่งพระสาวก ๖๐ องค์แรก ไปประกาศพระพุทธศาสนาในที่ต่างๆ ทรงมีพระดำรัสว่า “แม้เราก็จะไปยังตำบลอุรุเวลาเสนานิคม เพื่อจะแสดงธรรม” ฯ
 
 ๕. พระอัสสชิแสดงธรรมแก่อุปติสสปริพาชกมีความว่าอย่างไร ? และมีผลอย่างไร ?
        ตอบ : มีความว่า ธรรมใดเกิดแต่เหตุ พระศาสดาทรงแสดงเหตุของธรรมนั้น และความดับแห่งธรรมนั้น พระศาสดาทรงสอนอย่างนี้ ฯ
 มีผลคือ อุปติสสปริพาชกได้ดวงตาเห็นธรรมว่า สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งหมดมีความดับไปเป็นธรรมดา ฯ
 
 ๖. พระมหากัสสปเถระประพฤติธุดงควัตรเพราะเห็นอำนาจประโยชน์อย่างไร ?
        ตอบ : เพราะเห็นอำนาจประโยชน์ ๒ อย่าง คือ
 ๑) การอยู่เป็นสุขในบัดนี้ของตน
 ๒) เพื่ออนุเคราะห์ประชุมชนในภายหลังจะได้เป็นทิฏฐานุคติแห่งคนผู้มาเกิดในภายหลัง เมื่อทราบว่า สาวกของพระพุทธเจ้าได้ประพฤติอย่างนี้ เขาจะได้ประพฤติตาม ซึ่งเป็นทางอำนวยสุขแก่เขาเอง ฯ
 
 ๗. พระพุทธองค์ทรงแสดงสุจริตธรรมโปรดพระเจ้าสุทโธทนะ และพระนางมหาปชาบดีโคตมี ทำให้ทั้ง ๒ พระองค์ได้บรรลุอริยผลชั้นไหน ?
        ตอบ : ทำให้พระเจ้าสุทโธทนะทรงบรรลุสกทาคามิผล และพระนางมหาปชาบดีโคตมีทรงบรรลุโสดาปัตติผล ฯ
 
 ๘. พระสารีบุตรนิพพานที่ไหน ? ท่านเลือกสถานที่นั้นเพราะเหตุไร ?
        ตอบ : ที่นาลันทคาม แคว้นมคธฯ เพราะตั้งใจจะโปรดนางสารีพราหมณีผู้เป็นมารดาของท่านให้พ้นจากมิจฉาทิฏฐิก่อนที่ท่านจะนิพพาน ฯ
 
 ๙. พระปุณณมันตานีบุตรเป็นชาวเมืองไหน? ตั้งอยู่ในคุณธรรมอะไรบ้าง ?
        ตอบ : เป็นชาวเมืองกบิลพัสดุ์ ฯ
 ตั้งอยู่ในคุณธรรม ๑๐ ประการ คือ มักน้อย สันโดษ ชอบสงัด ไม่ชอบเกี่ยวข้องด้วยหมู่ ปรารภความเพียร บริบูรณ์ด้วย ศีล สมาธิ ปัญญา วิมุตติ ความรู้เห็น ในวิมุตติ ฯ
 
 ๑๐. หลังจากพระพุทธเจ้าปรินิพพาน พระสาวกองค์ใดเป็นประธานในการทำปฐมสังคายนา ? เพราะปรารภเหตุใด ?
        ตอบ : พระมหากัสสปะ ฯ
 เพราะปรารภคำกล่าวจาบจ้วงพระธรรมวินัยของพระสุภัททะผู้บวชตอนแก่ ในระหว่างทางมาสักการะพระพุทธสรีระฯ
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา พุทธานุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๙

 ๑. พุทธานุพุทธประวัติ ให้ความรู้แก่ผู้ศึกษาทางด้านใดบ้าง ? จงอธิบายพอได้ใจความ
        ตอบ :
 ๑).ทางประวัติศาสตร์ เช่น ความเป็นไปของบ้านเมืองในครั้งพุทธกาล และลัทธิธรรมเนียมของประชาชนในสมัยนั้น
 ๒) ทางจรรยาของพระพุทธเจ้า และจรรยาของเหล่า
 พระอริยสาวก
 ๓) ทางธรรมวินัยที่ปรากฏในตำนานและความเป็นมาแห่งศาสนธรรม พร้อมทั้งตัวอย่างการบำรุงพระพุทธศาสนาให้รุ่งเรือง ฯ
 
 ๒. การที่พระพุทธองค์ทรงเลิกการทรมานพระวรกายแล้วกลับมาเสวยพระกระยาหารเพราะทรงพิจารณาเห็นอย่างไร ?
        ตอบ : เพราะทรงพิจารณาเห็นว่าคนที่ไม่บริโภคอาหาร ร่างกายหมดกำลังไม่สามารถบำเพ็ญเพียรทางจิตได้ ฯ
 
 ๓. อาสยะ และ ปโยคะ ในสัตตูปการสัมปทา หมายถึงอะไร ?
        ตอบ : อาสยะ หมายถึง ความมีพระหฤทัยเยือกเย็นด้วยความกรุณาปรารถนาคุณประโยชน์อยู่เป็นนิจแม้ในบุคคลที่ทำผิดต่อพระองค์ มีพระเทวทัต เป็นต้น ก็ยังทรงกรุณา
 ปโยคะ หมายถึง ความมีพระหฤทัยมิได้มุ่งหวังต่ออามิส เทศนาสั่งสอนสัตว์ด้วยข้อปฏิบัติ คือ ศีล สมาธิ ปัญญา ฯ
 
 ๔. ดวงตาเห็นธรรมปราศจากธุลี เกิดขึ้นแก่พระโกณฑัญญะ ความว่าอย่างไรในขณะนั้น ท่านเป็นพระอริยบุคคลชั้นไหน ?
        ตอบ : ความว่า สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งหมดมีความดับไปเป็นธรรมดา เป็นพระอริยบุคคลชั้นพระโสดาบัน ฯ
 
 ๕. พระศาสดาทรงแสดงอนุปุพพีกถา และอริยสัจ ๔ ตามลำดับแก่บุคคลผู้มีคุณสมบัติเช่นไร ?
        ตอบ : แก่ผู้มีคุณสมบัติดังต่อไปนี้ คือ
 ๑) เป็นมนุษย์
 ๒) เป็นคฤหัสถ์
 ๓).มีอุปนิสัยแก่กล้า ควรบรรลุโลกุตตรคุณ
 
 ๖. “สิ่งทั้งปวงไม่ควรแก่ข้าพเจ้าๆ ไม่ชอบใจหมด” เป็นคำพูดของใคร ? พระพุทธองค์ตรัสตอบว่าอย่างไร ?
        ตอบ : เป็นคำพูดของทีฆนขะ อัคคิเวสสนโคตร ตรัสตอบว่า ถ้าอย่างนั้น ความเห็นอย่างนั้นก็ต้องไม่ควรแก่ท่าน ท่านก็ต้องไม่ชอบความเห็นอย่างนั้น ฯ
 
 ๗. พระพุทธโอวาท ๓ ข้อ ที่ทรงประทานแก่พระมหากัสสปะว่าอย่างไร ? จัดเข้าในการอุปสมบทวิธีใด ?
        ตอบ : พระโอวาท ๓ ข้อ ว่าดังนี้
 ๑) กัสสปะ ท่านพึงศึกษาว่า เราเข้าไปตั้งความละอายและความยำเกรงไว้ในภิกษุทั้งที่เป็นผู้เฒ่า ทั้งที่เป็นผู้ใหม่ ทั้งที่เป็นผู้ปานกลาง อย่างแรงกล้า
 ๒) เราจักฟังธรรมอันใดอันหนึ่งซึ่งประกอบด้วยกุศล เราจักเงี่ยโสตฟังธรรมนั้นพิจารณาเนื้อความ
 ๓) เราจักไม่ละสติเป็นไปในกาย คือ พิจารณากายเป็นอารมณ์ ฯ
 จัดเข้าในเอหิภิกขุอุปสมบทวิธี ฯ
 
 ๘. พระพุทธเจ้าตรัสสอนพระราธะว่า“สิ่งใดเป็นมาร ท่านจงละความกำหนัดพอใจในสิ่งนั้นเสีย” มารในที่นี้หมายถึงอะไร ?
        ตอบ : หมายถึง รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ฯ
 
 ๙. อายุสังขาราธิษฐานกับการปลงอายุงสังขาร หมายถึงอะไร ? พระพุทธเจ้าทรงกระทำที่ไหน ?
        ตอบ : อายุสังขาราธิษฐาน หมายถึงการที่พระพุทธเจ้าทรงตั้งพระหฤทัยว่า จักดำรงพระชนม์อยู่แสดงธรรมสั่งสอนมหาชนจนกว่าพุทธบริษัทตั้งมั่น และได้ประกาศพระศาสนาให้แพร่หลายมั่นคง สำเร็จประโยชน์แก่มหาชน
 การปลงอายุงสังขาร หมายถึงการที่พระพุทธเจ้าทรงกำหนดวันปรินิพพาน นับแต่วันเพ็ญเดือน ๓ ไปอีก ๓ เดือน
 อายุสังขาราธิษฐาน ทรงกระทำที่อชปาลนิโครธ ใกล้สถานที่ตรัสรู้ การปลงอายุงสังขารทรงกระทำที่ปาวาลเจดีย์ เมืองไพศาลี ฯ
 
 ๑๐. การทำสังคายนาครั้งแรก เกิดขึ้นหลังจากปรินิพพานล่วงแล้วกี่เดือน ? ใช้เวลาเท่าไร ? ใครทำหน้าที่ปุจฉาและวิสัชนา ?
        ตอบ : ล่วงแล้ว ๓ เดือน ใช้เวลา ๗ เดือน
 พระมหากัสสปะทำหน้าที่ปุจฉา
 พระอุบาลีทำหน้าที่วิสัชนาพระวินัย
 พระอานนท์ทำหน้าที่วิสัชนาพระสูตรและพระอภิธรรมฯ
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา พุทธานุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๘

 ๑. พระพุทธองค์ทรงปฏิญาณว่า เป็นสัมมาสัมพุทธะ เพราะทรงอาศัยเหตุอะไร ?
        ตอบ : ทรงอาศัยเหตุที่ตรัสรู้อริยสัจ ๔ อย่างแจ่มแจ้ง ครบถ้วนทุกประการ จึงทรงปฏิญาณว่าเป็นสัมมาสัมพุทธะ ฯ
 
 ๒. พุทธจักษุ กับธรรมจักษุ ต่างกันอย่างไร ? แต่ละอย่าง ใครได้เป็นคนแรก?
        ตอบ : พุทธจักษุคือจักษุของพระพุทธเจ้า หมายถึงพระปัญญาของพระพุทธองค์ที่ทรงพิจารณาเห็นอุปนิสัยแห่งเวไนยสัตว์
 ส่วนธรรมจักษุ คือดวงตาเห็นธรรม ได้แก่โสดาปัตติมรรค สกทาคามิมรรค อนาคามิมรรค ที่เกิดขึ้นแก่ผู้ฟังธรรม ฯ
 พุทธจักษุ เป็นคุณสมบัติเฉพาะพระพุทธเจ้า พระองค์จึงทรงได้เป็นพระองค์แรกและพระองค์เดียว ส่วนธรรมจักษุ พระอัญญาโกณฑัญญะได้เป็นองค์แรก ฯ
 
 ๓. พระพุทธองค์ทรงสรรเสริญสาวกองค์ใดว่า “ไม่ทำศรัทธาและโภคทรัพย์ของตระกูลให้เสีย” และทรงอุปมาเปรียบเทียบว่าอย่างไร?
        ตอบ : ทรงสรรเสริญพระโมคคัลลานะว่า “ประหนึ่งแมลงผึ้งอันเที่ยวไปในสวนดอกไม้ ไม่ทำสีและกลิ่นของดอกไม้ให้ช้ำ ถือเอาแต่รสบินไป ฉะนั้น” ฯ
 
 ๔. ผู้ที่ได้รับการอุปสมบทโดยวิธีรับโอวาท และโดยวิธีรับครุธรรม คือใคร ? และได้รับยกย่องว่าเป็นเอตทัคคะในทางใด ?
        ตอบ : โดยวิธีรับโอวาท คือพระมหากัสสปะ และโดยวิธีรับครุธรรม คือพระมหาปชาบดีโคตมี ฯ
 พระมหากัสสปะ ในทางผู้ทรงธุดงคคุณ ส่วนพระมหาปชาบดีโคตมี ในทางรัตตัญญู ฯ
 
 ๕. พระพุทธองค์เสด็จไปแสดงธรรมโปรดพระพุทธมารดาในสวรรค์ชั้นใด ? ด้วยธรรมอะไร ? และพระพุทธมารดาได้รับผลอะไร ?
        ตอบ : ในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ฯ ด้วยพระอภิธรรม ฯ ได้บรรลุพระโสดาปัตติผล ฯ
 
 ๖. อนาถบิณฑิกเศรษฐี มีนามเดิมว่าอะไร? ได้บรรลุคุณวิเศษอะไรในพระพุทธศาสนา ?
 ที่ไหน ?
        ตอบ : สุทัตตะฯ โสดาปัตติผลฯ ที่เมืองราชคฤห์ ฯ
 
 ๗. พระสาวกที่มักเปล่งอุทานเนืองๆ ว่า “สุขหนอ สุขหนอ” ดังนี้ คือใคร ? ท่านเปล่งอุทานเช่นนี้เพราะเหตุไร ?
        ตอบ : คือพระภัททิยะ ฯ เพราะเมื่อก่อนท่านเป็นพระเจ้าแผ่นดินต้องจัดการรักษาป้องกันทั้งในวังนอกวัง ทั้งในเมืองนอกเมืองจนตลอดทั่วอาณาเขต แม้มีคนคอยรักษาอย่างนี้แล้ว ยังต้องหวาดระแวง สะดุ้งกลัวอยู่เป็นนิจ ครั้นทรงออกบวชได้บรรลุอรหัตผลแล้ว แม้อยู่ในที่ไหนๆ ก็ไม่หวาดระแวง ไม่สะดุ้งกลัว ไม่ต้องขวนขวาย มีใจปลอดโปร่ง เป็นดุจมฤคอยู่ จึงเปล่งอุทานเช่นนั้น ฯ
 
 ๘. พระมหากัสสปะ พระอุบาลี และพระอานนท์ องค์ใดนิพพานก่อนหรือหลังพระพุทธองค์ ? จงอ้างหลักฐานมาแสดง
        ตอบ : หลังพระพุทธองค์ทั้งหมด ฯ หลักฐาน คือพระสาวกทั้ง ๓ องค์นั้น ได้ร่วมประชุมสงฆ์ทำสังคายนาครั้งที่ ๑ หลังพุทธปรินิพพานได้ ๓ เดือน ฯ
 
 ๙. คำว่า “วรรณะใด ประพฤติอกุศลกรรมบถ เบื้องหน้าแต่มรณะ วรรณะนั้นย่อมเข้าสู่อบายเสมอกันหมด ไม่มีพิเศษ” ใครกล่าว? และกล่าวกะใคร ?
        ตอบ : พระมหากัจจายนะกล่าวฯกล่าวกะพระเจ้ามธุรราชอวันตีบุตร ฯ
 
 ๑๐. ในการถวายพระเพลิงพระพุทธสรีระ พระพุทธสรีระส่วนใดยังคงเหลืออยู่?
        ตอบ : พระอัฐิ พระเกสา พระโลมา พระนขา พระทันตา เหลืออยู่ นอกนั้นถูกเพลิงไหม้หมดสิ้น ฯ
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา พุทธานุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๗

 ๑. พระมหาบุรุษทรงทอดพระเนตรเห็นคนแก่ คนเจ็บ คนตายแล้วทรงบรรเทาความเมาในอะไรได้ ?
        ตอบ : ทรงบรรเทาความเมาในวัย ความเมาในความไม่มีโรคและความเมาในชีวิต ฯ
 
 ๒. ในการเสด็จออกบรรพชา พระมหาบุรุษได้รับบาตรและจีวรจากใคร ?
        ตอบ : จากฆฏิการพรหม ฯ
 
 ๓. ขณะที่พระพุทธองค์ประทับเสวยวิมุตติสุข ณ รัตนฆรเจดีย์ ทรงพิจารณาธรรมอะไร ฯ
        ตอบ : ทรงพิจารณาพระอภิธรรม ฯ
 
 ๔. ยสกุลบุตรฟังธรรมอะไรจากพระพุทธองค์ จนบรรลุเป็นพระอรหันต์ ? จงบอกมาตามลำดับตั้งแต่ต้น
        ตอบ : ฟังอนุปุพพีกถาและอริยสัจ ๔ ๒ ครั้ง คือครั้งที่ ๑ บรรลุเป็นพระโสดาบัน ครั้งที่ ๒ บรรลุเป็นพระอรหันต์ ฯ
 
 ๕. คำว่า“สิ่งทั้งปวงไม่ควรแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าไม่ชอบใจหมด” เป็นคำพูดของใคร ? พระพุทธองค์ตรัสตอบว่าอย่างไร ?
        ตอบ : เป็นคำพูดของทีฆนขะ อัคคิเวสสนโคตร ฯ ตรัสตอบว่า ถ้าอย่างนั้น ความเห็นอย่างนั้น ก็ต้องไม่ควรแก่ท่าน ท่านก็ต้องไม่ชอบความเห็นอย่างนั้น ฯ
 
 ๖. การที่พระสารีบุตรมีชื่อเสียงว่าเป็นผู้กตัญญูกเวทีนั้น มีหลักฐานอะไรเป็นตัวอย่าง จงแสดงมาสัก ๒ เรื่อง ?
        ตอบ : เรื่องที่ ๑ ท่านได้ฟังคำสอนจากพระอัสสชิโดยย่อจนได้ดวงตาเห็นธรรม เมื่อทราบว่า พระอัสสชิอยู่ทางทิศใด เวลาจะนอนก็หันศีรษะไปทางทิศนั้นด้วยความเคารพ
 เรื่องที่ ๒ ท่าระลึกกถึงอุปการะที่รับบิณฑบาตจากราธพราหมณ์เพียง ๑ ทัพพี จึงรับเป็นภาระในการจัดการอุปสมบทตามความประสงค์ ฯ
 
 ๗. ธรรมุทเทศ ๔ ข้อ ได้แก่อะไรบ้าง ? ใครแสดง ? แสดงแก่ใคร?
 ตอบ   ได้แก่
 ๑) โลกคือหมู่สัตว์ อันชราเป็นผู้นำ นำเข้าไปใกล้ไม่ยั่งยืน
 ๒) โลกคือหมู่สัตว์ ไม่มีผู้ป้องกัน ไม่เป็นใหญ่จำเพาะตน
 ๓) โลกคือหมู่สัตว์ ไม่มีอะไรเป็นของตน จำต้องละทิ้งสิ่งทั้งปวงไป
 ๔) โลกคือหมู่สัตว์ พร่องอยู่เป็นนิตย์ ไม่รู้จักอิ่ม เป็นทาสแห่งตัณหา
 พระรัฐบาลแสดง ฯ แสดงแก่พระเจ้าโกรัพยะ ฯ
 
 ๘. อภิญญาเทสิตธรรม มีอะไรบ้าง ? ทรงแสดงแก่ใคร ? ที่ไหน ?
        ตอบ : มีสติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ มรรคมีองค์ ๘ ฯ ทรงแสดงแก่ภิกษุสงฆ์ผู้อาศัยอยู่ในเมืองเวสาลี ฯ ที่กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ฯ
 
 ๙. ปาวาลเจดีย์และมกุฏพันธนเจดีย์อยู่ที่เมืองอะไร? มีความเกี่ยวข้องกับพระพุทธเจ้าอย่างไร ?
        ตอบ : ปาวาลเจดีย์อยู่ที่เมืองเวสาลี เป็นที่ทรงปลงพระชนมายุสังขาร ฯ มกุฏพันธนเจดีย์อยู่ที่เมืองกุสินารา เป็นที่ถวายพระเพลิงพระพุทธสรีระ
 
 ๑๐. สุภัททะ วุฑฒบรรพชิต กล่าวจาบจ้วงพระธรรมวินัยว่าอย่างไร ? และทำให้เกิดเหตุการณ์อะไรในกาลต่อมา ?
        ตอบ : ว่า “เราทั้งหลายได้พ้นเสียแล้วด้วยดีจากพระสมณะนั้น ด้วยท่านสั่งสอนว่า “สิ่งนี้ควร สิ่งนี้ไม่ควร” เราเกรงก็ต้องทำตามเป็นความลำบากนัก ก็บัดนี้เราจะทำสิ่งใด หรือมิพอใจทำสิ่งใดก็ได้ตามความปรารถนา จะต้องเกรงแต่บัญชาของผู้ใดเล่า” ฯ เป็นเหตุให้เกิดสังคายนาพระธรรมวินัยครั้งที่ ๑ ฯ
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา พุทธานุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๖

 ๑. พระโพธิสัตว์เมื่อจะจุติลงสู่พระครรภ์พระมารดา เสด็จมาจากไหน ?
        ตอบ : เสด็จมาจากดุสิตพิภพ ฯ
 
 ๒. บุคคลผู้เป็นสหชาติของพระศาสดาที่บรรลุพระอรหัตก่อนและหลังพุทธปรินิพพานมีใครบ้าง ?
        ตอบ : ผู้บรรลุพระอรหัตก่อนพุทธปรินิพพาน มีพระนางพิมพาเถรี และพระกาฬุทายีเถระ
 ผู้บรรลุพระอรหัตหลังพุทธปรินิพพาน มีพระอานนทเถระและพระฉันนเถระ ฯ
 
 ๓. พระมหาบุรุษทรงดำเนินด้วยพระบาท ๗ ก้าวหลังจากประสูติใหม่ๆ เรื่องนี้สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงถอดความว่าอย่างไร?
        ตอบ : ทรงถอดความว่า น่าจะได้แก่ทรงแผ่พระศาสนาได้แพร่หลายใน ๗ ชนบท (ได้แก่ ๑. กาสีกับโกสละ ๒. มคธะกับอังคะ ๓. สักกะ ๔. วัชชี ๕. มัลละ ๖. วังสะ ๗. กุรุ) ฯ
 
 ๔. ปฐมสาวกกับปัจฉิมสาวกคือใคร ได้ฟังพระธรรมเทศนาครั้งแรกว่าด้วยเรื่องอะไร ?
        ตอบ : ปฐมสาวกคือพระอัญญาโกณฑัญญะ ฟังพระธรรมเทศนาว่าด้วยที่สุด ๒ อย่าง และมัชฌิมาปฏิปทา ฯ
 ปัจฉิมสาวก คือสุภัททปริพาชก ฟังพระธรรมเทศนาว่าด้วยพระอริยบุคคลทั้ง ๔ ประเภทมีอยู่เฉพาะในธรรมวินัยที่มีมรรคมีองค์ ๘
 
 ๕. พระอานนท์ได้รับเลือกให้เป็นพุทธอุปัฏฐากในเวลาก่อนหรือหลังบรรลุเป็นพระโสดาบัน ได้รับยกย่องจากพระศาสดาว่าเป็นเอตทัคคะในทางใดบ้าง ?
        ตอบ : หลังบรรลุโสดาบัน ฯ
 ในทางเลิศกว่าภิกษุทั้งหลายที่เป็นพหุสูต มีคติ มีสติ มีธิติและเป็นอุปัฏฐาก ฯ
 
 ๖. การอุปสมบทสำหรับพระภิกษุในครั้งพุทธกาลมีทั้งหมดกี่วิธี อะไรบ้าง ในปัจจุบันใช้วิธีใด ฯ
        ตอบ : มี ๓ วิธี คือ
 ๑) เอหิภิกขุอุปสัมปทา
 ๒) ติสรณคมนูปสัมปทา
 ๓) ญัตติจตุตถกรรมอุปสัมปทา
 ใช้ญัตติจตุตถกรรมอุปสัมปทา ฯ
 
 ๗. ในพุทธกิจจกถาพระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมโปรดเวไนยสัตว์ ด้วยทรงมุ่งประโยชน์อะไร ?
        ตอบ : ทรงมุ่งประโยชน์ทั้ง ๓ คือ
 ๑) ทิฏฐธรรมิกัตถประโยชน์ คือประโยชน์ที่จะพึงได้ในปัจจุบัน
 ๒) สัมปรายิกัตถประโยชน์ คือประโยชน์ที่จะพึงได้ในภายหน้า
 ๓) ปรมัตถประโยชน์ คือประโยชน์อย่างยิ่ง ได้แก่ วิมุตติ ความหลุดพ้นพิเศษ ฯ
 
 ๘. พระพุทธองค์ทรงเลือกเมืองกุสินาราเป็นสถานที่เสด็จดับขันธปรินิพพานด้วยเหตุผลอันใด ?
        ตอบ : ด้วยเหตุผลคือ
 ๑) จะเป็นเหตุเกิดแห่งมหาสุทัสสนสูตร
 ๒).จะได้โปรดสุภัททปริพพาชกผู้เป็นพุทธเวไนย
 ๓) จะได้ป้องกันการรบกันครั้งใหญ่เพื่อแย่งชิงพระบรมสารีริกธาตุ ฯ
 
 ๙. พระเถระรูปใดได้รับยกย่องจากพระศาสดาว่าเป็นเอตทัคคะดังต่อไปนี้
 ก. ทรงทิพยจักขุญาณ                ข. ยังตระกูลให้เลื่อมใส
 ค. เป็นธรรมกถึก             ฆ. ผู้ทรงจีวรเศร้าหมอง
 ง. ผู้เป็นขิปปาภิญญาตรัสรู้เร็ว
        ตอบ :
 ก. พระอนุรุทธเถระ
 ข. พระกาฬุทายีเถระ
 ค. พระปุณณมันตานีบุตร
 ฆ. พระโมฆราชเถระ
 ง. พระพาหิยทารุจีริยะ ฯ
 
 ๑๐. พระมหากัสสปเถระชักชวนภิกษุทั้งหลายให้ทำสังคายนาครั้งแรกเพราะปรารภเหตุอะไร ?
        ตอบ : เพราะปรารภเหตุ ๒ ประการ คือ
 ๑) ระลึกถึงคำของสุภัททวุฒฑบรรพชิตกล่าวจาบจ้วงพระธรรมวินัย
 ๒) ระลึกถึงอุปการคุณของพระผู้มีพระภาคที่มีอยู่แก่ตน ฯ
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา พุทธานุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๕

 ๑. ศากยวงศ์สืบเชื้อสายมาจากใคร ที่ได้นามว่า ศากยะเพราะเหตุไร ?
        ตอบ : สืบเชื้อสายมาจากพระเจ้าโอกกากราช เพราะเหตุ ๒ ประการ คือ
 ๑. เพราะได้ชื่อตามชนบทที่ตั้งเมือง
 ๒. เพราะมีความกล้าหาญ สามารถตั้งเมืองได้เอง ฯ
 
 ๒. พระวาจาที่พระมหาบุรุษทรงเปล่งครั้งแรก เรียกว่าอะไร ความว่าอย่างไร ?
        ตอบ : เรียกว่า อาสภิวาจา
 ความว่า “เราเป็นผู้เลิศแห่งโลก (อคฺโคหมสฺมิ โลกสฺส)
 เราเป็นผู้เจริญแห่งโลก (เชฏฺโหมสฺมิ โลกสฺส)
 เราเป็นผู้ประเสริฐแห่งโลก (เสฏฺโหมสฺมิ โลกสฺส)
 ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย (อยมนฺติมา ชาติ)
 บัดนี้ ภพใหม่มิได้มี (นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว)” ฯ
 
 ๓. การที่พระพุทธองค์ทรงเลิกการทรมานพระวรกายแล้วกลับมาเสวยพระกระยาหาร เพราะทรงพิจารณาเห็นอย่างไร ?
        ตอบ : เพราะทรงพิจารณาเห็นว่า คนที่ไม่ยอมบริโภคอาหารจนร่างกายหมดกำลัง ไม่สามารถบำเพ็ญเพียรทางจิตได้ ฯ
 ๔. เมื่อพระเบญจวัคคีย์ได้ดวงตาเห็นธรรม ได้อุปสมบทด้วยเอหิภิกขุอุปสัมปทาแล้ว พระบรมศาสดาทรงพิจารณาเห็นอย่างไรจึงทรงแสดงอนัตตลักขณสูตรโปรดพระเบญจวัคคีย์ ?
        ตอบ : ทรงพิจารณาเห็นว่า พระเบญจวัคคีย์ตั้งอยู่ในที่แห่งสาวก มีอินทรีย์คือศรัทธาเป็นต้น แก่กล้า ควรเจริญวิปัสสนาเพื่อวิมุติได้แล้ว จึงทรงแสดงอนัตตลักขณสูตรโปรดพระเบญจวัคคีย์ ฯ
 
 ๕. พระอัสสชิเถระแสดงธรรมโดยย่อแก่อุปติสสปริพาชก ความว่าอย่างไร และได้ผลอย่างไร ?
        ตอบ : มีความว่า ธรรมใดเกิดแต่เหตุ พระศาสดาทรงแสดงเหตุของธรรมนั้นและความดับแห่งธรรมนั้น พระศาสดาทรงสั่งสอนอย่างนี้, อุปติสสปริพาชกได้ฟังแล้วได้ธรรมจักษุ ดวงตาเห็นธรรม ฯ
 
 ๖. การอุปสมบทด้วยญัตติจตุตถกรรมวาจา พระสาวกผู้เป็นอุปัชฌายะ และเป็นสัทธิวิหาริกรูปแรกคือใคร ?
        ตอบ : พระสารีบุตร เป็นอุปัชฌายะรูปแรก
 พระราธะ เป็นสัทธิวิหาริกรูปแรก ฯ
 
 ๗. ข้อความว่า “วรรณะใดประพฤติกุศลกรรมบถ วรรณะนั้นย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์” ดังนี้ ใครกล่าว และกล่าวแก่ใคร ?
        ตอบ : พระมหากัจจายนะ กล่าว
 กล่าวแก่พระเจ้ามธุรราชอวันตีบุตร ฯ
 
 ๘. ปัญหาว่า “โลกคือหมู่สัตว์ อันอะไรปิดบังไว้ จึงหลงดุจอยู่ในที่มืด” ดังนี้ใครเป็นผู้ถาม ได้รับคำพยากรณ์ว่าอย่างไร ?
        ตอบ : อชิตมาณพเป็นผู้ถาม
 ได้รับคำพยากรณ์ว่า โลกคือหมู่สัตว์ อันอวิชชาคือความไม่รู้แจ้งปิดบังไว้จึงหลงดุจอยู่ในที่มืด ฯ
 
 ๙. พระสาวก สาวิกาต่อไปนี้ ได้รับยกย่องว่าเป็นผู้เลิศในทางใด ?
 ๑) พระมหาโมคคัลลานะ
 ๒) พระมหากัสสปะ
 ๓) พระอุบาลี
 ๔) พระนางมหาปชาบดีโคตมี
 ๕) พระนางเขมา
        ตอบ :
 ๑) พระมหาโมคคัลลานะ เป็นผู้เลิศในทางมีฤทธิ์
 ๒) พระมหากัสสปะ เป็นผู้เลิศในทางถือธุดงค์
 ๓) พระอุบาลี เป็นผู้เลิศในทางทรงพระวินัย
 ๔) พระนางมหาปชาบดีโคตมี เป็นผู้เลิศในทางผู้รัตตัญญู
 ๕) พระนางเขมา เป็นผู้เลิศในทางปัญญา ฯ
 
 ๑๐. พุทธเจดีย์มีกี่ประเภท อะไรบ้าง พระพุทธรูปสงเคราะห์เข้าในเจดีย์ประเภทใด ?
        ตอบ : มี ๔ ประเภท คือ ธาตุเจดีย์ บริโภคเจดีย์ ธรรมเจดีย์และอุทเทสิกเจดีย์, สงเคราะห์เข้าในอุทเทสิกเจดีย์ ฯ
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา พุทธานุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๔

 ๑. บารมี ๑๐ ของพระมหาบุรุษมีอะไรบ้าง ท่านเปรียบเทียบบารมีข้อไหน กับอาวุธยุทโธปกรณ์ชนิดใด ในการต่อสู้กับหมู่มาร ?
        ตอบ : คือ ทานบารมี ศีลบารมี เนกขัมมบารมีปัญญาบารมี วิริยบารมี ขันติบารมี สัจจบารมี อธิษฐานบารมี เมตตาบารมี อุเบกขาบารมี
 ศีลบารมีเปรียบเทียบกับแผ่นดิน ปัญญาบารมีเปรียบเทียบกับพระขรรค์ วิริยบารมีเปรียบเทียบกับพระบาท
 บารมีที่เหลือจากนี้เปรียบเทียบกับโล่ป้องกัน ฯ
 
 ๒. นวหรคุณ คือพระพุทธคุณ ๙ บท บทไหนปรากฏแก่พระพุทธองค์เต็มที่ ที่ไหน เมื่อไร ?
        ตอบ : พระพุทธคุณบทว่า อรหํสมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู พุทฺโธ ภควา ปรากฏแก่พระพุทธองค์เต็มที่ ณ ควงไม้พระมหาโพธิ ตำบลอุรุเวลาเสนานิคม แคว้นมคธ ตั้งแต่ครั้งแรกตรัสรู้พระอนุตรสัมมาสัมโพธิญาณ
 พระพุทธคุณบทว่า อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ ปรากฏแก่พระพุทธองค์เต็มที่ที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ในพระนครพาราณสี ตั้งแต่ครั้งแสดงอนุตรธรรมจักรให้เป็นไปแก่ภิกษุปัญจวัคคีย์ ฯ
 
 ๓. พระพุทธเจ้าหลังจากได้ตรัสรู้แล้ว ทรงเปล่งอุทานในยามสุดท้ายว่าอย่างไร ?
        ตอบ : ทรงเปล่งอุทานว่า เมื่อใดธรรมทั้งหลายปรากฏแก่พราหมณ์ผู้มีเพียรเพ่งอยู่ เมื่อนั้นพราหมณ์นั้น ย่อมกำจัดมารและเสนามารเสียได้ ดุจพระอาทิตย์อุทัยกำจัดมืดให้สว่างฉะนั้น ฯ
 
 ๔. อนิมิสเจดีย์และรัตนจงกรมเจดีย์ เป็นสถานที่ที่พระพุทธเจ้าทรงกระทำกิจอะไร ?
        ตอบ : อนิมิสเจดีย์ เป็นสถานที่ที่พระพุทธเจ้าประทับยืนจ้องดูต้นพระมหาโพธิ์ โดยมิได้กระพริบพระเนตรตลอด ๗ วัน
 รัตนจงกรมเจดีย์ เป็นสถานที่ที่พระพุทธเจ้าทรงนิรมิตที่จงกรมขึ้นแล้วเสด็จจงกรม ณ ที่นั้นถ้วน ๗ วัน ฯ
 
 ๕. ภัพพบุคคลและอภัพพบุคคล ที่ท่านเปรียบกับดอกบัว ๔ เหล่า คือบุคคลประเภทใดบ้าง ?
        ตอบ : ภัพพบุคคล คือบุคคลผู้สามารถจะตรัสรู้ธรรมได้ ได้แก่
 อุคฆฏิตัญญู ที่เปรียบด้วยดอกบัวพ้นน้ำ วิปจิตัญญู ที่เปรียบด้วยดอกบัวเสมอน้ำ
 และเนยยะ ที่เปรียบด้วยดอกบัวที่ยังอยู่ในน้ำ
 ส่วนอภัพพบุคคล คือบุคคลผู้ไม่สามารถจะตรัสรู้ธรรมได้ ได้แก่ ปทปรมะ ที่เปรียบด้วยดอกบัวที่เป็นภักษาหารแห่งปลาและเต่า ฯ
 
 ๖. พระพุทธเจ้าทรงยกย่องพระอัครสาวกทั้ง ๒ ว่าเป็นผู้มีปัญญาอนุเคราะห์สพรหมจารีทั้งหลาย มีอุปมาต่างกันอย่างไร ?
        ตอบ : มีอุปมาต่างกันอย่างนี้ พระสารีบุตรเถระ เปรียบเหมือนมารดาผู้ให้บุตรเกิด ย่อมแนะนำให้กุลบุตรตั้งอยู่ในโสดาปัตติผล พระมหาโมคคัลลานเถระ เปรียบเหมือนนางนมผู้เลี้ยงทารกผู้เกิดแล้วนั้น ย่อมแนะนำให้กุลบุตรตั้งอยู่ในคุณเบื้องสูงกว่านั้น ฯ
 ๗. อนุรุทธศากยะออกบวชเพราะมูลเหตุอะไร ผู้ที่ออกบวชพร้อมกับท่าน มีใครบ้าง ?
        ตอบ : เพราะมูลเหตุจากการที่อนุรุทธศากยะเป็นพระญาติของพระพุทธเจ้า ซึ่งควรออกบวชตามพระพุทธเจ้า อย่างที่เจ้าศากยะองค์อื่นผู้มีชื่อเสียงได้กระทำกัน และครั้นเมื่อได้ฟังคำพูดของมหานามศากยะผู้พี่ว่า การงานของผู้อยู่ครองเรือนไม่มีสิ้นสุด ที่สุดของการงานไม่มีปรากฏ จึงตัดสินใจให้พี่อยู่ครองเรือน ส่วนตนออกบวช มีพระเจ้าภัททิยะ อานันทะ ภัคคุ กิมพิละ เทวทัต และอุบาลี ฯ
 
 ๘. พระสาวกผู้กล่าวว่า โลกคือหมู่สัตว์อันชราเป็นผู้นำเข้าไปใกล้ ไม่ยั่งยืน ดังนี้ คือใคร กล่าวแก่ใคร ได้รับเอตทัคคะในทางใด ?
        ตอบ : คือ พระรัฐบาล
 แก่พระเจ้าโกรัพยะ
 ในทางเป็นยอดของภิกษุผู้บวชด้วยศรัทธา ฯ
 
 ๙. นิมิตโอภาสที่พระศาสดาทรงแสดงแก่พระอานนท์ก่อนทรงปลงอายุสังขาร มีใจความว่าอย่างไร ทรงแสดงเพื่ออะไร ?
        ตอบ : มีใจความว่า อิทธิบาททั้ง ๔ ประการ ท่านผู้ใดผู้หนึ่งได้เจริญให้มากแล้ว สามารถจะดำรงอยู่ได้กัป ๑ หรือเกินกว่านั้น อิทธิบาททั้ง ๔ นั้น พระตถาคตได้เจริญแล้ว ถ้าทรงปรารถนา ก็จะดำรงอยู่ได้กัป ๑ หรือ เกินกว่านั้น
 เพื่อให้พระอานนท์กราบทูลอาราธนาให้ทรงดำรงอยู่ชั่วอายุกัป ๑ หรือเกินกว่านั้น ฯ
 
 ๑๐. อายุสังขาราธิษฐานกับการปลงอายุสังขาร หมายถึงอะไร พระพุทธเจ้าทรงกระทำที่ไหน ?
        ตอบ : อายุสังขาราธิษฐาน หมายถึง การที่พระพุทธเจ้าทรงตั้งพระหฤทัยว่า จักดำรงพระชนม์อยู่แสดงธรรมสั่งสอนมหาชนจนกว่าพุทธบริษัทจะตั้งมั่น และได้ประกาศพระศาสนาให้แพร่หลายมั่นคงสำเร็จประโยชน์แก่มหาชน
 ที่อชปาลนิโครธ ใกล้สถานที่ตรัสรู้
 การปลงอายุสังขาร หมายถึง การที่พระพุทธเจ้าทรงกำหนดวันปรินิพพาน นับแต่วันเพ็ญเดือน ๓ ไปอีก ๓ เดือน
 ที่ปาวาลเจดีย์ เมืองไพศาลี ฯ
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา พุทธานุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๓

 ๑. พระสารีบุตรปรินิพพานที่ไหน ท่านเลือกสถานที่นั้นเพราะเหตุไร ?
        ตอบ : ที่ นาลันทคาม แคว้นมคธ เพราะตั้งใจจะโปรดนางสารีพราหมณีผู้เป็นมารดาของท่าน ให้พ้นจากมิจฉาทิฏฐิก่อนที่ท่านจะปรินิพพาน ฯ
 
 ๒. พระมหากัสสปะ กับพระรัฐบาล ออกบวชเพราะมีความคิดเห็นต่างกันอย่างไร ?
        ตอบ : พระมหากัสสปะ ออกบวชเพราะคิดเห็นว่า ผู้อยู่ครองเรือนต้องคอยนั่งรับบาป เพราะการงานที่ผู้อื่นทำไม่ดี มีใจเบื่อหน่าย จึงละสมบัติแล้วออกบวช
 พระรัฐบาล ออกบวชเพราะว่ามีความคิดเห็นตามธรรมุเทศ ๔. ข้อที่พระศาสดาทรงแสดงว่า
 ๑. โลกคือหมู่สัตว์ อันชราเป็นผู้นำเข้าไปใกล้ ไม่ยั่งยืน
 ๒. โลกคือหมู่สัตว์ ไม่มีผู้ป้องกัน ไม่เป็นใหญ่จำเพาะตน
 ๓. โลกคือหมู่สัตว์ไม่มีอะไรเป็นของของตน จำต้องละทิ้งสิ่งทั้งปวงไป
 ๔. โลกคือหมู่สัตว์ พร่องอยู่เป็นนิจ ไม่รู้จักอิ่ม เป็นทาสแห่งตัณหา ฯ
 
 ๓. พระเจ้าพิมพิสาร เมื่อครั้งยังเป็นพระราชกุมาร ได้ตั้งความปรารถนาไว้อย่างไรบ้าง ?
        ตอบ : ได้ตั้งความปรารถนาไว้ว่า
 ๑. ขอให้ข้าพเจ้าได้รับอภิเษกเป็นพระเจ้าแผ่นดินมคธนี้เถิด
 ๒. ขอท่านผู้เป็นพระอรหันต์ผู้รู้เองเห็นเองโดยชอบ พึงมายังแว่นแคว้นของข้าพเจ้าผู้ได้รับอภิเษกแล้ว
 ๓. ขอข้าพเจ้าพึงได้เข้าไปนั่งใกล้พระอรหันต์นั้น
 ๔. ขอพระอรหันต์นั้นพึงแสดงธรรมแก่ข้าพเจ้า
 ๕. ขอข้าพเจ้าพึงรู้ทั่วถึงธรรมของพระอรหันต์นั้น ฯ
 
 ๔. สตานุสารีวิญญาณ คืออะไร เกิดขึ้นแก่พระมหาบุรุษ ความว่าอย่างไร ?
        ตอบ : วิญญาณไปตามสติ ความว่า ทุกรกิริยานี้ จักไม่เป็นทางเพื่อการตรัสรู้ แต่อานาปานสติปฐมฌานจักเป็นทางเพื่อการตรัสรู้แน่ ฯ
 
 ๕. มหาปุริสลักษณะมีกี่ประการ พระอุณาโลม กับพระอุณหิสต่างกันอย่างไร ?
        ตอบ : มี ๓๒ ประการ พระอุณาโลม ได้แก่ พระโลมาที่ขาวละเอียดอ่อนคล้ายสำลีอยู่ในระหว่างพระโขนง ส่วนพระอุณหิสนั้น ได้แก่พระเศียรที่กลมเป็นปริมณฑลดุจประดับด้วยกรอบพระพักตร์ ฯ
 
 ๖. พระสาวกรูปใด เป็นเอตทัคคะทางมีปัญญามาก ทางขยายความย่อให้พิสดาร ทางมีวาจาไพเราะ ทางทรงจีวรเศร้าหมอง และในท่านเหล่านั้น องค์ไหนเป็นที่เลื่อมใสของผู้เป็นรูปัปปมาณิกา โฆสัปปมาณิกา ลูขัปปมาณิกา และธัมมัปปมาณิกา ?
        ตอบ : พระสารีบุตร เป็นเอตทัคคะทางมีปัญญามาก และเป็นที่เลื่อมใสของผู้เป็นธัมมัปปมาณิกา
 พระมหากัจจายนะ เป็นเอตทัคคะทางขยายความย่อให้พิสดาร และเป็นที่เลื่อมใสของผู้เป็นรูปัปปมาณิกา
 พระโมฆราช เป็นเอตทัคคะทางทรงจีวรเศร้าหมอง และเป็นที่เลื่อมใสของผู้เป็นลูขัปปมาณิกา
 พระโสณกุฏิกัณณะ เป็นเอตทัคคะทางมีวาจาไพเราะ และเป็นที่เลื่อมใสของผู้เป็นโฆสัปปมาณิกา ฯ
 
 ๗. พระพุทธเจ้าตรัสสอนพระราธะว่า สิ่งใดเป็นมาร ท่านจงละความกำหนัดพอใจในสิ่งนั้นเสีย มารในที่นี้หมายถึงอะไร ?
        ตอบ : หมายถึง รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ฯ
 
 ๘. พระอรหันตสาวก ๑๐ องค์แรกในพระพุทธศาสนา คือใครบ้าง มีท่านใดได้รับเอตทัคคะบ้าง และเป็นเอตทัคคะในทางไหน ?
        ตอบ : คือ พระอัญญาโกณฑัญญะ พระวัปปะ พระภัททิยะ พระมหานามะ พระอัสสชิ พระยสะ พระวิมละ พระสุพาหุ พระปุณณชิ และพระควัมปติ มีพระอัญญาโกณฑัญญะรูปเดียว ในทางรัตตัญญู ผู้รู้ราตรีนาน ฯ
 ๙. ถูปารหบุคคล คือใคร มีกี่ประเภท อะไรบ้าง ?
        ตอบ : คือ บุคคลผู้ควรแก่การสร้างสถูปไว้ประดิษฐาน มี ๔ ประเภท คือ ๑. พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ๒. พระปัจเจกพุทธเจ้า ๓. พระอรหันตสาวก ๔. พระเจ้าจักรพรรดิราช ฯ
 
 ๑๐. อภิญญาเทสิตธรรมมีอะไรบ้าง ทรงแสดงแก่ใคร ที่ไหน ?
        ตอบ : มี สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ มรรคมีองค์ ๘ ทรงแสดงแก่ภิกษุสงฆ์ผู้อาศัยอยู่ในเมืองเวสาลี ที่กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ฯ
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา พุทธานุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๒

 ๑. ปฏิจจสมุปบาทคืออะไร พระพุทธเจ้าทรงพิจารณาปฏิจจสมุปบาทที่ทรงกำหนดรู้แล้วนั้นอย่างไร ณ สถานที่ใด ?
        ตอบ : คือ สภาพอาศัยปัจจัยเกิดขึ้น ทรงพิจารณาตามลำดับและถอยกลับทั้งข้างเกิดข้างดับตลอดยาม ๓ แห่งราตรี ณ ภายใต้ร่มไม้มหาโพธิ์ ฯ
 
 ๒. ภายหลังแต่ตรัสรู้แล้ว ในสัปดาห์ที่ ๗ พระพุทธเจ้าเสด็จประทับอยู่ที่ไหน และมีเหตุการณ์สำคัญตามที่พระคันถรจนาจารย์กล่าวไว้อย่างไรบ้าง ?
        ตอบ : ในสัปดาห์ที่ ๗ เสด็จประทับอยู่ภายใต้ไม้ราชายตนะ มีพ่อค้า ๒ คน ชื่อตปุสสะ และภัลลิกะ เดินทางผ่านมา ได้ถวายข้าวสัตตุผงสัตตุก้อน และแสดงตนเป็นอุบาสกถึงรัตนะ ๒ เป็นคู่แรกในโลก ฯ
 
 ๓. พระอัญญาโกณฑัญญะเดิมชื่ออะไร ที่ได้ชื่ออัญญาโกณฑัญญะ เพราะเหตุไร ?
        ตอบ : ชื่อโกณฑัญญะ เพราะได้ดวงตาเห็นธรรมขณะฟังปฐมเทศนา พระพุทธเจ้าทรงทราบจึงทรงเปล่งอุทานว่า อัญญาสิๆ แปลว่า ได้รู้แล้วๆ อาศัยพระอุทานนี้ คำว่า อัญญาโกณฑัญญะ จึงได้เป็นชื่อของท่านตั้งแต่บัดนั้นมา ฯ
 
 ๔. พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมโปรดพุทธบริษัทด้วยอาการ ๔ อย่าง อะไรบ้าง ?
        ตอบ : ด้วยอาการดังนี้
 ๑. สันทัสสนา อธิบายให้แจ่มแจ้งให้เข้าใจชัด
 ๒. สมาทปนา ชวนให้มีแก่ใจสมาทานคือทำตาม
 ๓. สมุตเตชนา ชักนำให้เกิดอุตสาหะอาจหาญเพื่อจะทำ
 ๔. สัมปหังสนา พยุงให้ร่าเริงในอันทำ ฯ
 
 ๕. พระพุทธเจ้าทรงสรรเสริญพระเถระรูปใดเปรียบด้วยแมลงผึ้งตัวเที่ยวไปในสวนดอกไม้ ไม่ทำสีและกลิ่นของดอกไม้ให้ช้ำ ถือเอาแต่รสบินไป และทรงสรรเสริญไว้อย่างไร ?
        ตอบ : ทรงสรรเสริญพระมหาโมคคัลลานะ ทรงสรรเสริญไว้ว่า ท่านไม่ทำศรัทธาและโภคทรัพย์ของตระกูลที่เข้าไปหาให้เสีย ฯ
 
 ๖. พระพุทธองค์ทรงแสดงสุจริตธรรมโปรดพระเจ้าสุทโธทนะ และพระนางมหาปชาบดีโคตมี ทำให้ทั้ง ๒ พระองค์ได้บรรลุอริยผลชั้นไหน ?
        ตอบ : ทำให้พระเจ้าสุทโธทนะทรงบรรลุสกทาคามิผล และพระนางมหาปชาบดีโคตมีทรงบรรลุโสดาปัตติผล ฯ
 
 ๗. พระดำรัสว่า “เธอไปเองเถิด เมื่อเธอไปแล้ว พระเจ้าแผ่นดินจักทรงเลื่อมใส” พระศาสดาตรัสกะพระเถระรูปใด พระเถระรูปนั้นได้ไปประกาศพระพุทธศาสนาที่ไหน และได้ผลอย่างไร ?
        ตอบ : ตรัสกะพระมหากัจจายนะ ที่กรุงอุชเชนี
 ได้ผลคือ พระเจ้าจัณฑปัชโชตและชาวเมืองเลื่อมใส ฯ
 
 ๘. พราหมณ์พาวรีผูกปัญหาให้มาณพ ๑๖ คน ผู้เป็นศิษย์ทูลถามพระบรมศาสดาเพื่อประสงค์อะไร ปัญหาว่า “หมู่มนุษย์ในโลกนี้ คือ ฤษี กษัตริย์ พราหมณ์เป็นอันมากอาศัยอะไร จึงบูชายัญ บวงสรวงเทวดา” ผู้ทูลถามคือใคร และทรงพยากรณ์ว่าอย่างไร ?
        ตอบ : พราหมณ์พาวรีประสงค์จะสืบสวนให้ได้ความแน่นอนว่าพระโอรสของศากยราชเสด็จออกบรรพชา ปฏิญญาพระองค์ว่าเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าตามข่าวเล่าลือนั้นเป็นจริงหรือไม่ ผู้ทูลถามคือปุณณกมาณพ ทรงพยากรณ์ว่า หมู่มนุษย์เหล่านั้นอยากได้ของที่ตนปรารถนา อาศัยของที่มีชราทรุดโทรมจึงบูชายัญบวงสรวงเทวดา ฯ
 
 ๙. พระสาวกผู้ได้รับการยกย่องเป็นเอตทัคคะหลายอย่างกว่าสาวกรูปอื่นคือใคร เป็นเอตทัคคะในทางใดบ้าง ?
        ตอบ : คือ พระอานนทเถระ ในทาง ๑. เลิศกว่าภิกษุทั้งหลายที่เป็นพหูสูต ๒. เลิศกว่าภิกษุทั้งหลายที่มีคติ ๓. เลิศกว่าภิกษุทั้งหลายที่มีสติ ๔. เลิศกว่าภิกษุทั้งหลายที่มีธิติปัญญาจำทรง ๕. เลิศกว่าภิกษุทั้งหลายที่เป็นอุปัฏฐาก ฯ
 
 ๑๐. สังคายนาคืออะไร พระสุภัททวุฑฒบรรพชิตผู้เป็นเหตุให้พระมหากัสสปะทำปฐมสังคายนา ได้กล่าวจาบจ้วงพระธรรมวินัย มีใจความว่าอย่างไร ?
        ตอบ : คือ การประชุมกันเรียบเรียงศาสนธรรมคำสอนของพระศาสนาวางไว้เป็นแบบแผน มีใจความว่า ท่านทั้งปวงอย่าโศกเศร้า อย่าร้องไห้ร่ำไรไปเลย เมื่อพระสมณโคดมยังอยู่นั้น เบียดเบียนว่ากล่าว ว่าสิ่งนี้ควร สิ่งนี้ไม่ควร จำเดิมแต่นี้เราปรารถนาจะกระทำสิ่งใด เราก็ กระทำสิ่งนั้นได้ พระสมณโคดมนิพพานเสียก็พ้นทุกข์พ้นร้อนเราทั้งปวงแล้ว ฯ
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา พุทธานุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๑

 ๑. พุทธประวัติ วิภาคที่ ๑ ปุริมกาล และวิภาคที่ ๓ อปรกาล ที่ทรงรจนาไว้แสดงถึงเรื่องอะไร ?
        ตอบ : ปุริมกาล แสดงถึงเรื่องเป็นไปในกาลก่อนแต่บำเพ็ญพุทธกิจ, อปรกาล แสดงถึงเรื่องถวายพระเพลิงและแจกพระธาตุ ฯ
 
 ๒. ในขณะเสวยวิมุตติสุขใต้ร่มไม้มหาโพธิ์ พระพุทธเจ้าทรงพิจารณาข้อธรรมอะไร และธรรมนั้นมีใจความย่อว่าอย่างไร ?
        ตอบ : ทรงพิจารณาปฏิจจสมุปบาท มีใจความย่อว่า สภาวะอย่างหนึ่งเป็นผลเกิดแต่เหตุอย่างหนึ่งแล้ว ซ้ำเป็นเหตุยังผลอย่างอื่นให้เกิดต่อไปอีก เหมือนลูกโซ่เกี่ยวคล้องกันเป็นสาย ฯ
 
 ๓. อนุปุพพีกถาและสามุกกังสิกธรรม คืออะไร พระพุทธเจ้าทรงแสดงแก่บุคคลผู้มีองคสมบัติอะไร ?
        ตอบ : อนุปุพพีกถา คือ ถ้อยคำที่กล่าวเรียงเรื่องเป็นลำดับไปคือ ทานกถา สีลกถา สัคคกถา กามาทีนวกถา เนกขัมมานิสังสกถา
 สามุกกังสิกธรรม คือ ธรรมที่พระพุทธเจ้าทรงยกขึ้นแสดงเอง
 ได้แก่ อริยสัจ ๔
 ผู้มีองคสมบัติ คือ ๑. เป็นมนุษย์ ๒. เป็นคฤหัสถ์ ๓. มีอุปนิสัยแก่กล้า ควรบรรลุโลกุตรคุณในที่นั้น ฯ
 
 ๔. พระพุทธเจ้าเสด็จไปโปรดชฎิล ๓ พี่น้อง พร้อมบริวารโดยบังเอิญหรือโดยตั้งพระหฤทัยไว้ก่อน มีหลักฐานสนับสนุนคำตอบนั้นอย่างไร ?
        ตอบ : โดยตั้งพระหฤทัยไว้ก่อน มีหลักฐานปรากฏว่า ในครั้งที่ทรงส่งพระสาวก ๖๐ องค์แรกไปประกาศพระพุทธศาสนาในที่ต่างๆ ทรงมีพระดำรัสว่า “แม้เราก็จะไปยังตำบลอุรุเวลาเสนานิคม เพื่อจะแสดงธรรม” ฯ
 
 ๕. มีภาษิตอยู่บทหนึ่งว่า สัตบุรุษตั้งมั่นแล้วในสัจจะที่เป็นอรรถเป็นธรรม ดังนี้ ข้อนี้ มีปฏิปทาของพระสาวกรูปใด ที่ให้สัญญาต่อกันไว้แล้วปฏิบัติตามสัญญานั้นเป็นตัวอย่าง ? จงเล่าเรื่องประกอบ
        ตอบ : มีปฏิปทาของพระสารีบุตร เป็นตัวอย่าง เรื่องมีอยู่ว่าเมื่อครั้งที่ท่านและพระโมคคัลลานะยังไม่ได้อุปสมบท เคยให้สัญญากันว่า ใครได้โมกขธรรมก่อน จะบอกแก่กัน ต่อมาท่านพระสารีบุตรได้ฟังอริยสัจจกถาแต่สำนักพระอัสสชิแล้วได้ดวงตาเห็นธรรม จึงนำข้อความนั้นไปบอกแก่พระโมคคัลลานะ จนได้บรรลุธรรมเช่นเดียวกัน ฯ
 
 ๖. พระเจ้าโกรัพยะตรัสถึงเหตุแห่งความเสื่อมที่จะให้คนออกบวชกะพระสาวกรูปใด เหตุแห่งความเสื่อมนั้นได้แก่อะไรบ้าง ?
        ตอบ : กะพระรัฏฐปาลเถระ เหตุแห่งความเสื่อมนั้น ได้แก่ ๑. ความแก่ชรา ๒. ความเจ็บ ๓. ความสิ้นโภคทรัพย์ ๔. ความสิ้นญาติ ฯ
 
 ๗. ในวันที่พระมหาบุรุษประสูติ มีสหชาติที่เกิดพร้อมกันกี่อย่าง อะไรบ้าง ?
        ตอบ : มี ๗ อย่าง คือ ๑. พระนางพิมพา ๒. พระอานนท์ ๓. กาฬุทายีอมาตย์ ๔. ฉันนะอมาตย์ ๕. ม้ากัณฐกะ ๖. ต้นมหาโพธิ์ ๗. ขุมทรัพย์ทั้ง ๔ ฯ
 
 ๘. การทำสังคายนาครั้งที่ ๓ มีมูลเหตุจากอะไร ใครเป็นผู้อุปถัมภ์ พระสงฆ์ผู้เข้าร่วมทำสังคายนามีจำนวนเท่าไร ใครเป็นประธาน ใช้เวลานานเท่าไร ?
        ตอบ : มีมูลเหตุจากพวกเดียรถีย์เป็นจำนวนมากปลอมบวชในพระพุทธศาสนา พระเจ้าอโศกมหาราชทรงเป็นผู้อุปถัมภ์ มีจำนวน ๑,๐๐๐ รูป พระโมคคัลลีบุตรติสสเถระเป็นประธาน ใช้เวลา ๙ เดือน ฯ
 
 ๙. จงระบุชื่อพระสาวกผู้ที่บวชด้วยเหตุต่อไปนี้ ?
 ก. บวชด้วยศรัทธา
 ข. บวชเพราะจำใจ
 ค. บวชตามเพื่อน
 ง. บวชเพราะเห็นโทษของการครองเรือน
        ตอบ :
 ก. บวชด้วยศรัทธา คือ พระรัฐบาลเถระ
 ข. บวชเพราะจำใจ คือ พระนันทเถระ
 ค. บวชตามเพื่อน คือ พระวิมล พระสุพาหุ พระปุณณชิ พระควัมปติ
 ง. บวชเพราะเห็นโทษของการครองเรือน คือ พระมหากัสสปเถระ ฯ
 
 ๑๐. ถูปารหบุคคล ได้แก่บุคคลเช่นไร มีใครบ้าง ?
        ตอบ : ได้แก่ บุคคลผู้ควรแก่การบรรจุอัฐิธาตุไว้ในสถูปเพื่อสักการบูชาด้วยความเลื่อมใส มี ๑. พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า
 ๒. พระปัจเจกสัมพุทธเจ้า
 ๓. พระอรหันตสาวก
 ๔. พระเจ้าจักรพรรดิราช ฯ
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา พุทธานุพุทธประวัติ

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๐

 ๑. จงเล่าความเป็นมาของพุทธโกลาหล ?
        ตอบ : เมื่อสุทธาวาสมหาพรหมทั้งหลายลงมาเที่ยวประกาศทั่วหมื่นโลกธาตุว่า เบื้องหน้าแต่นี้ล่วงไปอีกแสนปี พระสัพพัญญูจะบังเกิดในโลก ถ้าใคร่จะพบเห็น จงเว้นจากเวรทั้ง ๕ อุตส่าห์บำเพ็ญทาน รักษาศีล เจริญภาวนา กระทำการกุศลต่างๆ ดังนี้ จึงทำให้เกิดพุทธโกลาหลขึ้น ฯ
 
 ๒. ฤษีปัญจวัคคีย์ออกบวชตามและอยู่ปรนนิบัติพระพุทธองค์ขณะทรงบำเพ็ญทุกรกิริยา เพราะคิดอย่างไร หลีกหนีไปเพราะคิดอย่างไร และการทั้ง ๒ นั้น มีผลดีอย่างไร ?
        ตอบ : ออกบวชตามเพราะคิดว่า บรรพชาของพระองค์คงมีประโยชน์ พระองค์บรรลุธรรมใด จักทรงสั่งสอนให้ตนบรรลุธรรมนั้นบ้าง
 หลีกไปโดยคิดว่าพระองค์ทรงละทุกรกิริยาแล้ว คงจะไม่บรรลุธรรมพิเศษอันใดได้ การมาปรนนิบัตินั้นทำให้สามารถเป็นพยานได้ว่า พระพุทธองค์ทรงเคยประพฤติอัตตกิลมถานุโยคอย่างอุกฤษฏ์มาแล้ว แม้เช่นนี้ก็ไม่เป็นทางที่จะให้รู้ธรรมพิเศษอันใดได้ ส่วนการหลีกหนีไปนั้นก็เป็นผลดี
 เพราะเวลานั้นเป็นเวลาบำเพ็ญเพียรทางจิต ซึ่งต้องการความสงัด ฯ
 
 ๓. พระมหาสุบินนิมิตก่อนจะตรัสรู้ที่ว่า เสด็จจงกรมบนภูเขาอุจจาระโดยพระบาทไม่แปดเปื้อน หมายถึงอะไร ?
        ตอบ : หมายถึง จะทรงได้ปัจจัยทั้ง ๔ แต่มิได้มีพระทัยปลิโพธ เอื้อเฟื้อในปัจจัยทั้งปวง ฯ
 
 ๔. พระพุทธองค์ทรงอธิษฐานจาตุรงคมหาปธาน มีใจความว่าอย่างไร ที่ไหน และได้รับผลอย่างไร ?
        ตอบ : มีใจความว่า หากยังไม่บรรลุพระสัมมาสัมโพธิญาณแล้วจักไม่ลุกขึ้น แม้เนื้อและเลือดจะแห้งเหือดไป เหลือแต่หนัง เอ็นและกระดูกก็ตามที ที่ตำบลอุรุเวลาเสนานิคม
 ภายใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์
 ได้รับผลคือ บรรลุพระสัมมาสัมโพธิญาณสมดังพระหฤทัย ฯ
 
 ๕. ปัญญาอันรู้เห็นตามเป็นจริงแล้วอย่างไรในอริยสัจ ๔ ซึ่งมีรอบ ๓ มีอาการ ๑๒ ทำให้พระพุทธองค์ทรงยืนยันได้ว่าเป็นผู้ตรัสรู้เองโดยชอบที่ว่ารอบ ๓ อาการ ๑๒ คืออย่างไร ?
        ตอบ : คือ ปัญญาอันรู้เห็นตามเป็นจริงว่า
 นี้ทุกข์ ทุกข์นั้นควรกำหนดรู้ ทุกข์นั้นได้กำหนดรู้แล้ว
 นี้เหตุให้เกิดทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์นั้นควรละ เหตุให้เกิดทุกข์นั้นได้ละแล้ว
 นี้เหตุให้ทุกข์ดับ เหตุให้ทุกข์ดับนั้นควรทำให้แจ้ง เหตุให้ทุกข์ดับนั้นได้ทำให้แจ้งแล้ว
 นี้ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์ ข้อปฏิบัตินั้นควรทำให้เกิด ข้อปฏิบัตินั้นได้ทำให้เกิดแล้ว ฯ
 
 ๖. ก่อนจะทรงแสดงอริยสัจ ๔ พระพุทธองค์ทรงแสดงส่วนสุด ๒ อย่างแก่ปัญจวัคคีย์ แต่ทรงแสดงอนุปุพพีกถาแก่ยสกุลบุตร เพราะเหตุไร ?
        ตอบ : เพราะปัญจวัคคีย์ได้ละกามออกบวชเป็นฤษีแล้ว ซึ่งบรรพชิตในครั้งนั้นหมกมุ่นอยู่ในส่วนสุด ๒ อย่าง คือ อัตตกิลมถานุโยคและกามสุขัลลิกานุโยค ฤษีปัญจวัคคีย์ติดอยู่ในอัตตกิลมถานุโยค จึงไม่จำต้องแสดงอนุปุพพีกถาเพื่อฟอกจิตให้สะอาดจากกาม แต่ยสกุลบุตรเป็นผู้เสพกามอยู่ครองเรือน กำลังได้รับความขัดข้องวุ่นวายจากกามอยู่จึงทรงแสดงอนุปุพพีกถาฟอกจิตให้ห่างไกลจากความยินดีในกาม ควรรับธรรมเทศนาคืออริยสัจ ๔ เหมือนผ้าที่ปราศจากมลทินควรรับน้ำย้อมได้ฉะนั้น ฯ
 
 ๗. พระพุทธบัญญัติที่ว่า ผู้ขออุปสมบทต้องได้รับอนุญาตจากมารดาบิดาก่อนนั้น มีประวัติความเป็นมาโดยย่ออย่างไร ?
        ตอบ : พระเจ้าสุทโธทนะทรงโทมนัสมาก เพราะพระสิทธัตถราชกุมาร พระนันทะ และพระราหุล เสด็จออกผนวชแล้ว สิ้นผู้จะสืบราชวงศ์ต่อไป ทรงปรารถทุกข์นี้ที่จะพึงมีแก่มารดาบิดาในตระกูลอื่น จึงทูลขอพระพุทธองค์ให้มารดาบิดาต้องอนุญาตก่อนจึงจะบวชกุลบุตรได้
 จึงเกิดพระพุทธบัญญัติข้อนี้ขึ้น ฯ
 
 ๘. บิณฑบาตของนางสุชาดาที่ถวายก่อนแต่ตรัสรู้ และของนายจุนทะที่ถวาย ก่อนแต่เสด็จปรินิพพาน มีผลเสมอกัน มีวิบากเสมอกัน เพราะเหตุไร ?
        ตอบ : เพราะ
 ก. ปรินิพพานเสมอกัน คือ สอุปาทิเสสปรินิพพาน และอนุปาทิเสสปรินิพพาน
 ข. สมาบัติเสมอกัน คือ ทรงเข้าสู่สมาบัติ ๒๔ แสนโกฏิเสมอกันก่อนจะตรัสรู้และก่อนจะปรินิพพาน
 ค. เมื่อบุคคลทั้ง ๒ ระลึกถึงการถวายบิณฑบาตของตนก็บังเกิดปีติโสมนัสอย่างแรงกล้าเหมือนกัน ฯ
 
 ๙. ใครเป็นผู้ถามพระปุณณมันตานีบุตรว่า ข้าพเจ้าถามท่านว่า ท่านประพฤติพรหมจรรย์เพื่ออย่างนั้นหรือ ท่านก็ตอบว่า ไม่อย่างนั้น เมื่อเป็นอย่างนี้ ท่านประพฤติพรหมจรรย์เพื่ออะไรเล่า
 และได้รับคำตอบว่าอย่างไร ?
        ตอบ : พระสารีบุตรเป็นผู้ถาม ได้รับคำตอบว่า เราประพฤติพรหมจรรย์เพื่อความดับไม่มีเชื้อ ฯ
 
 ๑๐. พระสาวกผู้ใหญ่ ๘๐ องค์ เท่าที่ปรากฏในหนังสือพุทธานุพุทธประวัติ มีองค์ใดนิพพานก่อนและหลังพระพุทธองค์บ้าง จงบอกมาอย่างละ ๒ องค์ ?
        ตอบ : (ตอบเพียงอย่างละ ๒ องค์)
 ผู้นิพพานก่อนพระพุทธองค์ คือ พระอัญญาโกณฑัญญะ พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ และพระราหุล
 ผู้นิพพานหลังพระพุทธองค์ คือ พระมหากัสสปะ พระอุบาลี พระอนุรุทธะ พระอานนท์ ฯ
 

The post นักธรรม ชั้นเอก วิชา พุทธานุพุทธประวัติ first appeared on นักธรรม ธรรมศึกษา บาลี.

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๘

๑. มูลเหตุทำให้เกิดสังฆกรรมมีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?

ตอบ มี ๒ อย่าง ฯ คือ ๑. มีภิกษุบริษัทเพิ่มจำนวนมากขึ้น ๒. มีพระพุทธประสงค์เพื่อให้สงฆ์เป็นใหญ่ในการบริหารหมู่คณะ ฯ

๒. สังฆกรรม ๔ นั้น อย่างไหนต้องทำในสีมา อย่างไหนทำนอกสีมาก็ได้ ? เพราะเหตุไร ?

ตอบ  ญัตติกรรม ญัตติทุติยกรรม ญัตติจตุถถกรรม ต้องทำในสีมาเท่านั้น นอกสีมาไม่ได้ เพราะต้องตั้งญัตติ ฯ ส่วนอปโลกนกรรม ทำนอกสีมาก็ได้ เพราะไม่ต้องตั้งญัตติ ฯ

๓. สีมา มีกี่ประเภท ? อะไรบ้าง ?

 ตอบ มี ๒ ประเภท ฯ คือ ๑. พัทธสีมา คือ แดนที่ผูก หมายถึงเขตอันสงฆ์กำหนดเอาเอง ๒. อพัทธสีมา คือ แดนที่ไม่ได้ผูก หมายถึงเขตอันเขาทำกำหนดไว้ โดยปกติของ บ้านเมือง หรือเขตที่มีสัญญัติอย่างอื่นเป็นเครื่องกำหนด ฯ

๔. ภิกษุผู้ได้รับสมมติจากสงฆ์ให้เป็นเจ้าหน้าที่ทำการสงฆ์นั้น ๆ เรียกว่าอะไร ? พึงสวดสมมติด้วย กรรมวาจาประเภทใด ?

 ตอบ เรียกว่า เจ้าอธิการ ฯ พึงสวดสมมติด้วยญัตติทุติยกรรม ฯ

๕. กฐิน เป็นสังฆกรรมอะไร ? การรับกฐิน ตลอดจนถึงการกราน ต้องทำในสีมาเท่านั้น หรือนอกสีมาก็ได้ ?

        ตอบ เป็นญัตติทุติยกรรม ฯ การรับกฐิน การอปโลกน์เพื่อให้ผ้ากฐิน และการกรานกฐินทำในสีมาหรือนอกสีมาก็ได้ การสวดญัตติทุติยกรรมวาจาให้ผ้ากฐิน ต้องทำในสีมาเท่านั้น ฯ

๖. ในการอุปสมบท คนที่ได้ชื่อว่า ลักเพศเช่นไร ?

           ตอบ ได้แก่ คนที่ถือเพศภิกษุเอาเอง ด้วยตั้งใจจะปลอมเข้าอยู่ในหมู่ภิกษุ ตั้งคำกล่าวว่า เดี๋ยวนี้ดี ปลอมเข้าอยู่ในหมู่ภิกษุพราหมณ์ หรือคนโฉดก็ได้ ถ้าคนนั้นเป็นแต่สักว่าทรงเพศเพราะเหตุอย่างอื่น เป็นต้นว่าเพื่อหนีภัย ไม่จัดเป็นคนลักเพศ ฯ

๗. วิวาทาธิกรณ์ระงับด้วยอธิกรณสมถะมีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?

 ตอบ ด้วยอธิกรณสมถะ ๒ อย่าง ฯ คือ ๑. สัมมุขาวินัย ๒. เยภุยยสิกา ฯ

๘. ในทางพระวินัย การคว่ำบาตร หมายถึงอะไร ? จะหงายบาตรได้เมื่อไร ?

           ตอบ หมายถึง การไม่ให้คบหาสมาคมด้วยลักษณะ ๓ ประการ คือ ๑. ไม่รับบิณฑบาตของเขา ๒. ไม่รับนิมนต์ของเขา ๓. ไม่รับไทยธรรมของเขา ฯ เมื่อผู้ถูกคว่ำบาตรนั้นเลิกกล่าวติเตียนพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นต้นนั้นแล้ว กลับประพฤติดี พึงหงายบาตรแก่เขาได้ ฯ

พระราชบัญญัติคณะสงฆ์

๙. มหาเถรสมาคม มีอำนาจหน้าที่อะไรบ้าง ? ตอบเพียง ๒ ข้อ

ตอบ มีอำนาจหน้าที่ดังนี้ (ตอบเพียง ๒ ข้อ) ๑. ปกครองคณะสงฆ์ให้เป็นไปโดยเรียบร้อยดีงาม ๒. ปกครองและกำหนดการบรรพชาสามเณร ๓. ควบคุมและส่งเสริมการศาสนศึกษา การศึกษาสงเคราะห์ การเผยแผ่ การศาสนูปถัมภ์ และการสาธารณสงเคราะห์ของคณะสงฆ์ ๔. รักษาหลักพระธรรมวินัยของพระพุทธศาสนา ๕. ปฏิบัติหน้าที่อื่น ๆ ตามที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัตินี้ หรือกฎหมายอื่น ฯ

๑๐. ศาสนสมบัติ แบ่งออกเป็นกี่ประเภท ? อะไรบ้าง ?

        ตอบ แบ่งออกเป็น ๒ ประเภท ฯ คือ ศาสนสมบัติกลางและศาสนสมบัติวัด ฯ

 ๙. มาตรา ๒๗ แห่งพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. ๒๕๐๕ (ฉบับที่ ๒ พ.ศ.๒๕๓๕)ให้พระภิกษุสละสมณเพศ ด้วยกรณีใดบ้าง ? ตอบมาอย่างน้อย ๒ ข้อ

              ตอบ   ในกรณีใดกรณีหนึ่ง ดังต่อไปนี้๑. ต้องคำวินิจฉัยตามมาตรา ๒๕ ให้รับนิดหกรรมไม่ถึงให้สึกแต่ไม่ยอมรับนิคหกรรมนั้น๒. ประพฤติล่วงละเมิดพระธรรมวินัยเป็นอาจิณ๓. ไม่สังกัดอยู่ในวัดใดวัดหนึ่ง๔. ไม่มีวัดเป็นที่อยู่เป็นหลักแหล่ง ฯ

๑๐. ศาสนสมบัติมีอะไรบ้าง ? ใครเป็นผู้มีอำนาจดูแลรักษาและจัดการศาสนสมบัติ ?

              ตอบ   ศาสนสมบัติกลาง และศาสนสมบัติของวัด ฯ๑. ศาสนสมบัติกลางได้แก่ ทรัพย์สินของพระศาสนาซึ่งมิใช่ของวัดใดวัดหนึงสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ มีอำนาจดูแลรักษาและจัดการ ฯ๒. ศาสนสมบัติของวัด ได้แก่ ทรัพย์สินของวัดใดวัดหนึ่งเจ้าอาวาสวัดแต่ละวัด มีอำนาจดูแลรักษาและจัดการ ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๗

๑. ภิกษุผู้ปรารถนาความตั้งอยู่ยั่งยืนของพระธรรรมวินัย ควรปฏิบัติตนอย่างไร ?

              ตอบ   ควรตั้งอยู่ใน สีลสามัญญตา ทิฏฐิสามัญญตา และลัชชีธรรม สำรวมในพระปาติโมกข์ ประกอบด้วยอาจาระและโคจร เห็นภัยโทษแม้เพียงเล็กน้อย สำเหนียกศึกษาในสิกขาบททั้งหลาย ฯ

๒. สังฆกรรมย่อมวิบัติโดยอะไรบ้าง ? สงฆ์ให้อุปสปสมทแก่อภัพพบุคลเป็นสังฆกรรมวิบัติโดยอะไร ?

              ตอบ   โดยวัตถุ สีมา ปริสะ และกรรมวาจา ฯวิบัติโดยวัตถุ ฯ

๓. ญัตติและอนุสาวนา หมายถึงอะไร ? ญัตติมิไร้ในสังฆกรรมอะไรบ้าง?

              ตอบ   ญัตติ หมายถึง คำเผดียงสงฆ์อนุสาวนา หมายถึง คำประกาศดำปรึกษาและข้อตกลงของของฆ์ ฯญัตติมีใช้ใน ๓ สังฆกรรม คือ๑) ญัตติกรรม ๒) ญัตติทุติยกรรม ๓) ญัตติจตุตถกรรม ฯ

๔. สีมา คืออะไร? มีความสำคัญอย่างไร ?

              ตอบ   คือ เขตประชุมของสงฆ์ผู้ทำสังฆกรรม ฯมีความสำคัญ คือ พระศาสดาทรงพระอนุญาตให้สงฆ์สามัคคีกันทำสังฆกรรมภายในสีมา ถ้าไม่มีสีมาก็ไม่มีเขตประชุม ฯ

๕. ภิกษุผู้กรานกฐินแล้ว ย่อมได้อานิสงส์อะไรบ้าง ?

              ตอบ   ๑. เที่ยวไปไม่ต้องบอกลาตามสิกขาบทที่ ๖ แห่งอเจลกวรรคในปาจิตติยกัณฑ์๒. เที่ยวจาริกไปไม่ต้องถือเอาไตรจีวรไปครบสำรับ๓. ฉันคณโภชน์ ปรัมปรโภชน์ได้๔. เก็บอติเรกจีวรไว้ได้ตามปรารถนา๕. จีวรอันเกิดขึ้นในที่นั้นเป็นของภิกษุผู้กรามกฐินแล้ว และได้โอกาสขยายเขตจีวรกาล ให้ยาวออกไปตลอด ๔ เดือนฤดูเหมันต์ด้วย ฯ

๖. วัตถุสมบัติในการอุปสมบท คืออะไร ? ต้องประกอบด้วยคุณสมบัติอะไรบ้าง ?

              ตอบ   คือ ผู้จะเข้ารับการอุปสมบท ฯประกอบด้วยคุณสมบัติ ๕ ประการ คือ๑. เป็นชาย๒. มีอายุครบ ๒๐ ปี๓. ไม่เป็นมนุษย์วิบัติ เช่นถูกตอน หรือเป็นกะเทย๔. ไม่เคยทำอนันตริยกรรม๕. ไม่เคยต้องปาราชิก หรือไม่เคยเข้ารีตเดียรทั้งที่เป็นภิกษุ ฯ

๗. อนุวาทาธิกรณ์คืออะไร ? หากไม่รีบระงับจะเกิดผลเสียอย่างไร ?

              ตอบ   คือ การโจทกันด้วยอาบัตินั้นๆ ฯหากไม่รีบระงับจะทำให้เสียสีลสามัญตาและเสียสามัคดี เป็นทางแตกเป็นนานาสังวาส ฯ

๘. วุฏฐานวิธี แปลว่าอะไร? ประกอบด้วยอะไรบ้าง ?

              ตอบ   แปลว่าระเบียบเป็นเครื่องออกจากอาบัติ ฯประกอบด้วยปริวาส มานัต ปฏิกัสสนา และอัพภาน ฯ

 ๙. มาตรา ๒๗ แห่งพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. ๒๕๐๕ (ฉบับที่ ๒ พ.ศ.๒๕๓๕)ให้พระภิกษุสละสมณเพศ ด้วยกรณีใดบ้าง ? ตอบมาอย่างน้อย ๒ ข้อ

              ตอบ   ในกรณีใดกรณีหนึ่ง ดังต่อไปนี้๑. ต้องคำวินิจฉัยตามมาตรา ๒๕ ให้รับนิดหกรรมไม่ถึงให้สึกแต่ไม่ยอมรับนิคหกรรมนั้น๒. ประพฤติล่วงละเมิดพระธรรมวินัยเป็นอาจิณ๓. ไม่สังกัดอยู่ในวัดใดวัดหนึ่ง๔. ไม่มีวัดเป็นที่อยู่เป็นหลักแหล่ง ฯ

๑๐. ศาสนสมบัติมีอะไรบ้าง ? ใครเป็นผู้มีอำนาจดูแลรักษาและจัดการศาสนสมบัติ ?

              ตอบ   ศาสนสมบัติกลาง และศาสนสมบัติของวัด ฯ๑. ศาสนสมบัติกลางได้แก่ ทรัพย์สินของพระศาสนาซึ่งมิใช่ของวัดใดวัดหนึงสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ มีอำนาจดูแลรักษาและจัดการ ฯ๒. ศาสนสมบัติของวัด ได้แก่ ทรัพย์สินของวัดใดวัดหนึ่งเจ้าอาวาสวัดแต่ละวัด มีอำนาจดูแลรักษาและจัดการ ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๖

๑. สังฆกรรมมีีอะไรบ้าง ? สังฆกรรมอะไรที่่สงฆ์จตุวรรคทำไม่ได้?
        ตอบ : มีี๑. อปโลกนกรรม๒. ญัตติิกรรม๓. ญัตติทุติิยกรรม     ๔. ญัตติจตุตถกรรม ฯ
 ปวารณา ให้้ผ้ากฐิน อุปสมบท และอัพภาน สงฆ์จตุวรรคทำไม่่ได้้ ฯ
 
๒. สีีมามีีกี่่ประเภท ? วิสุงคามสีีมา จัดเข้าในประเภทไหน ?
        ตอบ : มีี ๒ ประเภท คือ พัทธสีีมา อพัทธสีมา ฯ
 วิสุงคามสีีมา เมื่อสงฆ์ยังไม่ผูก จัดเป็นอพัทธสีีมา ครั้นสงฆ์ผูกแล้ว จัดเป็นพัทธสีีมา ฯ
 
๓. เจ้าอธิการตามพระวินัย หมายถึงใคร ? สงฆ์พึงสวดสมมติิเจ้าอธิิการด้วยกรรมวาจาประเภทใด ?
        ตอบ : หมายถึง ภิกษุุผู้้ได้รับสมมติจากสงฆ์ให้้เป็นเจ้าหน้าที่่ทำการสงฆ์นั้น ๆ ฯ
 พึงสวดสมมติด้วยญัตติทุติยกรรม ฯ
 
 ๔. การอปโลกน์และการสวดกรรมวาจาให้ผ้ากฐิน จัดเป็นสังฆกรรมประเภทใด ? อย่างไหนต้องทำในสีีมา อย่างไหนทำนอกสีีมาก็็ได้้?
        ตอบ : การอปโลกน์เพื่อให้้ผ้ากฐิน จัดเป็นอปโลกนกรรม
 การสวดเพื่อให้ผ้ากฐิน จัดเป็นญัตติทุติิยกรรม ฯ
 การอปโลกน์เพื่อให้้ผ้ากฐิน ทำในสีีมาหรือนอกสีมาก็ได้
 การสวดกรรมวาจาให้ผ้ากฐินต้องทำในสีมาเท่านั้น ฯ
 
 ๕. ในอุปสมบทกรรม อภัพพบุคคล หมายถึงใคร ? จำแนกโดยประเภทมีี อะไรบ้าง ?
        ตอบ : หมายถึงบุคคลที่่ทรงห้ามไม่่ให้้อุปสมบท ฯ
 มีี ๓ คือ
๑. เพศบกพร่อง
๒. ประพฤติผิดพระธรรมวินัย
๓. ประพฤติผิดต่อกำเนิดของตน คือฆ่ามารดาบิดา ฯ
 ๖. ภิกษุุผู้ก่อวิวาทาธิกรณ์ อย่างไรชื่อว่าปรารถนาดีี อย่างไรชื่อว่าปรารถนาเลว ?
        ตอบ : ผู้ก่อวิวาทเพราะเห็นแก่่พระธรรมวินัย (ปราศจากโลภะ โทสะ โมหะ) ชื่อว่าทำด้วยปรารถนาดีี
 ผู้ก่อวิวาทด้วยทิฏฐิมานะ แม้้รู้ว่าผิดก็ขืนทำ (ประกอบด้วยโลภะ โทสะ โมหะ) ชื่อว่าทำด้วยปรารถนาเลว ฯ
 
 ๗. วุฏฐานวิธีหมายถึงอะไร ? ในการทำวุฏฐานวิธีแต่่ละอย่างนั้นต้องการสงฆ์จำนวนเท่าไรเป็นอย่างน้อย ?
        ตอบ : หมายถึง ระเบียบวิธีเป็นเครื่องออกจากอาบัติสังฆาทิเสส ฯ
 อัพภาน ต้องการสงฆ์ ๒๐ รูปเป็นอย่างน้อย นอกนั้นต้องการตั้งแต่่ ๔ รูป ขึ้นไป ฯ
 
 ๘. นาสนา คืออะไร ? บุคคลเช่นไรที่ทรงอนุญาตให้้นาสนา ?
        ตอบ : คือ การยังบุคคลผู้้ไม่่สมควรถือเพศภิกษุุและสามเณร ให้้สละเพศเสีย ฯ
 บุคคลที่่ทรงอนุญาตให้้นาสนามี ๓ ประเภท คือ
๑. ภิกษุต้องอันติมวัตถุุแล้วยังปฏิญญาตนเป็นภิกษุ
๒. บุคคลผู้อุปสมบทไม่่ขึ้น ได้รับอุปสมบทแต่่สงฆ์
๓. สามเณรผู้ประกอบด้วยองค์์ ๑๐ ข้อใดข้อหนึ่ง เช่นเป็นผู้มักผลาญชีวิตสัตว์ เป็นต้น ฯ

 ๙. จงให้้ความหมายของคำต่อไปนี้?
 ก. ที่วัด
 ข. ที่ธรณีีสงฆ์
 ค. ที่กัลปนา
        ตอบ :
 ก. ที่วัด คือที่่ซึ่งตั้งวัดตลอดจนเขตของวัดนั้น
 ข. ที่่ธรณีีสงฆ์ คือที่่ซึ่งเป็นสมบัติิของวัด
 ค. ที่กัลปนาคือที่่ซึ่งมีผู้อุทิศแต่ผลประโยชน์ให้วัด หรือพระศาสนา ฯ
 
 ๑๐. เจ้าอาวาส หมายถึงใคร ? ภิกษุผู้้จะดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดที่ไม่่ใช่พระอารามหลวงต้องมีคุณสมบัติิโดยเฉพาะอะไรบ้าง ?
        ตอบ : หมายถึง พระภิกษุผู้ได้รับแต่งตั้งตามกฎมหาเถรสมาคมให้้เป็นพระสังฆาธิการปกครองวัดใดวัดหนึ่ง ฯ
 คุณสมบัติเฉพาะ คือ
๑. มีีพรรษาพ้น ๕
๒. เป็นผู้้ทรงเกียรติคุณเป็นที่่เคารพนับถือของคฤหัสถ์ และบรรพชิตในถิ่นนั้น

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๕

 
๑. มูลเหตุที่ทำให้เกิดสังฆกรรมมีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?
                ตอบ : มี ๒ อย่าง ฯ คือ
 มีภิกษุบริษัทเพิ่มจำนวนมากขึ้น
 มีพุทธประสงค์เพื่อให้สงฆ์เป็นใหญ่ในการบริหารหมู่คณะ ฯ
 
 ๒ .สังฆกรม ๔ นั้น อย่างไหนต้องทำในสีมา อย่างไหนทำนอกสีมาได้
        ตอบ : ญัติกรรม ญัติทุติยกรรม และญัติจตุตถกรรม ต้องทำในสีมาเท่านั้น ส่วนอปโลกน-กรรม ทำนอกสีมาได้
 
๓. สีมามีกี่ประเภท ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : มี ๒ ประเภท ฯ คือ
๑. พัทธสีมาคือแดนที่ผูก หมายถึงเขตอันสงฆ์กำหนดเอาเอง
๒. อพัทธสีมาคือแดนที่ไม่ได้ผูก หมายถึงเขตอันเขากำหนดไว้โดยปกติของบ้านเมือง หรือเขตที่มีสัญญัติอย่างอื่นเป็นเครื่องกำหนด ฯ
 
 ๔. ภิกษุผู้กรานกฐินแล้ว ย่อมได้อานิสงส์อะไรบ้าง ?
        ตอบ : ๑. เที่ยวไปไม่ต้องบอกลาตามสิกขาบทที่ ๖ แห่งอเจลกวรรคในปาจิตติยกัณฑ์
๒. เที่ยวจาริกไปไม่ต้องถือเอาไตรจีวรไปครบสำรับ
๓. ฉันคณโภชน์ปรัมปรโภชน์ได้
 ๔. เก็บอติเรกจีวรไว้ได้ตามปรารถนา
 ๕. จีวรอันเกิดขึ้นในที่นั้นเป็นของภิกษุผู้กรานกฐินแล้ว และได้โอกาสขยายเขตจีวรกาลให้ยาวออกไปตลอด ๔ เดือนฤดูเหมันต์ด้วย ฯ
 
 ๕. บรรพชาและอุปสมบท สำเร็จด้วยวิธีอะไร ?
        ตอบ : บรรพชาสำเร็จด้วยวิธีให้บรรพชาเปกขะรับไตรสรณคมน์
 อุปสมบทสำเร็จด้วยการสวดญัตติจตุตถกรรมวาจา ฯ
 
 ๖. อนุวาทาธิกรณ์คืออะไร ? หากไม่รีบระงับจะเกิดผลเสียอย่างไร ?
        ตอบ : คือการโจทกันด้วยอาบัตินั้นๆ ฯ
 หากไม่รีบระงับจะทำให้เสียสีลสามัญญตาและเสียสามัคคี เป็นทางแตกเป็นนานาสังวาส ฯ
 
 ๗. วุฏฐานวิธีหมายถึงอะไร ? ในการทำวุฏฐานวิธีแต่ละอย่างนั้น ต้องประชุมสงฆ์จำนวนเท่าไรเป็นอย่างน้อย ?
        ตอบ : หมายถึง วิธีเป็นเครื่องออกจากอาบัติสังฆาทิเสส ฯ
 อัพภาน ต้องประชุมสงฆ์ ๒๐ รูปเป็นอย่างน้อย นอกนั้นประชุมสงฆ์ ๔ รูปขึ้นไป ฯ
 
 ๘. กิจจาธิกรณ์และนิคคหะคืออะไร ?
        ตอบ : กิจจาธิกรณ์คือกิจอันจะพึงทำด้วยประชุมสงฆ์
 นิคคหะคือการข่ม เป็นกิจอย่างหนึ่งแห่งผู้ปกครองหมู่ฯ

 ๙. พระราชบัญญัติคณะสงฆ์คืออะไร ?
        ตอบ : คือ กฎหมายฉบับหนึ่งว่าด้วยคณะสงฆ์มีศักดิ์รองลงมาจากรัฐธรรมนูญ ฯ
 
 ๑๐. ที่วัด ที่ธรณีสงฆ์ และที่ศาสนสมบัติกลาง ได้แก่สถานที่เช่นไร ?
        ตอบ : ที่วัด ได้แก่ที่ตั้งวัดตลอดจนเขตของวัดนั้น
 ที่ธรณีสงฆ์ได้แก่ที่ซึ่งเป็นสมบัติของวัด
 ที่ศาสนสมบัติกลาง ได้แก่ที่ซึ่งเป็นทรัพย์สินของพระศาสนาอันมิใช่ของวัดใดวัดหนึ่ง ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๔

๑. ภิกษุผู้ปรารถนาความตั้งอยู่ยั่งยืนของพระธรรมวินัย ควรปฏิบัติตนอย่างไร ?
        ตอบ : ควรตั้งอยู่ในสีลสามัญญตา ทิฏฐิสามัญญตา และลัชชีธรรม สำรวมในพระปาติโมกข์ ประกอบด้วยอาจาระและโคจร เห็นภัยโทษแม้เพียงเล็กน้อย สำเหนียกศึกษาในสิกขาบททั้งหลาย ฯ
 
๒. ญัตติและอนุสาวนา หมายถึงอะไร ? ญัตติมีใช้ในสังฆกรรมอะไรบ้าง ?
        ตอบ : ญัตติ หมายถึง คำเผดียงสงฆ์
 อนุสาวนา หมายถึง คำประกาศคำปรึกษาและข้อตกลงของสงฆ์ ฯ
 มีใช้ใน ๓ สังฆกรรม คือ
๑. ญัตติกรรม
๒. ญัตติทุติยกรรม
๓. ญัตติจตุตถกรรม ฯ
 
๓. สีมาคืออะไร ? มีความสำคัญอย่างไร ?
        ตอบ : คือ เขตประชุมของสงฆ์ผู้ทำสังฆกรรม ฯ
 มีความสำคัญคือ พระศาสดาทรงพระอนุญาตให้สงฆ์สามัคคีกันทำสังฆกรรมภายในสีมา ถ้าไม่มีสีมาก็ไม่มีเขตประชุม ฯ
 
 ๔. เจ้าอธิการที่สงฆ์สมมติให้เป็นเจ้าหน้าที่ทำกิจการของสงฆ์ ในพระวินัย
 มี ๕ แผนก อะไรบ้าง ?
        ตอบ : มี
๑. เจ้าอธิการแห่งจีวร            ๒. เจ้าอธิการแห่งอาหาร
๓. เจ้าอธิการแห่งเสนาสนะ     ๔. เจ้าอธิการแห่งอาราม
 ๕. เจ้าอธิการแห่งคลัง ฯ
 
 ๕. ผ้าที่ไม่ทรงอนุญาตให้ใช้เป็นผ้ากฐิน ได้แก่ผ้าเช่นไรบ้าง ?
        ตอบ : เช่นนี้ คือ
๑. ผ้าที่ไม่ได้เป็นสิทธิ์ เช่นผ้าที่ขอยืมเขามา
๒. ผ้าที่ได้มาโดยอาการอันมิชอบ คือทำนิมิตได้มา พูดเลียบเคียงได้มาและ ผ้าเป็นนิสสัคคีย์
๓. ผ้าที่ได้มาโดยบริสุทธิ์ แต่เก็บค้างคืนไว้ ฯ
 
 ๖. การบอกนิสสัย ๔ และอกรณียะ ๔ บอกในเวลาใด ? และใครเป็นผู้บอก ?
        ตอบ : ท่านให้บอกในลำดับแห่งอุปสมบทแล้ว ห้ามไม่ให้บอกก่อนหน้าอุปสมบท ฯ
 อุปัชฌายะบอกก็ได้กรรมวาจาจารย์ หรืออนุสาวนาจารย์บอกก็ได้ ฯ
 
 ๗. ภิกษุผู้ก่อวิวาทาธิกรณ์ อย่างไรชื่อว่าปรารถนาดี อย่างไร ชื่อว่าปรารถนาเลว ?
        ตอบ : ผู้ก่อวิวาทาธิกรณ์เพราะเห็นแก่พระธรรมวินัย ปราศจากโลภะโทสะโมหะ ชื่อว่าทำด้วยปรารถนาดี
 ผู้ก่อวิวาทาธิกรณ์ด้วยทิฏฐิมานะ แม้รู้ว่าผิดก็ขืนทำ ประกอบด้วยโลภะโทสะ โมหะ ชื่อว่าทำด้วยปรารถนาเลว ฯ
 
 ๘. วุฏฐานวิธี แปลว่าอะไร ? ประกอบด้วยอะไรบ้าง ?
        ตอบ : แปลว่าระเบียบเป็นเครื่องออกจากอาบัติ ฯ
 ประกอบด้วยปริวาส มานัต ปฏิกัสสนา และอัพภาน ฯ

 ๙. ที่วัด ที่ธรณีสงฆ์ และที่ศาสนสมบัติกลาง ได้แก่สถานที่เช่นไร ?
        ตอบ : ที่วัด ได้แก่ ที่ซึ่งตั้งวัดตลอดจนเขตของวัดนั้น
 ที่ธรณีสงฆ์ ได้แก่ ที่ซึ่งเป็นสมบัติของวัดนอกจากที่ตั้งวัด
 ที่ศาสนสมบัติกลาง ได้แก่ ที่ซึ่งเป็นทรัพย์สินของพระศาสนา ซึ่งมีใช่ของวัดใดวัดหนึ่ง ฯ
 
 ๑o. เจ้าอาวาส ตามกฎมหาเถรสมาคม ฉบับที่ ๒๔ ใครเป็นผู้แต่งตั้ง ?
        ตอบ : สมเด็จพระสังฆราช ทรงแต่งตั้งเจ้าอาวาสพระอารามหลวง
 เจ้าคณะจังหวัด แต่งตั้งเจ้าอาวาสวัดราษฎร์ ฯ
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๓

๑. มูลเหตุที่ทำให้เกิดสังฆกรรมมีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : มี ๒ อย่าง ฯ คือ
๑. มีภิกษุบริษัทเพิ่มจำนวนมากขึ้น
๒. มีพระพุทธประสงค์เพื่อให้สงฆ์เป็นใหญ่ในการบริหารหมู่คณะฯ
 
๒. สงฆ์ผู้จะให้การอุปสมบทแก่กุลบุตร ในพระวินัยมีกำหนดจำนวนภิกษุไว้อย่างไร ? ถ้าไม่ครบตามจำนวนนั้น จัดเป็นวิบัติอะไร ?
        ตอบ : มีกำหนดอย่างนี้ คือ ในมัธยมชนบท ๑๐ รูปเป็นอย่างต่ำ
 ในปัจจันตชนบท ๕ รูป เป็นอย่างต่ำ ฯ จัดเป็นปริสวิบัติ ฯ
 
๓. สีมามีกี่ประเภท ? วิสุงคามสีมา จัดเข้าในประเภทไหน ?
        ตอบ : มี ๒ ประเภท คือ พัทธสีมา อพัทธสีมา ฯ วิสุงคามสีมา
 เมื่อสงฆ์ยังไม่ผูกจัดเป็นอพัทธสีมาครั้นสงฆ์ผูกแล้วจัดเป็นพัทธสีมาฯ
 
 ๔. ภิกษุผู้ควรได้รับสมมติให้เป็นภัตตุทเทสกะ ต้องประกอบด้วยคุณสมบัติอะไรบ้าง ?
        ตอบ : ต้องประกอบด้วยคุณสมบัติดังนี้ คือ
๑. เว้นอคติ ๔ คือ ฉันทาคติ โทสาคติ โมหาคติ ภยาคติ
๒. รู้จักภัตรที่ควรแจกหรือมิควรแจก
๓. รู้จักลำดับที่พึงแจก ฯ
 
 ๕. กรานกฐิน ได้แก่การทำอย่างไร ?
        ตอบ : ได้แก่ เมื่อมีผ้าเกิดขึ้นแก่สงฆ์ในเดือนท้ายฤดูฝน พอจะทำเป็นไตรจีวรผืนใดผืนหนึ่งได้ สงฆ์พร้อมใจกันยกให้แก่ภิกษุรูปหนึ่งผู้เหมาะสม ภิกษุผู้ได้รับผ้านั้น นำไปทำเป็นจีวรผืนใดผืนหนึ่งให้แล้วเสร็จในวันนั้นแล้วมาบอกแก่ภิกษุผู้ยกผ้านั้นให้ เพื่ออนุโมทนา ภิกษุเหล่านั้นอนุโมทนา ทั้งหมดนี้ คือ กรานกฐิน ฯ
 
 ๖.การบรรพชา และ การอุปสมบท สำเร็จด้วยวิธีอะไร ?
        ตอบ : การบรรพชา สำเร็จด้วยวิธีให้บรรพชาเปกขะรับไตรสรณคมน์
 การอุปสมบท สำเร็จด้วยการสวดญัตติจตุตถกรรมวาจาอันประกอบไปด้วยสมบัติทั้ง ๔ คือวัตถุสมบัติ ปริสสมบัติ กรรมวาจาสมบัติ สีมาสมบัติ แก่อุปสัมปทาเปกขะ ฯ
 
 ๗. สัมมุขาวินัยมีองค์เท่าไร ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : มีองค์ ๔ คือ
๑. ในที่พร้อมหน้าสงฆ์
๒. ในที่พร้อมหน้าธรรม
๓. ในที่พร้อมหน้าวินัย
 ๔. ในที่พร้อมหน้าบุคคล ฯ
 
 ๘. ภิกษุประพฤติผิดธรรมวินัยอย่างไร จึงทรงอนุญาตให้สงฆ์ลงอุกเขปนียกรรมได้ ?
        ตอบ : ประพฤติผิดอย่างนี้ คือ ไม่เห็นอาบัติ ไม่ทำคืนอาบัติ หรือไม่สละทิฏฐิบาป ฯ

 ๙. พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ คืออะไร ?
        ตอบ : คือ กฎหมายฉบับหนึ่งว่าด้วยคณะสงฆ์ มีศักดิ์รองลงมาจากรัฐธรรมนูญฯ
 
 ๑๐. พระราชบัญญัติคณะสงฆ์มาตรา ๓๗ ระบุหน้าที่เจ้าอาวาสไว้กี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : ระบุไว้ ๔ อย่าง คือ
๑. บำรุงรักษาวัด จัดกิจการและศาสนสมบัติของวัดให้เป็นไปด้วยดี
๒. ปกครองและสอดส่องให้บรรพชิตและคฤหัสถ์ที่มีที่อยู่หรือพำนักอาศัยอยู่ในวัดนั้นปฏิบัติตามพระธรรมวินัย กฎมหาเถรสมาคม ข้อบังคับ ระเบียบ หรือคำสั่งของมหาเถรสมาคม
๓. เป็นธุระในการศึกษาอบรมและสั่งสอนพระธรรมวินัยแก่บรรพชิตและคฤหัสถ์
 ๔. ให้ความสะดวกตามสมควรในการบำเพ็ญกุศล ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๒

๑. สังฆกรรมมีอะไรบ้าง ? สังฆกรรมอะไรที่สงฆ์จตุวรรคทำไม่ได้ ?
        ตอบ : มี
๑. อปโลกนกรรม
๒. ญัตติกรรม
๓. ญัตติทุติยกรรม
 ๔. ญัตติจตุตถกรรม ฯ
 ปวารณา ให้ผ้ากฐิน อุปสมบท และอัพภาน สงฆ์จตุวรรคทำไม่ได้ ฯ
 
๒. สังฆกรรมย่อมวิบัติเพราะเหตุไรบ้าง ? ภิกษุ ๓ รูป ประชุมกันในสีมาสวดปาฏิโมกข์ชื่อว่าวิบัติเพราะเหตุไหน ?
        ตอบ : สังฆกรรมย่อมวิบัติ(คือใช้ไม่ได้แม้ทำแล้วก็ไม่เป็นอันทำ) เพราะเหตุ ๔ อย่างคือเพราะวัตถุบ้างเพราะสีมาบ้างเพราะปริสะบ้าง เพราะกรรมวาจาบ้าง ฯ ชื่อว่าวิบัติเพราะปริสะ ฯ
 
๓. สีมาคืออะไร ? มีความสำคัญอย่างไร ?
        ตอบ : คือ เขตประชุมของสงฆ์ผู้ทำสังฆกรรม ฯ มีความสำคัญ เพื่อจะกำหนดรู้เขตประชุมแห่งสงฆ์
 ที่ประชุมกันทำสังฆกรรมมีการให้อุปสมบทแก่กุลบุตร เป็นต้น ที่พระศาสดาทรงอนุญาตให้สงฆ์พร้อมเพรียง กันทำ ฯ
 
 ๔. เจ้าอธิการตามพระวินัยหมายถึงใคร ? สงฆ์พึงสวดสมมติเจ้าอธิการด้วยกรรมวาจาประเภทใด ?
        ตอบ : หมายถึง ภิกษุผู้ได้รับสมมติจากสงฆ์ให้เป็นเจ้าหน้าที่ทำการสงฆ์นั้น ๆ ฯ พึงสวดสมมติด้วยญัตติทุติยกรรม ฯ
 
 ๕. การอปโลกน์ และการสวดกรรมวาจาให้ผ้ากฐิน จัดเป็นสังฆกรรมประเภทใด ? อย่างไหนต้องทำในสีมา อย่างไหนทำนอกสีมาก็ได้ ?
        ตอบ : การอปโลกน์เพื่อให้ผ้ากฐิน จัดเป็นอปโลกนกรรม การสวดเพื่อให้ผ้ากฐิน จัดเป็นญัตติทุติยกรรม ฯ การอปโลกน์เพื่อให้ผ้ากฐิน ทำในสีมาหรือนอกสีมาก็ได้ การสวดกรรมวาจาให้ผ้ากฐินต้องทำในสีมาเท่านั้น ฯ
 
 ๖. ในอุปสมบทกรรม อภัพพบุคคล หมายถึงใคร ? จำแนกโดยประเภทมีเท่าไร ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : หมายถึงบุคคลที่ทรงห้ามไม่ให้อุปสมบท ฯ มี ๓ ประเภท ฯ คือ
๑. เพศบกพร่อง
๒. คนทำผิดต่อพระศาสนา
๓. ประพฤติผิดต่อกำเนิดของเขาเอง ฯ
 
 ๗. ภิกษุผู้ก่อวิวาทาธิกรณ์ อย่างไรชื่อว่าปรารถนาดี อย่างไรชื่อว่าปรารถนาเลว ?
        ตอบ : ผู้ก่อวิวาทาธิกรณ์เพราะเห็นแก่พระธรรมวินัย ปราศจากโลภะ โทสะ โมหะ ชื่อว่าทำด้วยปรารถนาดี
 ผู้ก่อวิวาทาธิกรณ์ด้วยทิฏฐิมานะ แม้รู้ว่าผิดก็ขืนทำ ประกอบด้วย โลภะ โทสะ โมหะ ชื่อว่าทำด้วยปรารถนาเลว ฯ
 
 ๘. วุฏฐานวิธี แปลว่าอะไร ? ประกอบด้วยอะไรบ้าง ?
        ตอบ : แปลว่าระเบียบเป็นเครื่องออกจากอาบัติ ฯ ประกอบด้วยปริวาส มานัต ปฏิกัสสนา และอัพภาน ฯ

 ๙. เจ้าอาวาส หมายถึงใคร ? ภิกษุผู้จะดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดที่ไม่ใช่พระอารามหลวง ต้องมีคุณสมบัติโดยเฉพาะอะไรบ้าง ?
        ตอบ : หมายถึง พระภิกษุผู้ได้รับแต่งตั้งตามกฎมหาเถรสมาคมให้เป็นพระสังฆาธิการปกครองวัดใดวัดหนึ่ง ฯ คือ
๑. มีพรรษาพ้น ๕
๒. เป็นผู้ทรงเกียรติคุณเป็นที่เคารพนับถือของคฤหัสถ์และบรรพชิตในถิ่นนั้น ฯ
 
 ๑๐. ที่วัด ที่ธรณีสงฆ์ และที่ศาสนสมบัติกลาง ได้แก่สถานที่เช่นไร ?
        ตอบ : ที่วัด ได้แก่ที่ซึ่งตั้งวัดตลอดจนเขตของวัดนั้น
 ที่ธรณีสงฆ์ ได้แก่ที่ซึ่งเป็นสมบัติของวัดนอกจากที่ตั้งวัด
 ที่ศาสนสมบัติกลางได้แก่ที่ซึ่งเป็นทรัพย์สินของพระศาสนาซึ่งมิใช่ของวัดใดวัดหนึ่ง ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๑

๑. ญัตติและอนุสาวนา หมายถึงอะไร? ญัตติมีใช้ในสังฆกรรมอะไรบ้าง ?
        ตอบ : ญัตติ หมายถึง คำเผดียงสงฆ์
 อนุสาวนา หมายถึง การสวดประกาศคำปรึกษาและข้อตกลงของสงฆ์ ฯ มีใช้ใน ๓ สังฆกรรม คือ
๑. ญัตติกรรม
๒. ญัตติทุติยกรรม
๓. ญัตติจตุตถกรรม ฯ
 
๒. สีมาสังกระ คืออะไร ? สงฆ์จะทำสังฆกรรมในสีมาเช่นนั้นได้หรือไม่อย่างไร ?
        ตอบ : คือ สีมาที่สมมติคาบเกี่ยวกันระหว่างสีมาที่สมมติไว้เดิม และสีมาที่สมมติขึ้นใหม่ ฯ สงฆ์ทำสังฆกรรมในสีมาที่สมมติไว้เดิมได้ แต่ทำในสีมาที่สมมติขึ้นใหม่ไม่ได้ ฯ
 
๓. ภิกษุผู้ควรได้รับสมมติให้เป็นภัตตุทเทสกะ ต้องประกอบด้วยคุณสมบัติเช่นไร ?
        ตอบ : ต้องประกอบด้วยคุณสมบัติดังนี้ คือ
๑. เว้นอคติ ๔ คือ ฉันทาคติ โทสาคติ โมหาคติ ภยาคติ
๒. รู้จักภัตรที่ควรแจกหรือมิควรแจก
๓. รู้จักลำดับที่พึงแจก ฯ
 
 ๔. การกรานกฐิน คืออะไร ? อธิบายพอเข้าใจ
        ตอบ : คือเมื่อมีผ้าเกิดขึ้นแก่สงฆ์ในเดือนท้ายฤดูฝนพอจะทำเป็นไตรจีวรผืนใดผืนหนึ่งได้ สงฆ์พร้อมใจกันยกให้แก่ภิกษุรูปหนึ่ง ภิกษุผู้ได้รับผ้านั้นนำไปทำเป็นไตรจีวรผืนใดผืนหนึ่งให้แล้วเสร็จในวันนั้น แล้วมาบอกแก่ภิกษุผู้ยกผ้านั้นให้เพื่ออนุโมทนา ภิกษุเหล่านั้น อนุโมทนา ทั้งหมดนี้ คือการกรานกฐิน ฯ
 
 ๕. ผู้จะเข้ามาอุปสมบทเป็นภิกษุในพระพุทธศาสนาต้องประกอบด้วยคุณสมบัติอะไรบ้าง ?
        ตอบ : ประกอบด้วยคุณสมบัติ ๕ ประการ คือ
๑. เป็นชาย
๒. มีอายุครบ ๒๐ ปี
๓. ไม่เป็นมนุษย์วิบัติ เช่น ถูกตอน หรือเป็นกะเทยเป็นต้น
 ๔. ไม่เคยทำอนันตริยกรรม
 ๕. ไม่เคยต้องปาราชิก หรือไม่เคยเข้ารีตเดียรถีย์ทั้งที่เป็นภิกษุ ฯ
 
 ๖. ลักษณะการปกปิดอาบัตินั้น พระอรรถกถาจารย์แสดงไว้กี่ประการ ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : แสดงไว้ ๑๐ ประการ ฯ จัดเป็น ๕ คู่ คือ
๑. เป็นอาบัติ และรู้ว่าเป็นอาบัติ
๒. เป็นปกตัตตะ และรู้ว่าเป็นปกตัตตะ
๓. ไม่มีอันตราย และรู้ว่าไม่มีอันตราย
 ๔. อาจอยู่ และรู้ว่าอาจอยู่
 ๕. ใคร่จะปิด และปิดไว้ ฯ
 
 ๗. กิจจาธิกรณ์และนิคคหะ คืออะไร ?
        ตอบ : กิจจาธิกรณ์คือกิจอันจะพึงทำด้วยประชุมสงฆ์ ต่างโดยเป็นอปโลกนกรรม ญัตติกรรม ญัตติทุติยกรรม ญัตติจตุตถกรรม
 นิคคหะ คือ การข่ม เป็นกิจอย่างหนึ่งแห่งผู้ปกครองหมู่ ฯ
 
 ๘. นาสนา คืออะไร ? บุคคลเช่นไรที่ทรงอนุญาตให้นาสนา ?
        ตอบ : คือ การยังบุคคลผู้ไม่สมควรถือเพศภิกษุและสามเณรให้สละเพศเสีย ฯ บุคคลที่ทรงพระอนุญาตให้นาสนามี ๓ ประเภท คือ
๑. ภิกษุต้องอันติมวัตถุแล้วยังปฏิญญาตนเป็นภิกษุ
๒. บุคคลผู้อุปสมบทไม่ขึ้น ได้รับอุปสมบทแต่สงฆ์
๓. สามเณรผู้ประกอบด้วยองค์ ๑๐ ข้อใดข้อหนึ่ง เช่น เป็นผู้มักผลาญชีวิตสัตว์ เป็นต้น ฯ

 ๙. พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ คืออะไร ?
        ตอบ : คือ กฎหมายฉบับหนึ่งว่าด้วยคณะสงฆ์ ฯ
 
 ๑๐. เจ้าอาวาส ตามกฎมหาเถรสมาคม ฉบับที่ ๒๔ ใครเป็นผู้แต่งตั้ง ?
        ตอบ : สมเด็จพระสังฆราช ทรงมีพระบัญชาแต่งตั้งเจ้าอาวาสพระอารามหลวง ตามมติมหาเถรสมาคม เจ้าคณะจังหวัด แต่งตั้งเจ้าอาวาสวัดราษฎร์ ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๐

๑. สังฆกรรม ๔ นั้น อย่างไหนต้องทำในสีมา อย่างไหนทำนอกสีมาก็ได้ ?
        ตอบ : ญัตติกรรม ญัตติทุติยกรรม และญัตติจตุตถกรรม ต้องทำในสีมาเท่านั้น ส่วนอปโลกนกรรม ทำนอกสีมาได้ ฯ
 
๒. สีมา มีกี่ประเภท ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : มี ๒ ประเภท ฯ คือ พัทธสีมา และ อพัทธสีมา ฯ
 
๓. พระทัพพมัลลบุตร มีความดำริอย่างไร ? พระศาสดาทรงทราบแล้ว ทรงสาธุการตรัสให้สงฆ์สมมติให้ท่านรับหน้าที่อะไรบ้าง ?
        ตอบ : ท่านดำริว่า ท่านอยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ควรจะรับธุระของสงฆ์ จึงกราบทูลพระศาสดา ฯ ทรงสาธุการแล้วตรัสให้สงฆ์สมมติท่านให้เป็นภัตตุทเทสกะ และเสนาสนคาหาปกะ ฯ
 
 ๔. กฐิน มีชื่อมาจากอะไร ? ผ้าที่เป็นกฐินได้มีอะไรบ้าง ?
        ตอบ : มาจากชื่อไม้สะดึงที่ลาดหรือกางออกสำหรับขึงจีวรเพื่อเย็บฯ
 มี๑. ผ้าใหม่
๒. ผ้าเทียมใหม่คือผ้าฟอกสะอาดแล้ว
๓. ผ้าเก่า
 ๔. ผ้าบังสุกุล
 ๕. ผ้าที่ตกตามร้านตลาดซึ่งเขานำมาถวายสงฆ์ ฯ
 
 ๕. อภัพพบุคคลในอุปสมบทกรรมได้แก่บุคคลเช่นไร ? โดยวัตถุมีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : ได้แก่บุคคลที่ไม่สมควรแก่การอุปสมบท อุปสมบทไม่ขึ้น ถูกห้ามอุปสมบทตลอดชีวิต ฯ
 โดยวัตถุมี ๓ คือ
๑. พวกที่มีเพศบกพร่อง ไม่รู้ว่าเป็นชายหรือเป็นหญิง
๒. พวกประพฤติผิดพระธรรมวินัย เช่น ฆ่าพระอรหันต์เป็นต้น
๓. พวกประพฤติผิดต่อผู้ให้กำเนิดของตน คือ ฆ่ามารดา บิดา ฯ
 
 ๖. อนุวาทาธิกรณ์เช่นไร อันภิกษุจะพึงยกขึ้นพิจารณาตัดสินได้ ?
        ตอบ : ต้องเป็นเรื่องมีมูล คือ
 เรื่องที่ได้เห็นเอง ๑
 เรื่องที่ได้ยินเองหรือมีผู้บอกและเชื่อว่าเป็นจริง ๑
 เรื่องที่เว้นจาก ๒ สถานนั้น แต่รังเกียจโดยอาการ ๑ ฯ
 
 ๗. สัมมุขาวินัยมีองค์เท่าไร? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : มีองค์ ๔ ฯ คือ
๑. ในที่พร้อมหน้าสงฆ์
๒. ในที่พร้อมหน้าธรรม
๓. ในที่พร้อมหน้าวินัย
 ๔. ในที่พร้อมหน้าบุคคล ฯ
 
 ๘. วุฏฐานวิธีหมายถึงอะไร? ในการทำวุฏฐานวิธีแต่ละอย่างนั้น ต้องการสงฆ์จำนวนเท่าไรเป็นอย่างน้อย ?
        ตอบ : หมายถึง ระเบียบวิธีเป็นเครื่องออกจากอาบัติสังฆาทิเสสฯ
 อัพภาน ต้องการสงฆ์ ๒๐ รูปเป็นอย่างน้อย นอกนั้นต้องการตั้งแต่ ๔ รูป ขึ้นไป ฯ

 ๙. กรรมการมหาเถรสมาคมซึ่งสมเด็จพระสังฆราชทรงแต่งตั้งพ้นจากตำแหน่งเมื่อใด ?
        ตอบ : พ้นเมื่อ
๑. มรณภาพ
๒. พ้นจากความเป็นพระภิกษุ
๓. ลาออก
 ๔. สมเด็จพระสังฆราชมีพระบัญชาให้ออก
 ๕. อยู่ครบวาระ ๒ ปี ฯ
 
 ๑๐. จงให้ความหมายของคำต่อไปนี้
 ก. ที่วัด
 ข. ที่ธรณีสงฆ์
 ค. ที่กัลปนา
 
        ตอบ : ก. ที่วัด คือที่ซึ่งตั้งวัดตลอดจนเขตของวัดนั้น
 ข. ที่ธรณีสงฆ์ คือที่ซึ่งเป็นสมบัติของวัด
 ค. ที่กัลปนา คือที่ซึ่งมีผู้อุทิศแต่ผลประโยชน์ให้วัด หรือพระศาสนา ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๙

๑. มูลเหตุที่ทำให้เกิดสังฆกรรมมีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : มี ๒ อย่าง คือ
 ๑) มีภิกษุบริษัทเพิ่มจำนวนมากขึ้น
 ๒) มีพระพุทธประสงค์เพื่อให้สงฆ์เป็นใหญ่ในการบริหารหมู่คณะ ฯ
 
๒. ญัตติและอนุสาวนา หมายถึงอะไร ? อนุสาวนามีใช้ในสังฆกรรมอะไรบ้าง ?
        ตอบ : ญัตติ หมายถึง คำเผดียงสงฆ์
 อนุสาวนา หมายถึง คำประกาศคำปรึกษาและข้อตกลงของสงฆ์ มีใช้ใน ๒ สังฆกรรม คือ
 ๑) ญัตติทุติยกรรม
 ๒) ญัตติจตุตถกรรม
 
๓. การทักนิมิตในทิศทั้ง ๘ นั้น ทักทิศละหนถูกต้องหรือไม่ ? เพราะเหตุไร ? จงเขียนคำทักนิมิตในทิศตะวันออกเฉียงเหนือมาดู ?
        ตอบ : ไม่ถูกต้อง ที่ถูกต้องนั้น เมื่อเริ่มต้นทักนิมิตในทิศบูรพาแล้วทักมาโดยลำดับจนถึงนิมิตสุดท้ายแล้วต้องทักนิมิตในทิศบูรพาซ้ำอีก
 คำทักนิมิตในทิศตะวันออกเฉียงเหนือว่าดังนี้ อุตฺตราย อนุทิสาย กึ นิมิตฺตํ ฯ
 
 ๔. คำว่า “เจ้าอธิการ” ในพระวินัยหมายถึงใคร ? มีกี่แผนก ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : หมายถึงภิกษุที่สงฆ์สมมติให้เป็นเจ้าหน้าที่ทำกิจการของสงฆ์ มี ๕ แผนก คือ
 ๑) เจ้าอธิการแห่งจีวร
 ๒) เจ้าอธิการแห่งอาหาร
 ๓) เจ้าอธิการแห่งเสนาสนะ
 ๔) เจ้าอธิการแห่งอาราม
 ๕) เจ้าอธิการแห่งคลัง
 
 ๕. กรานกฐิน ได้แก่การทำอย่างไร ? จงเขียนคำอนุโมทนากฐินมาดู ?
        ตอบ : ได้แก่ เมื่อผ้าเกิดขึ้นแก่สงฆ์ในเดือนท้ายฤดูฝน พอจะทำเป็นไตรจีวรผืนใดผืนหนึ่งได้ สงฆ์พร้อมใจกันยกให้แก่ภิกษุรูปหนึ่งผู้เหมาะสม ภิกษุผู้ได้รับผ้านั้นนำไปทำเป็นจีวรผืนใดผืนหนึ่งให้แล้วเสร็จในวันนั้น แล้วมาบอกแก่ภิกษุผู้ยกผ้านั้นให้เพื่ออนุโมทนา ภิกษุเหล่านั้นอนุโมทนาทั้งหมด นี้คือกรานกฐิน
 คำอนุโมทนากฐินว่า อตฺถตํ ภนฺเต สงฺฆสฺส กฐินํ ธมฺมิโก กฐินตฺถาโร อนุโมทามิ ฯ
 
 ๖. การบอกนิสสัย ๔ และอกรณียกิจ ๔ บอกในเวลาใด ? และใครเป็นผู้บอก ?
        ตอบ : ท่านให้บอกว่าลำดับแห่งอุปสมบทแล้ว ห้ามไม่ให้บอกว่าก่อนหน้าอุปสมบท อุปัชฌายะบอกก็ได้ กรรมวาจาจารย์หรืออนุสาวนาจารย์บอกก็ได้ ฯ
 
 ๗. อนุวาทาธิกรณ์ คืออะไรเมื่อเกิดขึ้นแล้วใครต้องขวนขวายเพื่อระงับ ? หากปล่อยไว้จะเกิดผลเสียอย่างไร ?
        ตอบ : คือการโจทกันด้วยอาบัตินั้นๆ ภิกษุผู้เป็นประธานสงฆ์พึงขวนขวายรีบระงับ หากไม่รีบระงับจะทำให้เสียสีลสามัญญตาและเสียสามัคคี เป็นทางแตก เป็นนานาสังวาส
 
 ๘. ในทางพระวินัยการคว่ำบาตรหมายถึงอะไร ? และจะหงายบาตรได้เมื่อไร ?
        ตอบ : หมายถึง การไม่ให้คบหาสมาคมด้วยลักษณะ ๓ ประการคือ
 ๑) ไม่รับบิณฑบาตของเขา
 ๒) ไม่รับนิมนต์ของเขา
 ๓) ไม่รับไทยธรรมของเขา
 เมื่อผู้ถูกคว่ำบาตรนั้นเลิกกล่าวติเตียนพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นต้นนั้น แล้วกลับประพฤติดี พึงหงายบาตรแก่เขาได้ ฯ

 ๙. องค์การปกครองคณะสงฆ์สูงสุดเรียกว่าอะไร ? มีกำหนดองค์ประกอบไว้อย่างไรบ้าง ?
        ตอบ : เรียกว่า มหาเถรสมาคม มีกำหนดองค์ประกอบไว้ดังนี้
 สมเด็จพระสังฆราชทรงดำรงตำแหน่งประธานกรรมการโดยตำแหน่ง สมเด็จพระราชาคณะทุกรูปเป็นกรรมการโดยตำแหน่ง และพระราชาคณะสมเด็จพระสังฆราชทรงแต่งตั้งมีจำนวนไม่เกิน ๑๒ รูป เป็นกรรมการ ฯ
 
 ๑๐. ผู้ใดใส่ความคณะสงฆ์หรือคณะสงฆ์อื่นอันอาจก่อให้เกิดความเสื่อมเสียหรือความแตกแยก มีโทษอย่างไร ?
        ตอบ : ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๘

๑. สังฆกรรมย่อมวิบัติโดยอะไรบ้าง ? สงฆ์ให้อุปสมบทแก่อภัพบุคคล เป็นสังฆกรรมวิบัติโดยอะไร ?
        ตอบ : โดยวัตถุ สีมา ปริสะ และกรรมวาจา ฯ วิบัติโดยวัตถุ ฯ
 
๒. สีมา มีกี่ประเภท ? อะไรบ้าง ? ประเภทไหนสมมติเป็นติจีวราวิปปวาสไม่ได้ ?
        ตอบ : มี ๒ ประเภท ฯ พัทธสีมา คือแดนที่ผูก หมายถึงเขตอันสงฆ์กำหนดเอง และอพัทธสีมา คือแดนที่ไม่ได้ผูก หมายถึงเขตอันเขากำหนดไว้โดยปกติของบ้านเมือง หรือเขตที่มีสัญญัติอย่างอื่นเป็นเครื่องกำหนด ฯ ประเภทอพัทธสีมา ฯ
 
๓. ภิกษุผู้ควรได้รับเลือกให้เป็นเจ้าหน้าที่ทำการสงฆ์พึงประกอบด้วยคุณสมบัติอะไรบ้าง ? และจะปฏิบัติหน้าที่นั้นได้ตั้งแต่เมื่อไร ?
        ตอบ : ด้วยคุณสมบัติเหล่านี้ คือ
๑. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความชอบพอ
๒. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะเกลียดชัง
๓. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะงมงาย
 ๔. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะกลัว
 ๕. เข้าใจการทำหน้าที่อย่างนั้น ฯ
 ตั้งแต่สงฆ์สวดสมมติด้วยญัตติทุติยกรรมวาจาให้เป็นเจ้าหน้าที่นั้น ฯ
 
 ๔. อานิสงส์กฐินจะสิ้นสุดลง เพราะเหตุอะไรบ้าง ?
        ตอบ : เพราะปลิโพธ ๒ ประการ คือ อาวาสปลิโพธ ความกังวลในอาวาส และจีวรปลิโพธ ความกังวลในจีวรขาดลงและสิ้นสุดเขตจีวรกาลฯ
 
 ๕. อภัพบุคคลผู้กระทำผิดต่อพระศาสนา ถูกห้ามอุปสมบท มีกี่ประเภท ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : มี ๗ ประเภท คือ
๑. คนฆ่าพระอรหันต์
๒. คนทำร้ายภิกษุณี ได้แก่ผู้ข่มขืนภิกษุณีในอัชฌาจาร
๓. คนลักเพศ คือคนถือเพศเป็นภิกษุเอง
 ๔. ภิกษุไปเข้ารีตเดียรถีย์
 ๕. ภิกษุต้องปาราชิกละเพศไปแล้ว
 ๖. ภิกษุทำสังฆเภท
 ๗. คนทำร้ายพระศาสดาจนถึงห้อพระโลหิต ฯ
 
 ๖. การโจทภิกษุอื่นด้วยอาบัติ ทำด้วยกายก็ได้ ด้วยวาจาก็ได้ อยากทราบว่าการโจทด้วยกายนั้นทำอย่างไร ?
        ตอบ : ทำโดยแสดงอาการไม่นับถือว่าเป็นภิกษุ มีการไม่อภิวาทเป็นต้น การเขียนหนังสือโจท ก็จัดว่าเป็นการโจทด้วยกาย ฯ
 
 ๗. อธิกรณ์อันสงฆ์วินิจฉัยแล้ว ฝ่ายไม่ชอบใจ จักอุทธรณ์ต่อสงฆ์อื่นให้วินิจฉัยใหม่ได้หรือไม่ ? จงอธิบายพอเข้าใจ
        ตอบ : ได้ก็มี ไม่ได้ก็มี ฯ ตามสิกขาบทที่ ๓ แห่งสัปปาณวรรค ปาจิตติยกัณฑ์ โจทก์ก็ดี จำเลยก็ดี สงฆ์ก็ดี รู้อยู่ว่าอธิกรณ์นั้น สงฆ์หมู่นั้นวินิจฉัยเป็นธรรมแล้ว ฟื้นขึ้นเพื่อวินิจฉัยใหม่ ต้องอาบัติ ปาจิตตียะเป็นอันอุทธรณ์ไม่ได้ แต่ถ้าเห็นว่าไม่เป็นธรรม ฟื้นขึ้นไม่เป็นอาบัติ เป็นอันอุทธรณ์ได้ ฯ
 
 ๘. รัตติเฉท คืออะไร ? รัตติเฉทของภิกษุผู้ประพฤติมานัตมีเท่าไร ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : คือการขาดราตรี ฯ มี ๔ อย่าง ฯ คือ
๑. สหวาโส อยู่ร่วม     ๒. วิปฺปวาโส อยู่ปราศ
๓. อนาโรจนา ไม่บอก ๔. อูเน คเณจรณํ ประพฤติในคณะอันพร่องฯ

 ๙. ที่วัดและที่ซึ่งขึ้นต่อวัด ตามมาตรา ๓๓ แห่งพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ มีกี่อย่าง ?
 อะไรบ้าง ?
        ตอบ : มี ๓ อย่าง ฯ คือ
๑. ที่วัด คือที่ซึ่งตั้งวัดตลอดจนเขตของวัดนั้น
๒. ที่ธรณีสงฆ์ คือที่ซึ่งเป็นสมบัติของวัด
๓. ที่กัลปนา คือที่ซึ่งมีผู้อุทิศแต่ผลประโยชน์ให้วัดหรือพระศาสนา ฯ
 
 ๑๐. พระราชบัญญัติคณะสงฆ์มาตรา ๓๗ ระบุหน้าที่เจ้าอาวาสไว้กี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : ระบุไว้ ๔ อย่าง ฯ คือ
๑. บำรุงรักษาวัดจัดกิจการและศาสนสมบัติของวัดให้เป็นไปด้วยดี
๒. ปกครองและสอดส่องให้บรรพชิตและคฤหัสถ์ที่มีที่อยู่หรือพำนักอาศัยอยู่ในวัดนั้นปฏิบัติตามพระธรรมวินัย กฎมหาเถรสมาคม ข้อบังคับ ระเบียบ หรือคำสั่งของมหาเถรสมาคม
๓. เป็นธุระในการศึกษาอบรมและสั่งสอนพระธรรมวินัยแก่บรรพชิตและคฤหัสถ์
 ๔. ให้ความสะดวกตามสมควรในการบำเพ็ญกุศล ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๗

๑. ภิกษุผู้ปรารถนาความตั้งอยู่ยั่งยืนของพระธรรมวินัย ควรปฏิบัติตนอย่างไร ?
        ตอบ : ควรตั้งอยู่ในสีลสามัญญตา ทิฏฐิสามัญญตาและลัชชีธรรม สำรวมในพระปาติโมกข์ ประกอบด้วยอาจาระและโคจระเห็นภัยในโทษแม้เพียงเล็กน้อย สำเหนียกศึกษาในสิกขาบททั้งหลาย ฯ
 
๒. อุโบสถกรรม อุปสมบทกรรม อปโลกนกรรม อัพภานกรรม อุกเขปนียกรรม ใช้สงฆ์จำนวนเท่าไรเป็นอย่างน้อยจึงจะถูกต้องตามพระวินัยบัญญัติ ?
        ตอบ : อุโบสถกรรมใช้สงฆ์ ๔ รูป,อุปสมบทกรรมในปัจจันตชนบท ใช้สงฆ์ ๕ รูป ในมัชฌิมชนบท ใช้สงฆ์ ๑๐ รูป, อปโลกนกรรม ใช้สงฆ์ ๔ รูป, อัพภานกรรม ใช้สงฆ์ ๒๐ รูป, อุกเขปนียกรรม ใช้สงฆ์ ๔ รูป ฯ
 
๓. จงอธิบายความหมายคำต่อไปนี้
 ก. สัตตัพภันตรสีมา
 ข. อุทกุกเขปสีมา
        ตอบ : ก. สัตตัพภันตรสีมา ได้แก่สีมาในป่าหาคนตั้งบ้านเรือน มิได้กำหนดเขตแห่งสามัคคีในชั่ว ๗ อัพภันดรโดยรอบนับแต่ที่สุดแห่งแนวสงฆ์ออกไป (๗ อัพภันดร คือ ๔๙ วา)
 ข. อุทกุกเขปสีมา ได้แก่สีมามีกำหนดเขตสามัคคีด้วยชั่ววักน้ำสาดแห่งคนมีอายุและกำลังเป็นปานกลาง ฯ
 
 ๔. ผ้าที่ไม่ทรงอนุญาตให้ใช้เป็นผ้ากฐิน ได้แก่ผ้าเช่นไร ?
        ตอบ : เช่นนี้ คือ
 ๑) ผ้าที่ไม่ได้เป็นสิทธิ์ เช่นผ้าที่ขอยืมเขามา
 ๒) ผ้าที่ได้มาโดยอาการอันมิชอบ คือทำนิมิตได้มาพูด
 เลียบเคียงได้มา และผ้าเป็นนิสสัคคีย์
 ๓) ผ้าที่ได้มาโดยบริสุทธิ์ แต่เก็บค้างคืนไว้ ฯ
 
 ๕. ภิกษุผู้กรานกฐินแล้ว ย่อมได้อานิสงส์อะไรบ้าง ?
        ตอบ :
 ๑) เที่ยวไปไม่ต้องบอกลา ตามสิกขาบทที่ ๖ แห่งอเจลกวรรค ในปาจิตติยกัณฑ์
 ๒) เที่ยวจาริกไปไม่ต้องถือเอาไตรจีวรไปครบสำรับ
 ๓) ฉันคณะโภชน์ได้
 ๔) เก็บอติเรกจีวรไว้ได้ตามปรารถนา
 ๕) จีวรอันเกิดขึ้นในที่นั้น เป็นของได้แก่พวกเธอ ทั้งได้โอกาสขยายเขตจีวรกาลให้ยาวออกไปตลอด ๔ เดือนฤดูเหมันต์ด้วยฯ
 
 ๖. ท่านศึกษาพระวินัยในเรื่องการอุปสมบทดีแล้ว จงให้ความหมายของคำต่อไปนี้
 ก. อภัพพบุคคล ข. อุปสัมปทาเปกขะ ค. กรรมวาจา ง. อนุสาวนา จ. อนุศาสน์
        ตอบ :
 ก. อภัพพบุคคล คือบุคคลผู้ไม่ควรแก่การให้อุปสมบท ทรงห้ามไว้เป็นเด็ดขาด อุปสมบทไม่ขึ้น
 ข. อุปสัมปทาเปกขะคือผู้ประสงค์จะอุปสมบทเป็นพระภิกษุ
 ค. กรรมวาจา คือวาจาที่สวดประกาศในการให้อุปสมบท
 ง. อนุสาวนา คือวาจาที่สวดประกาศความปรึกษาและตกลงของสงฆ์
 จ. อนุศาสน์ คือกิจที่พึงทำภายหลังจากอุปสมบทเสร็จแล้วมีการบอกนิสสัย ๔ บอกอกรณียกิจ ๔ เป็นต้น ฯ
 
 ๗. ภิกษุทะเลาะกันเรื่องสรรพคุณของยาจัดเป็นวิวาทาธิกรณ์ได้หรือไม่ ? เพราะเหตุไร ?
        ตอบ : ไม่ได้ฯ เพราะวิวาทาธิกรณ์มุ่งเฉพาะวิวาทปรารภพระธรรมวินัยฯ
 
 ๘. อุกเขปนียกรรม และ นิยสกรรม สงฆ์พึงลงแก่ภิกษุเช่นไร ?
        ตอบ : อุกเขปนียกรรม พึงลงแก่ภิกษุผู้ไม่เห็นอาบัติ ผู้ไม่ทำคืนอาบัติ หรือผู้ไม่สละทิฏฐิบาป,
 นิยสกรรม พึงลงแก่ภิกษุผู้มีอาบัติมาก หรือคลุกคลีกับคฤหัสถ์ด้วยการคลุกคลีอันไม่สมควร ฯ

 ๙. กรรมการมหาเถรสมาคมซึ่งสมเด็จพระสังฆราชทรงแต่งตั้งจะพ้นจากตำแหน่งในกรณีใดบ้าง ?
        ตอบ :
๑. ครบวาระ ๒ ปี
๒. มรณภาพ
๓. พ้นจากความเป็นพระภิกษุ
 ๔. ลาออก
 ๕. สมเด็จพระสังฆราชมีพระบัญชาให้ออก ฯ
 
 ๑๐. การปกครองคณะสงฆ์ส่วนภูมิภาค จัดแบ่งเขตการปกครองไว้อย่างไร ? จงอ้างมาตราประกอบ
        ตอบ :
๑. ภาค
๒. จังหวัด
๓. อำเภอ
 ๔. ตำบล ฯ
 ตามมาตรา ๒๑ แห่งพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ ฯ

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๖

๑. ญัตติ กับ อนุสาวนา ต่างกันอย่างไร มีใช้ในสังฆกรรมอะไรบ้าง ?
        ตอบ : ญัตติ คือการเผดียงสงฆ์ ส่วนอนุสาวนา คือการประกาศความปรึกษาและตกลงของสงฆ์ ฯ
 ญัตติมีใช้ในญัตติกรรม ญัตติทุติยกรรม และญัตติจตุตถกรรม ส่วนอนุสาวนามีใช้เฉพาะในญัตติทุติยกรรมและญัตติจตุตถกรรม ฯ
 
๒. สงฆ์ผู้จะให้การอุปสมบทแก่กุลบุตรในพระวินัยมีกำหนดจำนวนภิกษุไว้อย่างไร ถ้าไม่ครบตามจำนวนนั้นจัดเป็นวิบัติอะไร ?
        ตอบ : มีกำหนดอย่างนี้ คือในมัธยมชนบท ๑๐ รูป เป็นอย่างต่ำ
 ในปัจจันตชนบท ๕ รูป เป็นอย่างต่ำฯ จัดเป็นปริสวิบัติฯ
 
๓. สีมาเป็นหลักสำคัญแห่งสังฆกรรมอย่างไร ? พัทธสีมามีกำหนดขนาดพื้นที่ไว้อย่างไร ?
        ตอบ : สีมาเป็นเขตประชุมของสงฆ์ผู้ทำกรรม พระศาสดาทรงอนุญาตให้สงฆ์พร้อมเพรียงกันทำภายในสีมาเพื่อจะรักษาสามัคคีในสงฆ์ฯ อย่างนี้ คือกำหนดไม่ให้สมมติสีมาเล็กเกินไปจนจุภิกษุ ๒๑ รูปนั่งไม่ได้ และไม่ให้สมมติสีมาใหญ่เกินไปกว่า ๓ โยชน์ ฯ
 
 ๔. นิมิตรอบโรงอุโบสถมีความสำคัญอย่างไร คำทักนิมิตในทิศตะวันออกว่าอย่างไร ?
        ตอบ : มีความสำคัญคือใช้เป็นเครื่องหมายเพื่อกำหนดเขตสีมาสำหรับทำสังฆกรรม ฯ
 คำทักนิมิตในทิศตะวันออกว่า“ปุรตฺถิมาย ทิสาย นิมิตฺตํ”ฯ
 
 ๕. เจ้าอธิการตามพระวินัยหมายถึงใคร สงฆ์พึงสวดสมมติเจ้าอธิการด้วยกรรมวาจาประเภทใด ?
        ตอบ : หมายถึงภิกษุผู้ได้รับสมมติจากสงฆ์ให้เป็นเจ้าหน้าที่ทำการสงฆ์นั้นๆ ฯ
 พึงสวดสมมติด้วยญัตติทุติยกรรม ฯ
 
 ๖. กรานกฐินได้แก่การทำอย่างไร จงเขียนคำอนุโมทนากฐินมาดู
        ตอบ : ได้แก่ เมื่อมีผ้าเกิดขึ้นแก่สงฆ์ในเดือนท้ายฤดูฝน พอจะทำเป็นไตรจีวรผืนใดผืนหนึ่ง สงฆ์พร้อมใจกันยกให้แก่ภิกษุรูปหนึ่งผู้เหมาะสม ภิกษุผู้ได้รับผ้านั้นนำไปทำเป็นจีวรผืนใดผืนหนึ่งให้แล้วเสร็จในวันนั้น แล้วมาบอกแก่ภิกษุผู้ยกผ้านั้นให้เพื่ออนุโมทนา ภิกษุเหล่านั้นอนุโมทนาทั้งหมด นี้คือกรานกฐิน ฯ
 คำอนุโมทนากฐินว่า อตฺถตํ ภนฺเต สงฺฆสฺส กฐินํ ธมฺมิโก กฐินตฺถาโร อนุโมทามิ ฯ
 
 ๗. ภิกษุผู้ก่อวิวาทาธิกรณ์ อย่างไรชื่อว่าปรารถนาดี อย่างไรชื่อว่าปรารถนาเลว ?
        ตอบ : ผู้ก่อวิวาทเพราะเห็นแก่พระธรรมวินัย (ปราศจากโลภะ โทสะ โมหะ) ชื่อว่าทำด้วยปรารถนาดี
 ผู้ก่อวิวาทด้วยทิฐิมานะแม้รู้ว่าผิดก็ขืนทำ (ประกอบด้วย โลภะ โทสะ โมหะ) ชื่อว่าทำด้วยปรารถนาเลว ฯ
 
 ๘. จงให้ความหมายของคำต่อไปนี้ ก. ปริวาส ข.อัพภาน
        ตอบ : ก. ได้แก่การประพฤติวัตรพิเศษอย่างหนึ่งเท่าจำนวนวันที่ภิกษุผู้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสแล้วปกปิดไว้ ฯ
 ข. ได้แก่ การที่สงฆ์สวดระงับอาบัติสังฆาทิเสสฯ

 ๙. ผู้ใดใส่ความคณะสงฆ์หรือคณะสงฆ์อื่นอันอาจก่อให้เกิดความเสื่อมเสียหรือความแตกแยกมีโทษอย่างไร ?
        ตอบ : ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปีหรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ฯ
 
 ๑๐. พระภิกษุจะไม่สังกัดอยู่ในวัดใดวัดหนึ่งเลยได้หรือไม่ จงอ้างมาตราประกอบด้วย ?
        ตอบ : ไม่ได้
 ตามมาตรา ๒๗ (๓)แห่งพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ ๒๕๐๕ (แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ฉบับที่ ๒) พ.ศ.๒๕๓๕ ฯ
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๕

๑. สังฆกรรมมีกี่ประเภท อะไรบ้าง สังฆกรรมแต่ละประเภททรงอนุญาตให้สงฆ์พร้อมเพรียงกันทำในที่เช่นไร ?
        ตอบ : สังฆกรรมมี ๔ ประเภท คือ อปโลกนกรรม ๑ ญัตติกรรม ๑ ญัตติทุติยกรรม ๑ ญัตติจตุตถกรรม ๑
 อปโลกนกรรม ทรงอนุญาตให้สงฆ์พร้อมเพียงกันทำในเขตสีมาหรือนอกเขตสีมาก็ได้
 ส่วนญัตติกรรม ญัตติทุติยกรรม และญัตติจตุตถกรรม ทรงอนุญาตให้สงฆ์พร้อมเพรียงกันทำในเขตสีมา จะเป็นพัทธสีมาหรืออพัทธสีมาก็ได้ ฯ
 
๒. ความพรั่งพร้อมของสงฆ์ครบองค์ที่กำหนดเป็นส่วนสำคัญในการประกอบสังฆกรรมนั้นๆ เมื่อครบองค์สงฆ์ตามที่กำหนด สังฆกรรมนั้นๆ เป็นอันใช้ได้แล้วหรือยังมีช่องทางเสียหายอื่นอีก จงชี้แจง ?
        ตอบ : นับว่าเป็นใช้ได้เฉพาะแต่อปโลกนกรรมเท่านั้น ส่วนสังฆกรรมอื่นๆ อีก ๓ อย่าง คือ
 ญัตติกรรม ๑ ญัตติทุติยกรรม ๑ ญัตติจตุตถกรรม ๑
 ยังมีช่องทางเสียหายอื่นอีก คือวัตถุวิบัติบ้าง สีมาวิบัติบ้าง กรรมวาจาวิบัติบ้าง ฯ
 
๓. พัทธสีมามีกี่ชนิด อะไรบ้าง สีมาผูกเฉพาะบริเวณอุโบสถเรียกว่าอะไร ?
        ตอบ : มี ๓ ชนิด คือ สีมาผูกเฉพาะบริเวณโรงอุโบสถ เรียกขัณฑสีมา ๑ สีมาผูกทั่ววัด เรียกมหาสีมา ๑ สีมาผูก ๒ ชั้น ๑ เรียกว่าขัณฑสีมา ฯ
 
 ๔. พระทัพพมัลลบุตรมีความดำริอย่างไร พระศาสดาทรงทราบแล้ว ทรงสาธุการ ตรัสให้สงฆ์สมมติให้ท่านรับหน้าที่อะไรบ้าง ?
        ตอบ : ท่านดำ ริว่า ท่านอยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ควรจะรับธุระของสงฆ์จึงกราบทูลพระศาสดาทรงสาธุการแล้ว ตรัสให้สงฆ์สมมติท่านให้เป็นภัตตุทเทสกะและเสนาสนคนหาปกะ ฯ
 
 ๕. อะไรเป็น บุพพกิจ และปัจฉิมกิจ แห่งอุปสมบทกรรม ?
        ตอบ : การให้บรรพชาจนถึงสมมติภิกษุรูปหนึ่งสอบถามอุปสัมปทาเปกขะถึงอันตรายิกธรรมในสงฆ์ เป็นบุพพกิจแห่งอุปสมบทกรรม
 การวัดเงาแดด การบอกประมาณแห่งฤดู การบอกส่วนแห่งวัน การบอกสังคีติ การบอกนิสัย ๔ การบอกอกรณียกิจ ๔ ในลำดับเวลาสวดกรรมวาจาจบ เป็นปัจฉิมกิจแห่งอุปสมบทกรรม ฯ
 
 ๖. อนุวาทาธิกรณ์ คืออะไร ระงับด้วยอธิกรณสมถะเท่าไร อะไรบ้าง ?
        ตอบ : คือ การโจทกันด้วยอาบัตินั้นๆ ระงับด้วยอธิกรณสมถะ ๔ อย่าง คือ๑. สัมมุขาวินัย๒. สติวินัย๓. อมูฬหวินัย ๔. ตัสสปาปิยสิกา ฯ
 
 ๗. นาสนา คืออะไร บุคคลเช่นไรที่ทรงอนุญาตให้นาสนา ?
        ตอบ : คือ การยังบุคคลผู้ไม่สมควรถือเพศภิกษุและสามเณรให้สละเพศเสีย
 บุคคลที่ทรงพระอนุญาตให้นาสนามี ๓ ประเภท คือ
๑. ภิกษุต้องอันติมวัตถุแล้วยังปฏิญญาตนเป็นภิกษุ
๒. บุคคลผู้อุปสมบทไม่ขึ้น ได้รับอุปสมบทแต่สงฆ์
๓. สามเณรผู้ประกอบด้วยองค์ ๑๐ ข้อใดข้อหนึ่ง เช่น เป็นผู้มักผลาญชีวิตสัตว์ เป็นต้น ฯ
 
 ๘. จงเขียนคำขออุปสมบทมา
        ตอบ : สงฺฆมฺภนฺเต อุปสมฺปทํ ยาจามิ อุลฺลุมฺปตุ มํ ภนฺเต
 สงฺโฆ อนุกมฺปํ อุปาทาย
 ทุติยมฺปิ ภนฺเต สงฺฆํ อุปสมฺปทํ ยาจามิ อุลฺลุมฺปตุ มํ ภนฺเต
 สงฺโฆ อนุกมฺปํ อุปาทาย
 ตติยมฺปิ ภนฺเต สงฺฆํ อุปสมฺปทํ ยาจามิ อุลฺลุมฺปตุ มํ ภนฺเต
 สงฺโฆ อนุกมฺปํ อุปาทาย ฯ

 ๙. ตามความในพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ วัดมีกี่ประเภทอะไรบ้าง และใครเป็นผู้แทนของวัดในกิจการทั่วไป ?
        ตอบ : มี ๒ ประเภท คือ
๑. วัดที่ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา
๒. สำนักสงฆ์, เจ้าอาวาสเป็นผู้แทนของวัดในกิจการทั่วไป
 คณะสงฆ์อื่น หมายถึงบรรดาบรรพชิตจีนนิกายหรืออนัมนิกาย ฯ
 
 ๑๐. ภิกษุผู้ล่วงละเมิดพระธรรมวินัย และได้มีคำวินิจฉัยถึงที่สุดให้ได้รับนิคหกรรมให้สึก ต้องปฏิบัติอย่างไร ถ้าไม่ปฏิบัติตาม ต้องได้รับโทษอะไร ?
        ตอบ : ต้องสึกภายในยี่สิบสี่ชั่วโมง นับแต่เวลาที่ได้ทราบคำวินิจฉัย, ถ้าไม่ปฏิบัติตาม ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี ฯ
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๔

๑. สงฆ์ผู้ทำสังฆกรรมท่านจัดเป็นวรรคไว้อย่างไรบ้าง แต่ละวรรคทำกรรม อะไรได้บ้าง ?
        ตอบ : จัดอย่างนี้ คือ สงฆ์มีจำนวน ๔ รูปเรียกว่า จตุรวรรค จำนวน ๕ รูปเรียกว่า ปัญจวรรค จำ นวน ๑๐ รูปเรียกว่า ทสวรรค จำนวน ๒๐ รูปเรียกว่า วีสติวรรค
 สังฆกรรมทุกอย่าง เว้นปวารณา ให้ผ้ากฐิน อุปสมบท และอัพภาน สงฆ์จตุรวรรคทำได้,
 ปวารณา ให้ผ้ากฐิน อุปสมบทในปัจจันตชนบท สงฆ์ปัญจวรรคทำได้, อุปสมบทในมัธยมชนบท สงฆ์ทสวรรคทำได้, อัพภาน สงฆ์วีสติวรรคทำได้ สงฆ์มีจำนวนมากกว่าที่กำหนดไว้ สามารถทำกรรมประเภทนั้นๆ ได้ ฯ
 
๒. สีมา คืออะไร มีความสำคัญอย่างไร ?
        ตอบ : คือ เขตประชุมของสงฆ์ผู้ทำสังฆกรรม, มีความสำคัญอย่างนี้ พระศาสดาทรงพระอนุญาตให้สงฆ์พร้อมเพรียงกันทำสังฆกรรมภายในสีมาเพื่อจะรักษาสามัคคีในสงฆ์ อันความสามัคคีย่อมเป็นกำลังใหญ่ของหมู่ ขาดความสามัคคีแล้ว หมู่ย่อมไม่ตั้งถาวร ถ้าไม่มีสีมาก็ไม่มีเขตประชุม สีมาจึงมีความสำคัญอย่างนี้ ฯ
 
๓. สงฆ์ผู้มีสิทธิรับผ้ากฐิน ต้องมีคุณสมบัติอย่างไร ภิกษุผู้ควรครองผ้ากฐิน พึงมีคุณสมบัติอะไรบ้าง ? จงบอกมาสัก ๕ ข้อ
        ตอบ : ต้องเป็นผู้จำ พรรษามาแล้วถ้วนไตรมาสไม่ขาดในอาวาสเดียวกัน มีจำนวนตั้งแต่ ๕ รูปขึ้นไป
 พึงมีคุณสมบัติอย่างนี้ คือ (ให้ตอบเพียง ๕ ข้อ ใน ๘ ข้อต่อไปนี้)
๑. รู้จักบุพพกรณ์                           ๒. รู้จักถอนไตรจีวร
๓. รู้จักอธิษฐานไตรจีวร                            ๔. รู้จักการกราน
 ๕. รู้จักมาติกา คือหัวข้อแห่งการเดาะกฐิน     ๖. รู้จักปลิโพธกังวลเป็นเหตุยังไม่เดาะกฐิน
 ๗. รู้จักการเดาะกฐิน                     ๘. รู้จักอานิสงส์กฐิน ฯ
 
 ๔. ภิกษุถือว่าได้รับอานิสงส์กฐินแล้ว เข้าบ้านในเวลาวิกาลโดยไม่บอกลา ต้องอาบัติอะไรหรือไม่ เพราะเหตุไร ?
        ตอบ : ในกรณีที่รับนิมนต์แล้วไปในที่นิมนต์ ภายหลังภัตรเข้าบ้านโดยไม่บอกลา ไม่ต้องอาบัติ ซึ่งได้รับยกเว้นด้วยอานิสงส์ที่ว่าเที่ยวไปไม่ต้องบอกลา ตามสิกขาบทที่ ๖ แห่งอเจลกวรรค ในปาจิตติยกัณฑ์
 แต่ในกรณีที่ไม่ได้รับนิมนต์ เข้าบ้านในเวลาวิกาลต้องอาบัติปาจิตตีย์ ตามสิกขาบทที่ ๓ แห่งรัตนวรรค ในปาจิตติยกัณฑ์ ยกเว้นในกรณีรีบด่วน เช่นภิกษุถูกงูกัดรีบเข้าไปเพื่อหายาหรือตามหมอ ฯ
 
 ๕. องคสมบัติของภิกษุผู้จะเป็นอุปัชฌาย์ให้อุปสมบท เป็นอาจารย์ให้นิสัย ที่กำหนดไว้ในบาลีมีหลายอย่าง แม้บกพร่องบางอย่างก็ได้ แต่ที่ขาดไม่ได้ คือองคสมบัติอะไร ?
        ตอบ : ที่ขาดไม่ได้ คือ มีพรรษา ๑๐ หรือยิ่งกว่า ฯ
 
 ๖. ในการอุปสมบท คนที่ได้ชื่อว่าลักเพศ ได้แก่คนเช่นไร ?
        ตอบ : ได้แก่ คนถือเพศภิกษุเอาเอง ด้วยตั้งใจจะปลอมเข้าอยู่ในหมู่ภิกษุ ดังคำกล่าวว่า เดียรถีย์ปลอมเข้าอยู่ในหมู่ภิกษุครั้งอโศกรัชกาล ถ้าคนนั้นเป็นแต่สักว่าทรงเพศเพราะเหตุอย่างอื่น เป็นต้นว่าเพื่อหนีภัยไม่จัดเป็นคนลักเพศ ฯ
 
 ๗. ตัชชนียกรรมและตัสสปาปิยสิกากรรม กรรมไหนสำหรับลงโทษแก่ภิกษุผู้เป็นโจทก์ กรรมไหนสำหรับลงโทษแก่ภิกษุผู้เป็นจำเลย เพราะประพฤติบกพร่องอย่างไร ?
        ตอบ : ตัชชนียกรรมสำหรับลงโทษแก่ภิกษุผู้เป็นโจทก์ เพราะจงใจหาความเท็จใส่ภิกษุอื่น ก่ออธิกรณ์ขึ้นในสงฆ์ ตัสสปาปิยสิกา กรรมสำหรับลงโทษแก่ภิกษุผู้เป็นจำเลย เพราะเป็นผู้จงใจปกปิดความประพฤติเสียหายของตนด้วยการให้การเท็จ ฯ
 
 ๘. วุฏฐานวิธีหมายถึงอะไร ในการทำวุฏฐานวิธีแต่ละอย่างนั้น ต้องการสงฆ์จำนวนเท่าไรเป็นอย่างน้อย ?
        ตอบ : หมายถึง ระเบียบวิธีเป็นเครื่องออกจากอาบัติสังฆาทิเสส, อัพภาน ต้องการสงฆ์ ๒๐ รูปเป็นอย่างน้อย นอกนั้นต้องการตั้งแต่ ๔ รูป ขึ้นไป ฯ

 ๙. คำว่า คณะสงฆ์ และคณะสงฆ์อื่น แห่งมาตรา ๕ ทวิ ในพระราชบัญญัติคณะสงฆ์หมายถึงใคร ?
        ตอบ : คณะสงฆ์ หมายถึง บรรดาพระภิกษุที่ได้รับบรรพชาอุปสมบทจากพระอุปัชฌาย์ ตามพระราชบัญญัตินี้ หรือตามกฎหมายที่ใช้บังคับก่อนพระราชบัญญัตินี้ ไม่ว่าจะปฏิบัติศาสนกิจในหรือนอกราชอาณาจักร
 คณะสงฆ์อื่น หมายถึง บรรดาบรรพชิตจีนนิกาย หรืออนัมนิกาย ฯ
 
 ๑๐. องค์กรปกครองคณะสงฆ์สูงสุด คืออะไร มีการกำหนดองค์ประกอบไว้อย่างไร ?
        ตอบ : คือ มหาเถรสมาคม มีการกำหนดองค์ประกอบไว้อย่างนี้ คือ สมเด็จพระสังฆราช
 ทรงดำรงตำแหน่งประธานกรรมการโดยตำแหน่ง สมเด็จพระราชาคณะทุกรูปเป็นกรรมการโดยตำแหน่ง และพระราชาคณะซึ่งสมเด็จพระสังฆราชทรงแต่งตั้ง มีจำนวนไม่เกิน ๑๒ รูป เป็นกรรมการ ฯ
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๓

๑. สังฆกรรม กับวินัยกรรม มีกำหนดบุคคลและสถานที่ ต่างกันหรือเหมือนกันอย่างไร ?
        ตอบ : ต่างกันดังนี้
 สังฆกรรม ต้องประชุมสงฆ์ครบองค์ตามกำ หนดแห่งกรรมนั้นๆ ต้องทำในสีมา เว้นไว้แต่อปโลกนกรรม ทำนอกสีมาก็ได้
 ส่วน วินัยกรรม ไม่ต้องประชุมสงฆ์ และทำนอกสีมาก็ได้ ฯ
 
๒. นิมิตที่อยู่รอบโรงอุโบสถ มีไว้เพื่อประโยชน์อะไร จงเขียนคำทักนิมิตในทิศตะวันตกเฉียงใต้มาดู ?
        ตอบ : มีไว้เพื่อเป็นเครื่องหมายกำ หนดเขตการทำสังฆกรรม,
 ทกฺขิณาย อนุทิสาย กึ นิมิตฺตํฯ
 
๓. จงอธิบายความหมายของวิสุงคามสีมา และสัตตัพภันตรสีมา ?
        ตอบ : วิสุงคามสีมา หมายถึง เขตแห่งสามัคคีที่สงฆ์ได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตยกให้เป็นแผนกหนึ่งจากบ้าน
 สัตตัพภันตรสีมา หมายถึง เขตแห่งสามัคคีในป่าหาคนตั้งบ้านเรือนไม่ได้ชั่ว ๗ อัพภันดร (๔๙ วา) โดยรอบ นับแต่ที่สุดแห่งสงฆ์ออกไป ฯ
 
 ๔. กฐิน เป็นสังฆกรรมอะไร การรับกฐิน ตลอดจนถึงการกราน ต้องทำในสีมาเท่านั้น หรือทำนอกสีมาก็ได้ ?
        ตอบ : เป็นญัตติทุติยกรรม, การรับกฐิน การอปโลกน์เพื่อให้ผ้ากฐิน และการกรานกฐินทำในสีมาหรือนอกสีมาก็ได้ การสวดญัตติทุติยกรรมวาจาให้ผ้ากฐินต้องทำในสีมาเท่านั้น ฯ
 
 ๕. บุรพกิจที่พึงทำเป็นเบื้องต้นก่อนแต่อุปสมบท คืออะไรบ้าง ในกิจเหล่านั้น กิจที่ต้องทำเป็นการสงฆ์ มีอะไรบ้าง ?
        ตอบ : คือ ให้บรรพชา ขอนิสสัย ถืออุปัชฌายะ ขนานชื่อมคธแห่งอุปสัมปทาเปกขะ บอกนามอุปัชฌายะ บอกบาตรจีวร สั่งให้อุปสัมปทาเปกขะออกไปยืนข้างนอก สมมติภิกษุรูปหนึ่งเป็นผู้ซักซ้อม อุปสัมปทาเปกขะถึงอันตรายิกธรรม เรียกอุปสัมปทาเปกขะเข้าในสงฆ์ ให้ขออุปสมบท สมมติภิกษุรูปหนึ่งสอบถามอุปสัมปทาเปกขะถึงอันตรายิกธรรมในสงฆ์ มีสมมติภิกษุรูปหนึ่งเป็นผู้ซักซ้อมอุปสัมปทาเปกขะถึงอันตรายิกธรรม เรียกอุปสัมปทาเปกขะเข้าในสงฆ์ สมมติภิกษุรูปหนึ่งสอบถาม อุปสัมปทาเปกขะถึงอันตรายิกธรรมในสงฆ์ ฯ
 
 ๖. อุปสัมปทาเปกขะจะสำเร็จเป็นพระภิกษุได้ เมื่อพระกรรมวาจาจารย์สวดถึงบาลีบทใด ?
        ตอบ : ถึงบทว่า โส ภาเสยฺย ท้ายอนุสาวนาที่ ๓ ฯ
 
 ๗. ติณวัตถารกวินัยมีอธิบายอย่างไร ใช้ระงับอธิกรณ์อะไร ?
        ตอบ : อธิบายว่ากิริยาที่ให้ประนีประนอมกันทั้ง ๒ ฝ่าย ไม่ต้องชำระสะสางหาความเดิม เป็นดังกลบไว้ด้วยหญ้า ใช้ระงับอาปัตตาธิกรณ์ที่ยุ่งยากยืดเยื้อไม่รู้จบ และเป็นเรื่องสำคัญอันจะเป็นเครื่องกระเทือนทั่วไป เว้นครุกาบัติและอาบัติที่เนื่องด้วยคฤหัสถ์ ฯ
 
 ๘. ลิงคนาสนาคืออะไร บุคคลที่ทรงพระอนุญาตให้ทำลิงคนาสนามีกี่ประเภท ใครบ้าง ?
        ตอบ : คือ การให้ฉิบหายเสียจากเพศ มี ๓ ประเภท คือ ภิกษุต้องอันติมวัตถุแล้ว ยังปฏิญญาตนเป็นภิกษุ ๑ บุคคลผู้อุปสมบทไม่ขึ้น ได้รับอุปสมบทแต่สงฆ์ ๑ สามเณรผู้ประกอบด้วยองค์ ๑๐ มีเป็นผู้มักผลาญชีวิตเป็นต้น ๑ ฯ

 ๙. ศาสนสมบัติมีกี่ประเภท อะไรบ้าง การจะนำผลประโยชน์จากศาสนสมบัติไปใช้จ่าย มีหลักเกณฑ์อย่างไร ?
        ตอบ : มี ๒ ประเภท คือ ศาสนสมบัติกลาง และศาสนสมบัติวัด มีหลักเกณฑ์อย่างนี้ คือ ศาสนสมบัติกลาง ใช้จ่ายในกิจการของสงฆ์ทั่วไปตามพระวินัยโดยอนุมัติของสงฆ์ ศาสนสมบัติวัด ใช้จ่ายในกิจการของวัดนั้นๆ แต่จะนำศาสนสมบัติของวัดหนึ่งไปใช้อีกวัดหนึ่งไม่ได้ ฯ
 
 ๑๐. ที่วัด ที่ธรณีสงฆ์ หรือที่ศาสนสมบัติกลาง จะสามารถโอนกรรมสิทธิ์ได้หรือไม่ มีหลักปฏิบัติอย่างไร ?
        ตอบ : สามารถโอนได้ มีหลักปฏิบัติตามความในมาตรา ๓๔ แห่งพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. ๒๕๐๕ แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๓๕ (มาตรา ๓๔ การโอนกรรมสิทธิ์ที่วัด ที่ธรณีสงฆ์ หรือที่ศาสนสมบัติกลาง ให้กระทำ ได้ก็แต่โดยพระราชบัญญัติ เว้นแต่เป็นกรณีตามวรรคสอง) ฯ
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๒

๑. สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงประมวลเรื่องอันเนื่องด้วยวินัยที่ภิกษุผู้เป็นเถระพึงเรียนรู้เป็นหลักไว้ในวินัยมุขเล่ม ๓ คืออะไรบ้าง เมื่อเรียนรู้แล้วจะอำนวยประโยชน์อะไรบ้าง ?
        ตอบ : คือ ธรรมเนียมวิธีและกรณียะต่างๆ อันเนื่องด้วยวินัย ย่อมอาจจะอำนวยในหน้าที่ให้เป็นไปโดยเรียบร้อย และอาจเป็นที่พึ่งของผู้น้อยในกิจการ ฯ
 
๒. สังฆกรรม เมื่อกล่าวโดยประเภท มีเท่าไร อะไรบ้าง จงยกตัวอย่างของสังฆกรรมนั้นๆ มาอย่างละ ๑ ตัวอย่าง ?
        ตอบ : กล่าวโดยประเภท มี ๔ คือ
๑. อปโลกนกรรม ตัวอย่างเช่น การรับสามเณรผู้ถูกลงโทษเพราะกล่าวตู่พระผู้มีพระภาคเจ้า และได้รับการยกเลิกโทษเพราะกลับประพฤติดี
๒. ญัตติกรรม ตัวอย่างเช่น การเรียกอุปสัมปทาเปกขะ ผู้ได้รับการไล่เลียงอันตรายิกธรรมแล้วกลับเข้ามาในหมู่สงฆ์
๓. ญัตติทุติยกรรม ตัวอย่างเช่น สวดหงายบาตรแก่ผู้ถูกคว่ำบาตรเพราะกลับประพฤติดีในภายหลัง
 ๔. ญัตติจตุตถกรรม ตัวอย่างเช่น การสวดกรรมที่สงฆ์ผู้ทำกรรม ๗ สถาน มีตัชชนียกรรมเป็นต้น ลงโทษภิกษุผู้ประพฤติมิชอบ ฯ
 
๓. การผูกพัทธสีมาในบัดนี้ มีขั้นตอนในการปฏิบัติอย่างไร ?
        ตอบ : มีขั้นตอนดังนี้
๑. พื้นที่อันจะสมมติเป็นสีมา ต้องได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาก่อน
๒. ประชุมภิกษุผู้อยู่ในเขตวิสุงคามสีมา หรือนำฉันทะของเธอมาแล้วสวดถอนเป็นแห่งๆ ไปกว่าจะเห็นว่าพอดี
๓. เตรียมนิมิตไว้ตามทิศ
 ๔. เมื่อสมมติสีมา ต้องประชุมภิกษุผู้อยู่ภายในนิมิต หรือนำฉันทะของเธอมาแล้วออกไปทักนิมิต
 ๕. กลับมาสวดสมมติสมานสังวาสสีมาก่อน แล้วสวดสมมติติจีวราวิปปวาสสีมา ฯ
 
 ๔. โดยทั่วไปมีความเข้าใจเรื่องสังฆกรรมว่า ในสีมาเดียวกัน ภิกษุจะประชุมทำสังฆกรรมวันหนึ่ง ๒ ครั้งไม่ได้ ข้อนี้มีความจริงเป็นอย่างไร จงอธิบาย ?
        ตอบ : มีความจริงเป็นอย่างนี้ คือ สังฆกรรมบางอย่าง เช่น อุโบสถปวารณา ภิกษุอยู่ในสีมาเดียวกันจะต้องพร้อมเพรียงกันทำ จะแยกกันทำ ๒ พวก ๒ ครั้งไม่ได้ แต่สังฆกรรมบางอย่าง เช่น อุปสมบทกรรม อัพภานกรรม จะทำวันเดียวหลายครั้งก็ได้ ฯ
 
 ๕. อันตรายิกธรรมที่ยกขึ้นถามอุปสัมปทาเปกขะในการอุปสมบทนั้น ข้อที่เป็นอันตรายร้ายแรงถึงกับทำให้เป็นภิกษุไม่ได้ คือข้อใดบ้าง ?
        ตอบ : คือ ข้อว่า ไม่ใช่มนุษย์ ไม่ใช่บุรุษ อายุไม่ครบ ๒๐ ปี ฯ
 
 ๖. อาปัตตาธิกรณ์ระงับในสำนักบุคคลด้วยอธิกรณสมถะอะไร และระงับในสำนักสงฆ์ด้วยอธิกรณสมถะอะไร ?
        ตอบ : ระงับในสำนักบุคคลด้วยปฏิญญาตกรณะ ระงับในสำนักสงฆ์
 ถ้าเป็นครุกาบัติ ด้วยสัมมุขาวินัย และปฏิญญาตกรณะ
 ถ้าเป็นลหุกาบัติ ด้วยสัมมุขาวินัย และติณวัตถารกะ ฯ
 
 ๗. อันตราบัติ คืออาบัติอะไร ภิกษุจะต้องอาบัตินี้ได้ในเวลาไหนบ้าง ?
        ตอบ : คือ อาบัติสังฆาทิเสสที่ต้องในระหว่างประพฤติวุฏฐานวิธี, ภิกษุจะต้องอาบัตินี้ได้ในระหว่างที่กำลังอยู่ปริวาส หรืออยู่ปริวาสแล้วเป็นมานัตตารหะ กำลังประพฤติมานัตอยู่ หรือประพฤติมานัตแล้ว เป็นอัพภานารหะ ฯ
 
 ๘. ภิกษุเสียสีลสามัญญตาเพราะประพฤติอย่างไร พระบรมศาสดาทรงวางโทษไว้ให้สงฆ์ทำกรรมอะไรแก่เธอ ?
        ตอบ : เพราะต้องอาบัติแล้วไม่ยอมรับว่าเป็นอาบัติหรือไม่ยอมทำคืน ทรงวางโทษไว้ให้สงฆ์ทำอุกเขปนียกรรมแก่เธอ ฯ

 ๙. กรรมการมหาเถรสมาคม ซึ่งสมเด็จพระสังฆราชทรงแต่งตั้งพ้นจากตำแหน่งเมื่อใด ?
        ตอบ : พ้นเมื่อ
๑. มรณภาพ   ๒. พ้นจากความเป็นพระภิกษุ
๓. ลาออก      ๔. สมเด็จพระสังฆราชมีพระบัญชาให้ออก
 ๕. อยู่ครบวาระ ๒ ปี ฯ
 
 ๑๐. เจ้าอาวาสหมายถึงใคร ภิกษุผู้ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดที่ไม่ใช่พระอารามหลวง ต้องมีคุณสมบัติโดยเฉพาะอะไรบ้าง ?
        ตอบ : หมายถึง พระภิกษุผู้ได้รับแต่งตั้งตามกฎมหาเถรสมาคมให้เป็นพระสังฆาธิการปกครองวัดใดวัดหนึ่ง คือ๑. มีพรรษาพ้น ๕๒. เป็นผู้ทรงเกียรติคุณ เป็นที่เคารพนับถือของคฤหัสถ์ และบรรพชิตในถิ่นนั้น ฯ
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๑

๑. กรรมวาจาวิบัติเพราะสวดผิดฐานกรณ์นั้นอย่างไร ?
        ตอบ : คือ การสวดธนิตเป็นสิถิล ๑ สวดสิถิลเป็นธนิต ๑ สวดวิมุตเป็นนิคคหิต ๑ สวดนิคคหิตเป็นวิมุต ๑ ฯ
 
๒. ติจีวราวิปปวาสสีมาและอุทกุกเขปสีมาได้แก่สีมาเช่นไร ?
        ตอบ : ติจีวราวิปปวาสสีมา ได้แก่ สีมาที่สงฆ์สมมติให้เป็นแดน ไม่อยู่ปราศจากไตรจีวรได้ในเขตสีมานั้น
 อุทกุกเขปสีมา ได้แก่ สีมาที่กำหนดเขตแห่งสามัคคีด้วยชั่ววักน้ำสาดแห่งคนมีอายุและกำลังปานกลางฯ
 
๓. ภิกษุผู้ได้รับสมมติจากสงฆ์ให้เป็นเจ้าหน้าที่ทำการสงฆ์นั้นๆ เรียกว่าอะไร พึงสวดสมมติด้วยกรรมวาจาประเภทใด ?
        ตอบ : เรียกว่าเจ้าอธิการ พึงสวดสมมติด้วยญัตติทุติยกรรม ฯ
 
 ๔. ผ้าที่ไม่ทรงอนุญาตให้ใช้เป็นผ้ากฐิน ได้แก่ผ้าเช่นไรบ้าง ?
        ตอบ : เช่นนี้ คือ
๑. ผ้าที่ไม่ได้เป็นสิทธิ เช่น ผ้าที่ขอยืมเขามา
๒. ผ้าที่ได้มาโดยอาการอันมิชอบ คือทำนิมิตได้มา พูดเลียบเคียงได้มา และผ้าเป็นนิสสัคคีย์
๓. ผ้าที่ได้มาโดยบริสุทธิ์ แต่เก็บค้างคืนไว้ ฯ
 
 ๕. ในอุปสมบทกรรม อภัพพบุคคล หมายถึงใคร จำแนกโดยประเภทมีเท่าไร อะไรบ้าง ?
        ตอบ : หมายถึง บุคคลที่ทรงห้ามไม่ให้อุปสมบท มี ๓ ประเภท คือ
๑. เพศบกพร่อง
๒. ประพฤติผิดพระธรรมวินัย
๓. ประพฤติผิดต่อกำเนิดของเขาเอง ฯ
 
 ๖. วิวาทาธิกรณ์คืออะไร ระงับด้วยอธิกรณสมถะข้อใดบ้าง ?
        ตอบ : คือ การเถียงกันปรารภพระธรรมวินัย ด้วยสัมมุขาวินัยและเยภุยยสิกา ฯ
 
 ๗. พระอรรถกถาจารย์แสดงลักษณะปกปิดอาบัติสังฆาทิเสสไว้เป็น ๕ คู่ อย่างไรบ้าง ?
        ตอบ : แสดงไว้ ๕ คู่ ดังนี้
๑. เป็นอาบัติ และรู้ว่าเป็นอาบัติ
๒. เป็นปกตัตตะ และรู้ว่าเป็นปกตัตตะ
๓. ไม่มีอันตราย และรู้ว่าไม่มีอันตราย
 ๔. อาจอยู่ และรู้ว่าอาจอยู่
 ๕. ใคร่จะปิด และปิดไว้ ฯ
 
 ๘. รัตติเฉท หมายถึงอะไร มีอะไรบ้าง ?
        ตอบ : หมายถึง การขาดราตรีแห่ง (การประพฤติ) มานัต, มี
๑. อยู่ร่วม      ๒. อยู่ปราศ
๓. ไม่บอก      ๔. ประพฤติในคณะอันพร่อง ฯ

 ๙. กรรมการมหาเถรสมาคม ดำรงตำแหน่งคราวละกี่ปี ?
        ตอบ : กรรมการที่เป็นสมเด็จพระราชาคณะไม่มีกำหนดเวลา, กรรมการที่สมเด็จพระสังฆราชทรงแต่งตั้ง ดำรงอยู่ในตำแหน่งคราวละ ๒ ปี ฯ
 
 ๑๐. ตามมาตรา ๒๑ แห่งพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ ให้จัดแบ่งเขตปกครองคณะสงฆ์ส่วนภูมิภาคไว้อย่างไร ?
        ตอบ : แบ่งดังนี้ คือ๑. ภาค๒. จังหวัด๓. อำเภอ ๔. ตำบล ส่วนจำนวนและเขตปกครองดังกล่าว ให้เป็นไปตามที่กำหนดในกฎมหาเถรสมาคม ฯ
 

นักธรรม ชั้นเอก

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๐

๑. สังฆกรรมจำแนกออกเป็นประเภท เรียกโดยชื่อมีอะไรบ้าง กรรมอะไรบ้างที่สงฆ์จตุวรรคทำได้ ?
        ตอบ : มี อปโลกนกรรม ๑ ญัตติกรรม ๑ ญัตติทุติยกรรม ๑ ญัตติจตุตถกรรม ๑
 เว้นปวารณา ให้ผ้ากฐิน อุปสมบท และอัพภาน นอกนั้นทำ ได้ทุกอย่าง ฯ
 
๒. สีมาสังกระ คืออะไร สงฆ์จะทำสังฆกรรมในสีมาเช่นนั้นได้หรือไม่อย่างไร ?
        ตอบ : คือ สีมาที่สมมติคาบเกี่ยวกันระหว่างสีมาที่สมมติไว้เดิมและสีมาที่สมมติขึ้นใหม่
 สงฆ์ทำสังฆกรรมในสีมาที่สมมติไว้เดิมได้ แต่ทำ ในสีมาที่สมมติขึ้นใหม่ไม่ได้ ฯ
 
๓. การอปโลกน์ และการสวดเพื่อให้ผ้ากฐิน จัดเป็นสังฆกรรมประเภทใด การกรานกฐินด้วยผ้าสังฆาฏิ พึงกล่าวว่าอย่างไร ?
        ตอบ : การอปโลกน์เพื่อให้ผ้ากฐิน จัดเป็นอปโลกนกรรม การสวดเพื่อให้ผ้ากฐิน
 จัดเป็นญัตติทุติยกรรม
 ว่า อิมาย สงฺฆาฏิยา กฐินํ อตฺถรามิ ฯ
 
 ๔. การบรรพชาและอุปสมบทสำเร็จด้วยวิธีอะไร นอกจากอภัพบุคคลและผู้มีบรรพชาโทษแล้ว บุคคลประเภทใดบ้างที่ถูกห้ามไม่ให้อุปสมบท ?
        ตอบ : การบรรพชา สำเร็จด้วยวิธีไตรสรณคมน์
 การอุปสมบท สำเร็จด้วยวิธีญัตติจตุตถกรรมวาจา
 คือ๑. คนไม่มีอุปัชฌาย์๒. คนไม่มีบาตร คนไม่มีจีวร หรือไม่มีทั้งบาตรทั้งจีวร๓. คนยืมบาตร จีวร หรือยืมทั้งบาตรทั้งจีวรเขามา ฯ
 
 ๕. อนุวาทาธิกรณ์เช่นไร อันภิกษุจะพึงยกขึ้นว่าได้ ?
        ตอบ : ต้องเป็นเรื่องมีมูล คือ เรื่องที่ได้เห็นเอง ๑ เรื่องที่ได้ยินเอง หรือมีผู้บอกและเชื่อว่าเป็นจริง ๑ เรื่องที่เว้นจาก ๒ สถานนั้นแต่รังเกียจโดยอาการ ๑ เช่นได้ยินว่า พัสดุชื่อนี้ของผู้มีชื่อนี้หายไป ได้พบพัสดุชนิดนั้นในที่อยู่ของภิกษุชื่อนั้น ฯ
 
 ๖. การคว่ำบาตรในทางพระวินัย หมายถึงอะไร และจะหงายบาตรได้เมื่อไร ?
        ตอบ : หมายถึง การไม่ให้คบค้าสมาคมด้วยลักษณะ ๓ ประการ คือ
๑. ไม่รับบิณฑบาตของเขา
๒. ไม่รับนิมนต์ของเขา
๓. ไม่รับไทยธรรมของเขา
 เมื่อผู้ถูกคว่ำ บาตรนั้นละโทษนั้นแล้ว กลับประพฤติดี ฯ
 
 ๗. สังฆราชี คืออะไร ?
        ตอบ : คือ การที่ภิกษุแตกกันเป็น ๒ ฝ่าย เพราะมีความเห็นปรารภพระธรรมวินัยผิดแผกกันจนเกิดเป็นวิวาทาธิกรณ์ขึ้น หรือมีความปฏิบัติไม่สม่ำเสมอกัน ยิ่งหย่อนกว่ากัน เกิดรังเกียจกันขึ้น แต่ยังไม่แยกทำอุโบสถ ปวารณา หรือสังฆกรรมอื่น ฯ
 
 ๘. ภิกษุเมื่อลาสิกขา ต้องทำเป็นกิจจะลักษณะด้วยการกล่าวคำปฏิญญาตนเป็นผู้อื่นจากภิกษุต่อหน้าใครได้บ้าง และทำอย่างไรจึงเป็นกิจจะลักษณะ ?
        ตอบ : ต่อหน้าภิกษุด้วยกันหรือคนอื่นจากภิกษุก็ได้
 ปฏิญญาอย่างนี้ คือ
 พร้อมด้วยจิต คือทำด้วยตั้งใจเพื่อลาสิกขาจริงๆ
 พร้อมด้วยกาล คือด้วยคำ เด็ดขาด ไม่ใช่รำ พึง ไม่ใช่ปริกัป
 พร้อมด้วยประโยค คือปฏิญญาด้วยตนเอง
 พร้อมด้วยบุคคล คือผู้ปฏิญญาและผู้รับปฏิญญาเป็นคนปกติ
 พร้อมด้วยความเข้าใจ คือผู้รับปฏิญญาเข้าใจคำ นั้นในทันที ฯ

 ๙. พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ คืออะไร ?
        ตอบ : คือ กฎหมายฉบับหนึ่งว่าด้วยคณะสงฆ์ มีศักดิ์รองลงมาจากรัฐธรรมนูญ ฯ
 
 ๑๐. ผู้ใดใส่ความคณะสงฆ์หรือคณะสงฆ์อื่น อันอาจก่อให้เกิดความเสื่อมเสีย หรือความแตกแยก มีโทษอย่างไร ?
        ตอบ : ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำ ทั้งปรับ ฯ
 

The post นักธรรม ชั้นเอก วิชา วินัยมุข first appeared on นักธรรม ธรรมศึกษา บาลี.

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๘

๑. พระศาสดาทรงบัญญัติพระวินัยไว้เพื่ออะไร ?

ตอบ เพื่อป้องกันความประพฤติเสียหายของภิกษุสงฆ์ และเพื่อชักนำความประพฤติของภิกษุสงฆ์ให้ดีงาม ฯ

๒. นิสสัยคืออะไร ? มีอะไรบ้าง ?

ตอบ คือ ปัจจัยเครื่องอาศัยของบรรพชิต ฯ มี ๑. เที่ยวบิณฑบาต ๒. นุ่งห่มผ้าบังสุกุล ๓. อยู่โคนไม้ ๔. ฉันยาดองด้วยน้ำมูตรเน่า ฯ

๓. พุทธบัญญัติและอาบัติ คืออะไร ?

ตอบ พุทธบัญญัติ คือ ข้อห้ามที่พระพุทธเจ้าทรงตั้งขึ้น เพื่อป้องกันความประพฤติเสียหาย และวางโทษแก่ภิกษุผู้ล่วงละเมิดด้วยปรับอาบัติหนักบ้าง เบาบ้างอาบัติ คือ โทษที่เกิดเพราะความละเมิดในข้อที่พระพุทธเจ้าทรงห้าม ฯ

๔. อาบัติที่เป็นโลกวัชชะและปัณณัตติวัชชะ ต่างกันอย่างไร ?

ตอบ อาบัติที่เป็นโลกวัชชะ คือ อาบัติที่มีโทษซึ่งภิกษุทำเป็นความผิดความเสีย คนสามัญทำก็เป็นความผิดความเสียเหมือนกัน เช่น ทำโจรกรรม เป็นต้น ส่วนอาบัติที่เป็นปัณณัตติวัชชชะ คือ อาบัติที่มีโทษเฉพาะภิกษุทำ แต่คนสามัญทำไม่เป็นความผิดความเสีย เช่น ขุดดิน เป็นต้น ฯ

๕. พูดอย่างไรเรียกว่า อวดอุตตริมนุสสธรรม ?

ตอบ พูดอวดคุณพิเศษอันยิ่งของมนุษย์ คือ พูดว่าข้าพเจ้าได้ฌาน วิโมกข์ สมาธิ สมาบัติ มรรค ผล เรียกว่าอวดอุตตริมนุสสธรรม ฯ

๖. เภสัช ๕ ได้แก่อะไรบ้าง ?

ตอบ ได้แก่เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง และน้ำอ้อย ฯ

๗. ภิกษุซ่อนบาตร ซ่อนปากกาของภิกษุอื่นเพื่อล้อเล่น ต้องอาบัติอะไร ?

ตอบ ซ่อนบาตร ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ซ่อนปากกา ต้องอาบัติทุกกฏ ฯ

๘. ข้อว่า ภิกษุพึงทำความศึกษาว่า เราจักฉันบิณฑบาตโดยเคารพนั้น มีอธิบายอย่างไร ?

ตอบ มีอธิบายว่า ภิกษุฉันบิณฑบาต แม้เป็นของเลวก็ไม่แสดงอาการวิการ คือฉันโดยปกติ และเมื่อฉัน

ก็ไม่ฉันพลางทำกิจอื่นพลาง ฯ

๙. ภิกษุนั่งในบ้านด้วยอาการอย่างไร จึงจะถูกต้องตามพระวินัยในเสขิยวัตร ?

ตอบ ระวังมือเท้า คือ ห้ามเล่นมือ เล่นเท้าขณะอยู่ในบ้าน เช่น กระดิกมือ กระดิกเท้าเล่น เป็นต้น ซึ่งส่อให้เห็นการไม่สำรวม มีตาทอดลง คือ ทอดสายตาต่ำลงห่างตัวประมาณหนึ่งวา มิให้สอดส่ายสายตาหันมองโน่นมองนี่

๑๐. วิวาทาธิกรณ์กับอนุวาทาธิกรณ์ ต่างกันอย่างไร ?

ตอบ วิวาทาธิกรณ์ คือการเถียงว่า สิ่งนั้นเป็นธรรมเป็นวินัย สิ่งนี้ไม่ใช่ธรรมไม่ใช่วินัย

ส่วนอนุวาทาธิกรณ์ คือการโจทกันด้วยอาบัติ ฯ
 

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๗

๑. ปัจจัยเครื่องอาศัยของบรรพชิตเรียกว่าอะไร ? มีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?

              ตอบ   เรียกว่า นิสสัย ฯมี ๔ คือ ฯ๑) เที่ยวบิณฑบาต ๒) นุ่งห่มผ้าบังสุกุล๓)อยู่โคนต้นไม้ ๔)ฉันยาดองด้วยน้ำมูตรเน่า ฯ

๒. อาบัติคืออะไร?

              ตอบ   โทษที่เกิดเพราะความละเมิดในข้อที่พระพุทธเจ้าทรงห้าม ฯอย่างหนัก ได้แก่ ป่าราชิก ทำให้ขาดจากความเป็นภิกษุ ฯ

๓. สิกขา คืออะไร ? มีอะไรบ้าง ?

              ตอบ   คือ ข้อที่ภิกษุต้องศึกษา ฯมี ๑. ศีล ความรักษากาย วาจา ให้เรียบร้อย๒. สมาธิ ความรักษาใจมั่น๓. ปัญญา ความรอบรู้ในกองสังขาร ฯ

๔. ภิกษุฆ่ามนุษย์ ฆ่าสัตว์เดียรัจฉาน ต้องอาบัติอะไร ?

              ตอบ   ฆ่ามนุษย์ ต้องอาบัติปาราชิกฆ่าสัตว์เดียรัจฉาน ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ฯ

๕. กุลทูสกะ ภิกษุประทุษร้ายตระกูล คือประพฤติเช่นใด ? มีโทษอย่างไร?

              ตอบ   คือ การที่ภิกษุประจบคฤหัสถ์ ยอมตนให้เขาใช้สอย เช่น เดินส่งข่าวให้เขาเป็นต้น หรือด้วยการเอาเปรียบโดยเชิงให้สิ่งเล็กน้อยด้วยหวังได้มาก ฯมีโทษ คือ ต้องอาบัติสังฆาทิเสส ฯ

๖. เภสัช ๕ มีอะไรบ้าง? น้ำตาลทรายจัดเข้าในเภสัชใด ?

              ตอบ   เภสัช ๕ มี เนยใส เนยขัน น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย ฯน้ำตาลทราย จัดเข้าในน้ำอ้อย ฯ

๗. ผ้าไตรจีวร คือผ้าอะไรบ้าง ?

              ตอบ   คือ ๑) สังฆาฏิ (ผ้าคลุม)๒) อุตตราสงค์ (ผ้าห่ม)๓) อันตรวาสก (ผ้านุ่ง) ฯ

๘. ภิกษุเข้าบ้านในเวลาวิกาล โดยไม่บอกลาภิกษุอื่นที่มีอยู่ในวัด ต้องอาบัติอะไรหรือไม่ ?

              ตอบ   ต้องอาบัติปาจิตตีย์ เว้นไว้แต่มีกิจรีบด่วน ฯ

๙. เสริยวัตร คืออะไร ? ภิกษุไม่ปฏิบัติตามในเสชิยวัตร ต้องอาบัติอะไร?

              ตอบ   เสขิยวัตร คือ ธรรมเนียมที่ภิกษุต้องศึกษา ฯต้องอาบัติทุกกฏ ฯ

๑๐. ในการรับบิณฑบาต ภิกษุสามเณรพึงปฏิบัติอย่างไรจึงถูกต้องตามเสชิยวัตร ?จงเลือกตอบเพียง ๒ ข้อ

              ตอบ   ๑. รับโดยเคารพ๒. แลดูแต่ในบาตร๓. รับแกงพอสมควรแก่ข้าวสุก๔. รับแต่พอเสมอขอบปากบาตร ฯ(เลือกตอบเพียง ๒ ข้อ)
 
 

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๖

 
 ๑. พระวินัย คืออะไร ? ภิกษุรักษาพระวินัยดีแล้ว ย่อมได้อานิสงส์อะไร ?
            ตอบ : คือพระพุทธบัญญัติและอภิสมาจาร ฯ
            ได้อานิสงส์ คือไม่ต้องเดือดรอนใจ เกิดความแช่มชื่นว่าตน ประพฤติดีงาม จะเข้าหมู่ภิกษุ ผู้มีศีลก็องอาจไม่สะทกสะท้าน ฯ
 
 ๒. อาบัติคืออะไร ? อาการที่ภิกษุต้องอาบัติ ๖ อย่างนั้น อย่างไหนเสียหาย มากที่สุด ?
            ตอบ : คือโทษที่เกิดเพราะความละเมิดในข้อที่พระพุทธเจ้าห้าม ฯ
            ต้องด้วยไม่ละอาย จัดว่าเสียหายมากที่สุด ฯ
 
 ๓. สิกขา และ สิกขาบท ได้แก่อะไร ?
            ตอบ : สิกขา ได้แก่ข้อที่ควรศึกษา คือ ศีล สมาธิ ปัญญา
            สิกขาบท ได้แก่พระบัญญัติข้อหนึ่ง ๆ ฯ
 
 ๔. ภิกษุทำคนอื่นให้ถึงแก่ความตาย ต้องอาบัติอะไรหรือไม่ ?
            ตอบ : ถ้าไม่จงใจ ไม่ต้องอาบัติ แต่ถ้าจงใจทำให้ถึงแก่ความตาย ต้องอาบัติปาราชิก ฯ
 
 ๕. ไตรจีวร มีอะไรบ้าง ? ภิกษุอยู่ปราศจากแม้คืนหนึ่ง ต้องอาบัติอะไร ?
            ตอบ : มี สังฆาฏิ คือผ้าคลุม อุตตราสงค์ คือผ้าห่ม และอันตรวาสก คือผ้านุ่ง ฯ
            ต้องอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์ ฯ
 
 ๖. ภิกษุนอนในที่มุงที่บังเดียวกันกับสามเณร จะเป็นอาบัติอะไรหรือไม่ ?
            ตอบ : นอนได้ ๓ คืน ไม่เป็นอาบัติ เกินกว่านั้นต้องอาบัติปาจิตตีย์ ฯ
 
 ๗. พูดอย่างไร ชื่อว่าส่อเสียดภิกษุ ? ภิกษุพูดอย่างนั้นต้องอาบัติอะไร ?
            ตอบ : เก็บความข้างนี้ไปบอกข้างโน้น เก็บความข้างโน้นมาบอกข้างนี้ ด้วยประสงค์จะให้เขารักตน หรือให้เขาแตกกัน ชื่อว่าส่อเสียดภิกษุ ฯ
            ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ฯ
 
 ๘. ภิกษุบอกอาบัติชั่วหยาบของภิกษุอื่นแก่อนุปสัมบัน เป็นอาบัติอะไร หรือไม่ ?
            ตอบ : ถ้าได้รับสมมติไว้ ไม่เป็นอาบัติ
            แต่ถ้าไม่ได้รับสมมติ เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ฯ
 
 ๙. เสขิยวัตร คืออะไร ? ภิกษุละเมิดต้องอาบัติอะไร ?
            ตอบ : คือวัตรที่ภิกษุจะต้องศึกษา ฯ
            ต้องอาบัติทุกกฏ ฯ
 
 ๑๐. การนุ่งเป็นปริมณฑล คือการนุ่งอย่างไร ?
            ตอบ : คือนุ่งเบื้องบนปิดสะดือ แต่ไม่ถึงกระโจมอก เบื้องล่าง ปิดหัวเข่าทั้ง ๒ ลงมา เพียงครึ่งแข้ง ไม่ถึงปิดข้อเท้า ฯ

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๕

 
 ๑. กิจที่บรรพชิตไม่ควรทำมีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?
            ตอบ : มี ๔ อย่าง ฯ คือ
            ๑. เสพเมถุน  ๒. ลักของเขา
            ๓. ฆ่าสัตว์     ๔. พูดอวดคุณพิเศษที่ไม่มีในตน ฯ
 
 ๒. อาบัติคืออะไร ? มีโทษอย่างไรบ้าง ?
            ตอบ : คือโทษที่เกิดเพราะความละเมิดในข้อที่พระพุทธเจ้าทรงห้าม ฯ
            มีโทษ คือ
            อย่างหนัก ทำให้ขาดจากความเป็นภิกษุ
            อย่างกลาง ทำให้ต้องอยู่กรรม คือประพฤติวัตรอย่างหนึ่ง เพื่อทรมานตน
            อย่างเบา ทำให้ต้องแสดงต่อหน้าภิกษุด้วยกัน ฯ
 
 ๓. สิกขาคืออะไร ? มีอะไรบ้าง ?
            ตอบ : คือ ข้อที่ภิกษุต้องศึกษา ฯ
            มี ๑. ศีล ความรักษากาย วาจา ให้เรียบร้อย
            ๒. สมาธิ ความรักษาใจมั่น
            ๓. ปัญญา ความรอบรู้ในกองสังขาร ฯ
 
 ๔. ภิกษุฆ่ามนุษย์ ฆ่าสัตว์เดียรัจฉาน ต้องอาบัติอะไร ?
            ตอบ : ฆ่ามนุษย์ ต้องอาบัติปาราชิก
            ฆ่าสัตว์เดียรัจฉาน ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ฯ
 
 ๕. ภิกษุมีความกำหนัดจับต้องกายมนุษย์ ต้องอาบัติอะไร ?
            ตอบ : จับต้องกายมนุษย์ที่เป็นหญิง ต้องอาบัติสังฆาทิเสส
            จับต้องกายมนุษย์ที่เป็นบัณเฑาะก์ ต้องอาบัติถุลลัจจัย
            จับต้องกายมนุษย์ที่เป็นชาย ต้องอาบัติทุกกฏ ฯ
 
 ๖. ภิกษุรู้อยู่ น้อมลาภที่เขาจะถวายสงฆ์มาเพื่อตนต้องอาบัติอะไร ? ลาภนั้น ได้แก่อะไร ?
            ตอบ : ต้องอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์ ฯ
            ได้แก่ จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และเภสัช ซึ่งเรียกว่าปัจจัย ๔ และของที่เป็นกัปปิยะอย่างอื่น ฯ
 
 ๗. ภิกษุเข้าบ้านในเวลาวิกาล โดยไม่บอกลาภิกษุอื่นในวัด ต้องอาบัติอะไรหรือไม่ ?
            ตอบ : ต้องอาบัติปาจิตตีย์ เว้นไว้แต่มีกิจรีบด่วน ฯ
 
 ๘. ภิกษุสนทนาพูดคุยในขณะที่มีคำข้าวอยู่ในปาก ต้องอาบัติอะไร ?
            ตอบ : ต้องอาบัติทุกกฏ ฯ
 ๙. ในการรับบิณฑบาต ภิกษุสามเณรพึงปฏิบัติอย่างไรจึงถูกต้องตามเสขิยวัตร ? จงเลือกตอบเพียง ๒ อย่าง
            ตอบ : ๑. รับโดยเคารพ
            ๒. แลดูแต่ในบาตร
            ๓. รับแกงพอสมควรแก่ข้าวสุก
            ๔. รับแต่พอเสมอขอบปากบาตร ฯ
            (เลือกตอบเพียง ๒ อย่าง)
 
 ๑๐. ภิกษุเถียงกันด้วยเรื่องอะไร จึงเรียกว่า วิวาทาธิกรณ์ ?
            ตอบ : เถียงกันด้วยเรื่อง สิ่งนั้นเป็นธรรมเป็นวินัย สิ่งนี้ไม่ใช่ธรรมไม่ใช่วินัย ฯ

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๔

 
 ๑. ปัจจัยเครื่องอาศัยของบรรพชิต เรียกว่าอะไร ? มีอะไรบ้าง ?
            ตอบ : เรียกว่า นิสัย ฯ มี ๔ คือ
            ๑. เที่ยวบิณฑบาต  ๒. นุ่งห่มผ้าบังสุกุล
            ๓. อยู่โคนต้นไม้    ๔. ฉันยาดองด้วยน้ำมูตรเน่า ฯ
 
 ๒. พระวินัย คืออะไร ? ผู้รักษาพระวินัยนั้นดีแล้ว ย่อมได้อานิสงส์อะไร ?
            ตอบ : คือ พระพุทธบัญญัติและอภิสมาจาร ฯ
            ได้อานิสงส์ คือ ไม่ต้องเดือดร้อนใจ ได้รับความแช่มชื่นว่าได้ประพฤติดีงาม จะเข้าหมู่ภิกษุผู้มีศีลก็องอาจไม่สะทกสะท้าน ฯ
 
 ๓. ผู้ปฏิบัติศีล สมาธิ ปัญญาดีแล้ว จะได้รับประโยชน์อย่างไร ?
            ตอบ : ย่อมได้รับประโยชน์ คือ
            ปฏิบัติศีล ทำให้เป็นผู้มีกาย วาจา เรียบร้อย
            ปฏิบัติสมาธิ ทำให้ใจสงบมั่นคง ไม่ฟุ้งซ่าน
            ปฏิบัติปัญญา ทำให้รอบรู้ในกองสังขาร ฯ
 
 ๔. พูดอย่างไรเรียกว่า อวดอุตตริมนุสสธรรม ?
            ตอบ : พูดอวดคุณพิเศษอันยิ่งของมนุษย์ เช่น ฌาน วิโมกข์ สมาธิ สมาบัติ มรรค ผล นิพพาน เรียกว่า อวดอุตตริมนุสสธรรม ฯ
 
 ๕. คำว่า “ภิกษุประทุษร้ายตระกูล” ในสิกขาบทที่ ๑๓ แห่งสังฆาทิเสส หมายถึงการทำอย่างไร ?
            ตอบ : หมายถึงการที่ภิกษุประจบคฤหัสถ์ ยอมตนให้เขาใช้สอย เช่นเดินส่งข่าวให้เขาเป็นต้น หรือโดยให้สิ่งของเล็กน้อยด้วยหวังได้มาก ฯ
 
 ๖. ผ้าไตรจีวร ที่ทรงอนุญาตให้ภิกษุอธิษฐานไว้ใช้มีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?
            ตอบ : มี ๓ อย่าง ฯ คือ
            ๑. สังฆาฏิ (ผ้าคลุม)
            ๒. อุตตราสงค์ (ผ้าห่ม)
            ๓. อันตรวาสก (ผ้านุ่ง) ฯ
 
 ๗. พูดอย่างไร ชื่อว่าส่อเสียดภิกษุ ? ภิกษุพูดอย่างนั้นต้องอาบัติอะไร ?
            ตอบ : เก็บความข้างนี้ไปบอกข้างโน้น เก็บความข้างโน้นมาบอกข้างนี้ ด้วยประสงค์จะให้เขารักตน หรือให้เขาแตกกัน ชื่อว่าส่อเสียดภิกษุ ฯ
            ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ฯ
 
 ๘. ภิกษุบอกอาบัติชั่วหยาบของภิกษุอื่นแก่อนุปสัมบัน เป็นอาบัติอะไรหรือไม่ ?
            ตอบ : ถ้าได้รับสมมติไว้ ไม่เป็นอาบัติ แต่ถ้าไม่ได้รับสมมติ เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ตามสิกขาบทที่ ๙ แห่งมุสาวาทวรรค ฯ
 
 ๙. เสขิยวัตร คืออะไร ? ภิกษุไม่ปฏิบัติตาม ต้องอาบัติอะไร ?
            ตอบ : คือ ธรรมเนียมที่ภิกษุต้องศึกษา ฯ ต้องอาบัติทุกกฏ ฯ
 
 ๑๐. การนุ่งเป็นปริมณฑล คือการนุ่งอย่างไร ?
            ตอบ : คือ นุ่งเบื้องบนปิดสะดือ แต่ไม่ถึงกระโจมอก เบื้องล่างปิดหัวเข่าทั้ง ๒ ลงมา เพียงครึ่งแข้ง ไม่ถึงกรอมข้อเท้า ฯ

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๓

 ๑. กิจที่บรรพชิตไม่ควรทำมีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?
            ตอบ : มี ๔ อย่าง
            คือ ๑. เสพเมถุน  ๒. ลักของเขา
                  ๓. ฆ่าสัตว์     ๔. พูดอวดคุณพิเศษที่ไม่มีในตน ฯ
 
 ๒. อาบัติคืออะไร ? ว่าโดยชื่อมีอะไรบ้าง ?
            ตอบ : อาบัติ คือ โทษที่เกิดเพราะความละเมิดในข้อที่พระพุทธเจ้าห้าม ฯ
            มี ๑. ปาราชิก   ๒. สังฆาทิเสส  ๓. ถุลลัจจัย
               ๔. ปาจิตตีย์  ๕. ปาฏิเทสนียะ ๖. ทุกกฏ
               ๗. ทุพภาสิต ฯ
 
 ๓. สิกขาคืออะไร ? มีอะไรบ้าง ?
            ตอบ : คือข้อที่ภิกษุต้องศึกษา ฯ
            มี ๑. ศีล ความรักษากายวาจาให้เรียบร้อย
            ๒. สมาธิ ความรักษาใจมั่น
            ๓. ปัญญา ความรอบรู้ในกองสังขาร ฯ
 
 ๔. ภิกษุทำคนอื่นให้ถึงแก่ความตาย ต้องอาบัติอะไรหรือไม่ ?
            ตอบ : ถ้าไม่จงใจ ไม่ต้องอาบัติ แต่ถ้าจงใจประสงค์จะให้เขาตายต้องอาบัติปาราชิก ฯ
 
 ๕. ภิกษุมีความกำหนัดจับต้องอนุปสัมบัน ต้องอาบัติอะไร ?
            ตอบ : จับต้องอนุปสัมบันที่เป็นหญิง ต้องอาบัติสังฆาทิเสส
            จับต้องอนุปสัมบันที่เป็นบัณเฑาะก์ ต้องอาบัติถุลลัจจัย
            จับต้องอนุปสัมบันที่เป็นชาย ต้องอาบัติทุกกฏ ฯ
 
 ๖. เภสัช ๕ ได้แก่อะไรบ้าง ?
            ตอบ : ได้แก่ เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย ฯ
 
 ๗. ภิกษุน้ำเก้าอี้ของสงฆ์ไปใช้ในที่แจ้ง เมื่อหลีกไปจากที่นั้นพึงปฏิบัติอย่างไร ? ถ้าไม่ปฏิบัติอย่างนั้น ต้องอาบัติอะไร ?
            ตอบ : พึงเก็บเอง หรือใช้ให้ผู้อื่นเก็บ หรือมอบหมายแก่ผู้อื่น ฯ
            ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ฯ
 
 ๘. เสขิยวัตร คืออะไร ? ภิกษุละเมิดต้องอาบัติอะไร ?
            ตอบ :  คือวัตรที่ภิกษุจะต้องศึกษา ฯ ต้องอาบัติทุกกฏ ฯ
 
 ๙. ในการรับบิณฑบาต ภิกษุพึงปฏิบัติอย่างไรจึงถูกต้องตามเสขิยวัตร ? จงตอบมาเพียง ๒ ข้อ
            ตอบ : รับโดยเคารพแลดูแต่ในบาตร รับแกงพอสมควรแก่ข้าวสุก รับแต่พอเสมอขอบปากบาตร ฯ (เลือกตอบเพียง ๒ ข้อ)
 
 ๑๐. การเถียงกันด้วยเรื่องอะไร จึงจัดเป็นวิวาทาธิกรณ์ ?
            ตอบ : การเถียงกันว่า สิ่งนี้เป็นธรรมเป็นวินัย สิ่งนี้ไม่ใช่ธรรมไม่ใช่วินัย ฯ

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๒

 ๑. ภิกษุรักษาพระวินัยดีแล้ว ย่อมได้อานิสงส์อย่างไร ?
            ตอบ : ย่อมได้อานิสงส์ คือไม่ต้องเดือดร้อนใจได้รับความแช่มชื่น ว่าได้ประพฤติดีงาม จะเข้าหมู่ ภิกษุผู้มีศีลก็องอาจไม่สะทกสะท้าน ฯ
 
 ๒. นิสสัยคืออะไร ? มีเท่าไร ? อะไรบ้าง ?
            ตอบ : คือปัจจัยเครื่องอาศัยของบรรพชิต ฯ  มี ๔ อย่าง ฯ
            ๑. เที่ยวบิณฑบาต  ๒. นุ่งห่มผ้าบังสุกุล
            ๓. อยู่โคนต้นไม้    ๔. ฉันยาดองด้วยน้ำมูตรเน่า ฯ
 
 ๓. พูดอย่างไรเรียกว่า อวดอุตตริมนุสสธรรม ?
            ตอบ : พูดอวดคุณพิเศษอันยิ่งของมนุษย์ เช่น ฌาน วิโมกข์ สมาธิ สมาบัติ มรรค ผล นิพพาน เรียกว่า อวดอุตตริมนุสสธรรม ฯ
 
 ๔. ปาราชิก ๔ สิกขาบทไหนที่ภิกษุใช้ให้คนอื่นทำก็ต้องอาบัติถึงที่สุด ?
            ตอบ : สิกขาบทที่ ๒ และสิกขาบทที่ ๓ ฯ
 
 ๕. คำว่า “ภิกษุประทุษร้ายตระกูล” ในสิกขาบทที่ ๑๓ แห่งสังฆาทิเสส หมายถึงการทำอย่างไร ?
            ตอบ : หมายถึงการที่ภิกษุประจบคฤหัสถ์ ยอมตนให้เขาใช้สอย เช่นเดินส่งข่าวให้เขาเป็นต้น หรือด้วยการเอาเปรียบโดยเชิงให้สิ่งเล็กน้อยด้วยหวังได้มาก ฯ
 
 ๖. จีวร ผ้านิสีทนะ อังสะ ผ้าเช็ดหน้า ย่ามผ้า เมื่อจะใช้สอย อย่างไหนควรพินทุ อย่างไหนไม่ควร ? เพราะเหตุใด ?
            ตอบ : จีวรและอังสะ ควรพินทุ เพราะใช้ห่ม ผ้านิสีทนะ ผ้าเช็ดหน้า และย่ามผ้า ไม่ต้องพินทุ เพราะไม่ได้ใช้นุ่งห่ม ฯ
 
 ๗. ไตรจีวร มีอะไรบ้าง ? ภิกษุอยู่ปราศจากไตรจีวรแม้คืนหนึ่งต้องอาบัติอะไร ?
            ตอบ : มี สังฆาฏิ คือผ้าคลุม อุตตราสงค์ คือผ้าห่ม และอันตรวาสก คือผ้านุ่ง ฯ
            ต้องอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์ ฯ
 
 ๘. ภิกษุเข้าบ้านในเวลาวิกาล โดยไม่บอกลาภิกษุอื่นที่มีอยู่ในวัด ต้องอาบัติอะไรหรือไม่ ?
            ตอบ : ต้องอาบัติปาจิตตีย์ เว้นไว้แต่มีกิจรีบด่วน ฯ
 
 ๙. เสขิยวัตร คืออะไร ? โภชนปฏิสังยุต ว่าด้วยเรื่องอะไร ?
            ตอบ : คือ วัตรหรือธรรมเนียมที่ภิกษุจำต้องศึกษา ฯ
            ว่าด้วยเรื่องการรับและการฉันอาหาร ฯ
 
 ๑๐. ภิกษุฉันพลางพูดพลาง จะต้องอาบัติอะไรหรือไม่ ?
            ตอบ : พูดทั้งที่ยังมีอาหารอยู่ในปาก ต้องอาบัติทุกกฏ พูดไม่มีอาหารอยู่ในปากไม่ต้องอาบัติ ฯ

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๑

 ๑. กิจที่บรรพชิตไม่ควรทำ เรียกว่าอะไร ? มีอะไรบ้าง ?
            ตอบ : เรียกว่า อกรณียกิจ ฯ มีดังนี้ คือ
            ๑. เสพเมถุน
            ๒. ลักทรัพย์
            ๓. ฆ่าสัตว์
            ๔. พูดอวดคุณวิเศษที่ไม่มีในตน ฯ
 
 ๒. อาบัติ คืออะไร ? มีโทษกี่สถาน ? อะไรบ้าง ?
            ตอบ : คือ โทษที่เกิดเพราะความละเมิดในข้อที่พระพุทธเจ้าทรงห้าม ฯ มี ๓ สถาน ฯ
            คือ อย่างหนัก ยังผู้ต้องให้ขาดจากความเป็นภิกษุ
            อย่างกลาง ยังผู้ต้องให้อยู่กรรม คือประพฤติวัตรอย่างหนึ่งเพื่อทรมานตน
            อย่างเบา ยังผู้ต้องให้ประจานตนต่อหน้าภิกษุด้วยกัน ฯ
 
 ๓. สิกขา คืออะไร ? มีอะไรบ้าง ?
            ตอบ : คือ ข้อที่ภิกษุต้องศึกษา ฯ
            มี ๑. ศีล ความรักษากาย วาจาให้เรียบร้อย
            ๒. สมาธิ ความรักษาใจมั่น
            ๓. ปัญญา ความรอบรู้ในกองสังขาร ฯ
 
 ๔. เภสัช ๕ มีอะไรบ้าง ? น้ำตาลทรายจัดเข้าในเภสัชประเภทใด ?
            ตอบ : เภสัช ๕ มี เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย ฯ
            น้ำตาลทราย จัดเข้าในน้ำอ้อย ฯ
 
 ๕. ผ้าไตรจีวร ที่ทรงอนุญาตให้ภิกษุอธิษฐานไว้ใช้มีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?
            ตอบ : มี ๓ อย่าง ฯ
            คือ ๑. สังฆาฏิ (ผ้าคลุม)
            ๒. อุตตราสงค์ (ผ้าห่ม)
            ๓. อันตรวาสก (ผ้านุ่ง) ฯ
 
 ๖. ภิกษุนอนในที่มุงที่บังเดียวกันกับสามเณร จะเป็นอาบัติอะไรหรือไม่ ?
            ตอบ : นอนได้ ๓ คืน ไม่เป็นอาบัติ เกินกว่านั้นต้องอาบัติปาจิตตีย์ ฯ
 
 ๗. ภิกษุซ่อนบาตร จีวร ร่ม และรองเท้าของเพื่อนภิกษุ เพื่อล้อเล่นต้องอาบัติอะไรบ้าง ?
            ตอบ : ซ่อนบาตร จีวร ต้องอาบัติปาจิตตีย์
            ซ่อนร่ม รองเท้า ต้องอาบัติทุกกฏ ฯ
 
 ๘. เสขิยวัตร คืออะไร ? ภิกษุไม่เอื้อเฟื้อในเสขิยวัตรนั้นต้องอาบัติอะไร ?
            ตอบ : คือ วัตรหรือธรรมเนียมที่ภิกษุต้องศึกษา ฯ ต้องอาบัติทุกกฏ ฯ
 
 ๙. ในการรับบิณฑบาต ภิกษุพึงปฏิบัติอย่างไรจึงถูกต้องตามเสขิยวัตร ? จงตอบมาเพียง ๒ ข้อ
            ตอบ : รับโดยเคารพ แลดูแต่ในบาตร รับแกงพอสมควรแก่ข้าวสุก รับแต่พอเสมอขอบปากบาตร ฯ (เลือกตอบเพียง ๒ ข้อ)
 
 ๑๐. ภิกษุเถียงกันด้วยเรื่องอะไร จึงเรียกว่า วิวาทาธิกรณ์ ?
            ตอบ : เถียงกันด้วยเรื่อง สิ่งนั้นเป็นธรรมเป็นวินัย สิ่งนี้ไม่ใช่ธรรมไม่ใช่วินัยเป็นต้น ฯ

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๐

 ๑. นิสสัย และ อกรณียกิจ คืออะไร ? ทั้ง ๒ อย่างรวมเรียกว่าอะไร ?
            ตอบ :  นิสสัย คือ ปัจจัยเครื่องอาศัยของบรรพชิต
            อกรณียกิจ คือ กิจที่บรรพชิตไม่ควรทำ ฯ
            ทั้ง ๒ อย่าง รวมเรียกว่า อนุศาสน์ ฯ
 
 ๒. อาบัติคืออะไร ? อาการที่ภิกษุจะต้องอาบัติ ๖ อย่างนั้น อย่างไหนเสียหายมากที่สุด ?
            ตอบ :  คือโทษที่เกิดเพราะความละเมิดในข้อที่พระพุทธเจ้าห้าม ฯ
            ต้องด้วยไม่ละอาย จัดว่าเสียหายมากที่สุด ฯ
 
 ๓. สิกขา กับ สิกขาบท ต่างกันอย่างไร ?
            ตอบ :  ต่างกันอย่างนี้
            สิกขา ได้แก่ข้อที่ควรศึกษา คือ ศีล สมาธิ และปัญญา
            สิกขาบท ได้แก่พระบัญญัติมาตราหนึ่ง ๆ ฯ
 
 ๔. พูดอย่างไรเรียกว่า อวดอุตตริมนุสสธรรม ?
            ตอบ :  พูดอวดคุณพิเศษอันยิ่งของมนุษย์ คือพูดว่าข้าพเจ้าได้ฌาน วิโมกข์ สมาธิ สมาบัติ มรรค ผล เรียกว่า อวดอุตตริมนุสสธรรม ฯ
 
 ๕. อาบัติไม่มีมูล กำหนดโดยอาการอย่างไร ? โจทด้วยอาบัติไม่มีมูล เป็นอาบัติอะไร ?
            ตอบ :  กำหนดโดยอาการ ๓ คือ ไม่ได้เห็นเอง ๑ ไม่ได้ยิน ๑ ไม่ได้รังเกียจ ๑ ว่าภิกษุนั้นต้องอาบัติชื่อนั้น ฯ
            โจทด้วยอาบัติปาราชิก ต้องสังฆาทิเสส
            โจทด้วยอาบัติสังฆาทิเสส ต้องปาจิตตีย์
            โจทด้วยอาบัติอื่นจากนี้ ต้องปาจิตตีย์ ในสัมปชานมุสาวาทสิกขาบท ฯ
 
 ๖. คำว่า มาตุคาม ในสังฆาทิเสส สิกขาบทที่ ๒ และ ๓ ต่างกันอย่างไร ?
            ตอบ :  ในสิกขาบทที่ ๒ หมายรวมทั้งหญิงที่รู้เดียงสาและไม่รู้เดียงสา โดยที่สุดแม้เกิดในวันนั้น
            ส่วนในสิกขาบทที่ ๓ หมายเฉพาะหญิงที่รู้เดียงสาแล้วเท่านั้น ฯ
 
 ๗. ภิกษุต้องอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์ หรืออาบัติปาจิตตีย์ มีวิธีแสดงอาบัติต่างกันอย่างไร ?
            ตอบ :  นิสสัคคิยปาจิตตีย์ ต้องเสียสละวัตถุอันเป็นเหตุให้ต้องอาบัตินั้นเสียก่อน จึงแสดงอาบัติได้ ส่วนอาบัติปาจิตตีย์นั้น ภิกษุพึงแสดงอาบัติได้เลย ไม่มีวัตถุใด ๆ ที่ต้องสละ ฯ
 
 ๘. ในปาจิตตีย์ ภิกษุต้องอาบัติเพราะพูดเรื่องจริง มีหรือไม่ ? เพราะเหตุใด ?
            ตอบ :  มี ฯ เพราะบอกอุตตริมนุสสธรรมที่มีจริงแก่อนุปสัมบันตามสิกขาบทที่ ๘ แห่งมุสาวาทวรรคและเพราะบอกอาบัติชั่วหยาบของภิกษุแก่อนุปสัมบัน เว้นไว้แต่ได้รับสมมติ ตามสิกขาบทที่ ๙ แห่งมุสาวาทวรรค ฯ
 
 ๙. การนุ่งเป็นปริมณฑล คือการนุ่งอย่างไร ?
            ตอบ :  คือ นุ่งเบื้องบนปิดสะดือ แต่ไม่ถึงกระโจมอก เบื้องล่างปิดหัวเข่าทั้ง ๒ ลงมาเพียงครึ่งแข้ง ไม่คลุมข้อเท้า ฯ
 
 ๑๐. ภิกษุฉันพลางพูดพลาง จะต้องอาบัติอะไรหรือไม่ ?
            ตอบ : พูดทั้งที่ยังมีอาหารอยู่ในปาก ต้องอาบัติทุกกฏ พูดไม่มีอาหารอยู่ในปาก ไม่ต้องอาบัติ ฯ

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๙

 ๑. กิจที่บรรพชิตไม่ควรทำ เรียกว่าอะไร ? มีอะไรบ้าง ?
            ตอบ :  เรียกว่า อกรณียกิจ มี ๔ อย่าง คือ
            ๑) เสพเมถุน  ๒) ลักทรัพย์
            ๓) ฆ่าสัตว์    ๔) พูดอวดคุณวิเศษที่ไม่มีในตน ฯ
 
 ๒. อาบัติคืออะไร ? อาการที่ภิกษุต้องอาบัติ ๖ อย่างนั้น อย่างไหนเสียหายมากที่สุด ?
            ตอบ :  คือ โทษที่เกิดเพราะความละเมิดในข้อที่พระพุทธเจ้าห้าม ฯ ต้องด้วยไม่ละอาย เสียหายมากที่สุด เพราะรู้อยู่แล้วว่าเป็นอาบัติยังกล้าล่วงละเมิดด้วยใจด้านไม่รู้จักละอาย ฯ
 
 ๓. ภิกษุปฏิบัติศีล สมาธิ ปัญญาดีแล้ว จะได้รับประโยชน์อย่างไร ?
            ตอบ :  ได้รับประโยชน์อย่างนี้
            ๑) มีศีลดีแล้ว ไม่ต้องเดือดร้อนใจ ได้รับความแช่มชื่นว่าได้ประพฤติดีงาม จะเข้าหมู่ภิกษุผู้มีศีลก็องอาจไม่สะทกสะท้าน
            ๒) มีสมาธิดีแล้ว ทำให้จิตใจแน่วแน่มั่นคง ไม่หวั่นไหวไปตามโลกธรรม
            ๓) มีปัญญาดีแล้ว ทำให้สามารถนำพาตนให้พ้นจากทุกข์ได้ ฯ
 
 ๔. ปาราชิกทั้ง ๔ สิกขาบท เป็นสจิตตกะหรืออจิตตกะ ? เพราะเหตุใด ?
            ตอบ :  เป็นสจิตตกะ เพราะมีเจตนาล่วงละเมิดจึงเป็นอาบัติ ฯ
 
 ๕. ภิกษุทำคนอื่นให้ถึงแก่ความตาย ต้องอาบัติอะไรหรือไม่ ?
            ตอบ :  ถ้ามีเจตนา ทำมนุษย์ให้ตาย ต้องอาบัติปาราชิก
            ทำอมนุษย์ให้ตาย ต้องอาบัติถุลลัจจัย
            ถ้าไม่มีเจตนา ไม่ต้องอาบัติ ฯ
 
 ๖. ภิกษุมีความกำหนัดจับต้องอนุปสัมบันต้องอาบัติอะไร ?
            ตอบ :  ต้องอาบัติดังนี้
            ๑) จับต้องกายหญิง ต้องอาบัติสังฆาทิเสส
            ๒) จับต้องกายกะเทย ต้องอาบัติถุลลัจจัย
            ๓) จับต้องกายบุรุษ ต้องอาบัติทุกกฏ ฯ
 
 ๗. ภิกษุรู้อยู่ น้อมลาภที่เขาจะถวายสงฆ์มาเพื่อตนต้องอาบัติอะไร ? ลาภนั้น ได้แก่อะไรบ้าง ?
            ตอบ :  ต้องอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์ ฯ
            ลาภนั้นได้แก่ จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ เภสัช บริขารจนกระทั่งถึงด้ายชายผ้า ก้อนแห่งจุณ หรือไม้ชำระฟัน ฯ
 
 ๘. ผ้าไตรจีวร ที่ทรงอนุญาตให้ภิกษุอธิษฐานไว้ใช้มีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?
            ตอบ :  มี ๓ อย่าง คือ
            ๑) สังฆาฏิ (ผ้าคลุม)
            ๒) อุตตราสงค์ (ผ้าห่ม)
            ๓) อันตรวาสก (ผ้านุ่ง) ฯ
 
 ๙. พูดอย่างไร ชื่อว่าส่อเสียดภิกษุ ? ภิกษุพูดอย่างนั้นต้องอาบัติอะไร ?
            ตอบ :  การพูดโดยการนำเอาคำของภิกษุรูปหนึ่งไปบอกอีกรูปหนึ่ง ด้วยเจตนาจะให้เขารัก หรือให้เขาแตกกัน ด้วยวัตถุ ๑๐ ประการ มีชาติ ชื่อ และโคตร เป็นต้น ชื่อว่าพูดส่อเสียดภิกษุ ฯ
            ถ้าพูดเหน็บแนมโดยตรง ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ถ้าพูดเปรย ๆ เหน็บแนม ต้องอาบัติทุกกฏ ฯ
 
 ๑๐. เสขิยวัตร คืออะไร ? ภิกษุไม่ปฏิบัติตาม ต้องอาบัติอะไร ?
            ตอบ :  คือธรรมเนียมหรือวัตรที่ภิกษุต้องศึกษา ฯ ต้องอาบัติทุกกฏ ฯ

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๘

 ๑. พระวินัย คืออะไร ? ภิกษุรักษาพระวินัยแล้ว ย่อมได้อานิสงส์อะไร ?
            ตอบ :  คือพระพุทธบัญญัติและอภิสมาจาร ฯ ได้อานิสงส์ คือ ไม่ต้องเดือดร้อนใจ ได้รับความแช่มชื่นว่าได้ประพฤติดีงาม จะเข้าหมู่ภิกษุผู้มีศีลก็องอาจไม่สะทกสะท้าน ฯ
 
 ๒. ปัจจัยเครื่องอาศัยของบรรพชิตเรียกว่าอะไร ? มีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?
            ตอบ :  เรียกว่า นิสสัย ฯ มี ๔ อย่าง ฯ คือ
            ๑. เที่ยวบิณฑบาต
            ๒.นุ่งห่มผ้าบังสุกุล
            ๓. อยู่โคนต้นไม้
            ๔. ฉันยาดองด้วยน้ำมูตรเน่า ฯ
 
 ๓. สิกขาบทที่มาในพระปาติโมกข์มีเท่าไร ? สิกขาบทว่าด้วยปาราชิกมีอะไรบ้าง ?
            ตอบ :  มี ๒๒๗ สิกขาบท ฯ มี
            ๑. เสพเมถุน
            ๒. ภิกษุถือเอาของที่เจ้าของไม่ได้ให้ ได้ราคา ๕ มาสก
            ๓. ภิกษุแกล้งฆ่ามนุษย์ให้ตาย
            ๔. ภิกษุอวดอุตตริมนุสสธรรม (คือธรรมอันยิ่งของมนุษย์) ที่ไม่มีในตน ฯ
 
 ๔. ในอทินนาทานสิกขาบท กำหนดราคาทรัพย์เป็นวัตถุแห่งอาบัติไว้อย่างไรบ้าง ?
            ตอบ :  ทรัพย์มีราคาตั้งแต่ ๕ มาสก ขึ้นไปเป็นวัตถุแห่งอาบัติปาราชิก
            ทรัพย์มีราคาต่ำกว่า ๕ มาสก แต่สูงกว่า ๑ มาสก เป็นวัตถุแห่งอาบัติถุลลัจจัย
            ทรัพย์มีราคาตั้งแต่ ๑ มาสก ลงไป เป็นวัตถุแห่งอาบัติทุกกฏ ฯ
 
 ๕. ภิกษุโจทภิกษุอื่นด้วยอาบัติปาราชิกอย่างไร ภิกษุผู้โจทก์จึงต้องอาบัติสังฆาทิเสส ?
            ตอบ :  ภิกษุโกรธเคือง แกล้งโจทภิกษุอื่นด้วยอาบัติปาราชิกไม่มีมูล และภิกษุโกรธเคือง แกล้งหาเลศโจทภิกษุอื่นด้วยอาบัติปาราชิก ฯ
 
 ๖. ภิกษุประพฤติอย่างไร ชื่อว่าประทุษร้ายตระกูล ?
            ตอบ :  ประจบคฤหัสถ์ ฯ
 
 ๗. พระพุทธองค์ทรงอนญุาตให้ภิกษุขอจีวรต่อคฤหัสถ์ผู้ไม่ใช่ญาติ ไม่ใช่ปวารณา ได้ในสมัยใดบ้าง ?
            ตอบ :  ในสมัยที่ภิกษุมีจีวรอันโจรลักไป หรือมีจีวรอันฉิบหายเสีย ฯ
 
 ๘. ภิกษุนำเก้าอี้ของสงฆ์ไปใช้ในที่แจ้ง เมื่อหลีกไปจากที่นั้น พึงปฏิบัติอย่างไร ? ถ้าไม่ปฏิบัติอย่างนั้น ต้องอาบัติอะไร ?
            ตอบ :  พึงเก็บเอง หรือใช้ให้ผู้อื่นเก็บ หรือมอบหมายแก่ผู้อื่น ฯ
            ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ฯ
 
 ๙. ในการรับบิณฑบาต ภิกษุพึงปฏิบัติอย่างไรจึงถูกต้องตามเสขิยวัตร ? จงตอบมาเพียง ๒ ข้อ
            ตอบ :  รับโดยเคารพ แลดูแต่ในบาตร รับแกงพอสมควรแก่ข้าวสุก รับแต่พอเสมอขอบปากบาตร ฯ (เลือกตอบเพียง ๒ ข้อ)
 
 ๑๐. การเถียงกันด้วยเรื่องอะไรจึงจัดเป็นวิวาทาธิกรณ์ ?
            ตอบ :  การเถียงกันว่า สิ่งนั้นเป็นธรรมเป็นวินัย สิ่งนี้ไม่ใช่ธรรม ไม่ใช่วินัย ฯ

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๗

 ๑. สิกขา และ สิกขาบท ได้แก่อะไร ?
         ตอบ :  สิกขา ได้แก่ข้อที่ควรศึกษา สิกขาบท ได้แก่พระบัญญัติมาตราหนึ่งๆ ฯ
 
 ๒. อาบัติ คืออะไร ? ว่าโดยชื่อมีอะไรบ้าง ?
         ตอบ :  อาบัติ คือโทษที่เกิดเพราะความละเมิดในข้อที่พระพุทธเจ้าห้าม ฯ มี
         ๑. ปาราชิก          ๒. สังฆาทิเสส    ๓. ถุลลัจจัย    ๔. ปาจิตตีย์
         ๕. ปาฏิเทสนียะ  ๖. ทุกกฏ             ๗. ทุพภาสิต ฯ
 
 ๓. จงอธิบายความหมายของอาบัติต่อไปนี้ ?
 ก. สเตกิจฉา   ข. สจิตตกะ
         ตอบ :  ก. ได้แก่อาบัติที่แก้ไขได้
         ข. ได้แก่อาบัติที่ต้องเพราะมีเจตนา ฯ
 
 ๔. ภิกษุฆ่ามนุษย์ ฆ่าสัตว์เดียรัจฉาน ต้องอาบัติอะไร ?
         ตอบ :  ฆ่ามนุษย์ ต้องอาบัติปาราชิก ฆ่าสัตว์เดียรัจฉาน ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ฯ
 
 ๕. สังหาริมทรัพย์ และ อสังหาริมทรัพย์ ได้แก่ทรัพย์เช่นไร ?
         ตอบ :  สังหาริมทรัพย์ ได้แก่ทรัพย์ที่เคลื่อนที่ได้ เช่น สัตว์ เงิน ทอง เป็นต้น ฯ
         อสังหาริมทรัพย์ ได้แก่ทรัพย์หรือสิ่งของที่เคลื่อนที่ไม่ได้ เช่น ที่ดิน ต้นไม้ เรือน เป็นต้น ฯ
 
 ๖. ภิกษุมีความกำหนัด จับต้องกายอนุปสัมบัน ต้องอาบัติอะไร ?
         ตอบ :  อนุปสัมบันเป็นหญิง ต้องอาบัติสังฆาทิเสส
         อนุปสัมบันเป็นบัณเฑาะก์ ต้องอาบัติถุลลัจจัย
         อนุปสัมบันเป็นชาย ต้องอาบัติทุกกฏ ฯ
 
 ๗. อติเรกจีวร และผ้าจำนำพรรษา ได้แก่ผ้าเช่นไร ?
         ตอบ :  อติเรกจีวร ได้แก่ผ้ายาว ๘ นิ้ว กว้าง ๔ นิ้วขึ้นไป พอใช้ประกอบเข้าเป็นเครื่องนุ่งห่มได้ นอกจากผ้าที่อธิษฐาน
         ผ้าจำนำพรรษา ได้แก่ผ้าที่ทายกถวายแก่ภิกษุผู้ปวารณาออกพรรษาแล้ว ฯ
 
 ๘. เภสัช ๕ ได้แก่อะไรบ้าง ?
         ตอบ :  ได้แก่ เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย ฯ
 
 ๙. วัตรที่ภิกษุสามเณรจะต้องศึกษา เรียกว่าอะไร ? มีทั้งหมดกี่ข้อ ?
         ตอบ :  เรียกว่าเสขิยวัตร ฯ มี ๗๕ ข้อ ฯ
 
 ๑๐. อธิกรณ์ อธิกรณสมถะ คืออะไร ?
         ตอบ :  อธิกรณ์ คือเรื่องที่เกิดขึ้นแล้วจะต้องจัดต้องทำ
         อธิกรณสมถะ คือธรรมเครื่องระงับอธิกรณ์ ฯ

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๖

 ๑. อกรณียกิจ คือกิจที่บรรพชิตไม่ควรทำ มีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?
         ตอบ :  มี ๔ อย่าง คือ
         ๑) เสพเมถุน  ๒) ลักของเขา
         ๓) ฆ่าสัตว์    ๔) พูดอวดคุณพิเศษที่ไม่มีในตน ฯ
 
 ๒. อาบัติ คืออะไร อาการที่ภิกษุต้องอาบัติมี ๖ อย่าง จงบอก มาสัก ๓ อย่าง ฯ
         ตอบ :  คือโทษที่เกิดเพราะความละเมิดในข้อที่พระพุทธเจ้าทรงห้าม (เลือกตอบเพียง ๓ ข้อ)
         ๑) ต้องด้วยไม่ละอาย
         ๒) ต้องด้วยไม่รู้ว่าสิ่งนี้จะเป็นอาบัติ
         ๓) ต้องด้วยสงสัยแล้วขืนทำลง
         ๔) ต้องด้วยสำคัญว่าควรในของที่ไม่ควร
         ๕) ต้องด้วยสำคัญว่าไม่ควรในของที่ควร
         ๖) ต้องด้วยลืมสติ ฯ
 
 ๓. ภิกษุพยายามฆ่าตนเอง แต่ทำไม่สำเร็จ จะต้องอาบัติอะไร ?
         ตอบ :  ต้องอาบัติทุกกฏ ฯ
 
 ๔. ข้อความว่า ภิกษุชักสื่อให้ชายหญิงเป็นผัวเมียกัน ตามสิกขาบทที่ ๕ แห่งสังฆาทิเสสนั้น หมายถึงการทำอย่างไร ?
         ตอบ :  หมายถึงการที่ภิกษุบอกความประสงค์ของชายแก่หญิง หรือบอกความประสงค์ของหญิงแก่ชายในความเป็นผัวเมีย ฯ
 
 ๕. ไตรจีวร อติเรกจีวร ได้แก่จีวรเช่นไร ?
         ตอบ :  ไตรจีวร ได้แก่จีวร ๓ ผืน ประกอบด้วย อุตตราสงค์ (ผ้าห่ม) อันตรวาสก (ผ้านุ่ง) และสังฆาฏิ (ผ้าคลุมหรือผ้าทาบ) ฯ
         อติเรกจีวร ได้แก่ผ้ามีขนาดกว้าง ๔ นิ้ว ยาว ๘ นิ้ว ซึ่งอาจนำไปทำเป็นเครื่องนุ่งห่มได้ นอกจากผ้าที่อธิษฐาน ฯ
 
 ๖. ภิกษุขอจีวรต่อสามีของน้องสาวแล้วได้มา เธอจะต้องอาบัติอะไรหรือไม่ ?
         ตอบ :  ถ้าสามีของน้องสาวเป็นญาติก็ดี มิใช่ญาติแต่ปวารณาก็ดี ไม่ต้องอาบัติ
 ถ้ามิใช่ญาติและมิได้ปวารณา เป็นเพียงน้องเขย ต้องนิสสัคคิยปาจิตตีย์ เว้นไว้แต่สมัย (คือในเวลาจีวรถูกขโมยหรือเสียหาย) ฯ
 
 ๗. มีผู้นำอาหารบิณฑบาตมาถวายแก่สงฆ์ ภิกษุแนะนำให้ถวายแก่ตนเองและได้มา เช่นนี้จะต้องอาบัติหรือไม่ ถ้าต้อง จะต้องอาบัติอะไร ?
         ตอบ :  ต้องอาบัติ ฯ ต้องอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์ ฯ
 
 ๘. เสขิยวัตร คืออะไร โภชนปฏิสังยุตว่าด้วยเรื่องอะไร ?
         ตอบ :  คือวัตรหรือธรรมเนียมที่ภิกษุจำต้องศึกษา ฯ
         ว่าด้วยเรื่องการรับและการฉันอาหาร ฯ
 
 ๙. ภิกษุไม่เอื้อเฟื้อในเสขิยวัตร ปฏิบัติผิดธรรมเนียมไป ต้องอาบัติอะไร ?
         ตอบ :  ต้องอาบัติทุกกฏ ฯ
 
 ๑๐. ภิกษุเถียงกันด้วยเรื่องอะไร จึงเรียกว่า วิวาทาธิกรณ์ ?
         ตอบ :  เถียงกันด้วยเรื่องสิ่งนั้นเป็นธรรมเป็นวินัย สิ่งนี้ไม่ใช่ธรรม
 ไม่ใช่วินัย ฯ

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๕

 ๑. ภิกษุผู้ปฏิบัติอย่างไร จึงชื่อว่ามีศีล ?
         ตอบ :  ภิกษุสำรวมกายวาจาให้เรียบร้อย เว้นข้อที่ทรงห้าม ทำตามข้อที่ทรงอนุญาตชื่อว่ามีศีล ฯ
 
 ๒. นิสสัย ๔ ในอนุศาสน์ ๘ อย่าง หมายถึงอะไร มีอะไรบ้าง ?
         ตอบ :  หมายถึง ปัจจัยเครื่องอาศัยของบรรชิต มี
         ๑.เที่ยวบิณฑบาต   ๒. นุ่งห่มผ้าบังสุกุล
         ๓.อยู่โคนไม้          ๔. ฉันยาดองด้วยน้ำมูตรเน่า ฯ
 
 ๓. อเตกิจฉา และสเตกิจฉา ได้แก่อาบัติอะไร ทั้ง ๒ อย่างนั้น ภิกษุต้องเข้าแล้ว จะเกิดโทษอย่างไร ?
         ตอบ :  อเตกิจฉา ได้แก่อาบัติที่แก้ไขไม่ได้ คืออาบัติปาราชิก สเตกิจฉา ได้แก่อาบัติที่ยังแก้ไขได้ คืออาบัติสังฆาทิเสสเป็นต้น ภิกษุต้องอาบัติที่เป็นอเตกิจฉาเข้าแล้ว ขาดจากความเป็นภิกษุ
         ต้องอาบัติที่เป็นสเตกิจฉา กล่าวคืออาบัติสังฆาทิเสสเข้าแล้วพึงอยู่กรรมจึงพ้นได้ ต้องอาบัติอีก ๕ อย่างที่เหลือ พึงแสดงต่อหน้าสงฆ์หรือคณะหรือภิกษุรูปใดรูปหนึ่ง จึงพ้นได้ ฯ
  
 ๔. ภิกษุจับต้องกายมารดาในเวลาพยาบาลไข้ด้วยจิตกตัญญู ปรับเป็นอาบัติทุกกฎผิดหรือถูก เพราะเหตุไร ?
         ตอบ :  ปรับเป็นอาบัติทุกกฎถูกต้องแล้ว เพราะกายมารดาเป็นวัตถุอนามาส คือเป็นสิ่งที่ทรงห้ามไม่ให้ภิกษุจับต้อง แม้เป็นกายมารดาของตนก็ไม่มีกายยกเว้น ฯ
 
 ๕. อติเรกจีวร อติเรกบาตร ได้แก่จีวรและบาตรเช่นไร จีวรและบาตรชนิดนี้ ภิกษุเก็บไว้ได้กี่วัน ?
         ตอบ :  ได้แก่ จีวรและบาตรนอกจากจีวรและบาตรที่อธิษฐาน เก็บไว้ได้เพียง ๑๐ วันเป็นอย่างยิ่ง ฯ
 
 ๖. ภิกษุนำเก้าอี้ของสงฆ์ไปใช้ในที่กลางแจ้งแล้ว เมื่อจะหลีกไป พึงปฏิบัติอย่างไร ถ้าไม่ปฏิบัติเช่นนั้น ต้องอาบัติอะไร ?
         ตอบ :  พึงปฏิบัติอย่างนี้ คือ เก็บเอง ใช้ให้ผู้อื่นเก็บ หรือมอบหมายแก่ผู้อื่น ถ้าไม่ปฏิบัติเช่นนั้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ฯ
 
 ๗. ภิกษุขอปัจจัย ๔ ต่อผู้ที่ปวารณาไว้ มีพระพุทธานุญาตให้ปฏิบัติอย่างไร ?
         ตอบ :  ให้ปฏิบัติดังนี้ ถ้าเขาปวารณาโดยมีกำหนดเวลา พึงขอได้เพียงกำหนดเวลานั้น แต่ถ้าเขาปวารณาโดยไม่ได้กำหนดเวลา พึงขอได้เพียง ๔ เดือนเท่านั้น เว้นไว้แต่เขาปวารณา อีก หรือปวารณาเป็นนิตย์ ฯ
 
 ๘. ภิกษุเข้าบ้านโดยไม่ได้บอกลาภิกษุอื่นผู้มีอยู่ในอาวาสต้องอาบัติอะไรหรือไม่ ? จงอธิบาย
         ตอบ :  ถ้าเข้าบ้านในเวลาที่เป็นกาล คือตั้งแต่เช้าถึงเวลาก่อนเที่ยงวัน ไม่ต้องอาบัติ ถ้าเข้าบ้านในเวลาวิกาล คือตั้งแต่หลังเที่ยงวันไป ต้องอาบัติปาจิตตีย์ เว้นไว้แต่มีกิจด่วน (หรือผู้อยู่ในนิสสัย) ฯ
 
 ๙. ภิกษุนั่งในบ้านพูดเสียงดังจะต้องอาบัติอะไร ?
         ตอบ :  ต้องอาบัติทุกกฎ ฯ
 
 ๑๐. ในเสขิยวัตรมีสิกขาบทที่พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติให้ภิกษุช่วยกันรักษาสิ่งแวดล้อมโดยอนุโลมไว้อย่างไร ?
         ตอบ :  ทรงห้ามไม่ให้ภิกษุผู้ไม่เป็นไข้ ถ่ายอุจจาระ ถ่ายปัสสาวะ และบ้วนเขฬะลงในของเขียว และในน้ำ ฯ

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๔

 ๑. พระภิกษุผู้รักษาพระวินัยดีโดยถูกทางแล้ว ย่อมได้อานิสงส์อะไร ?
         ตอบ :  ย่อมได้อานิสงส์ คือ ความไม่ต้องเดือดร้อนใจ ฯ
  
 ๒. สิกขา สิกขาบท และอาบัติ ได้แก่อะไร ?
         ตอบ :  สิกขา ได้แก่ ข้อที่ภิกษุควรศึกษา มี ๓ อย่าง คือสิลสิกขา จิตตสิกขา และปัญญาสิกขา สิกขาบท ได้แก่ พระบัญญัติมาตราหนึ่ง ๆ อาบัติ ได้แก่ โทษที่เกิดเพราะความละเมิดในข้อที่พระพุทธเจ้าห้าม ฯ
 
 ๓. อาการที่ภิกษุจะต้องอาบัติ มีอะไรบ้าง ?
         ตอบ :  มี ต้องด้วยไม่ลาย ๑ ต้องด้วยไม่รู้ว่าสิ่งนี้จะเป็นอาบัติ ๑ ต้องด้วยสงสัยแล้วขืนทำ ๑ ต้องด้วยสำคัญว่าควรในของที่ไม่ควร ๑ ต้องด้วยสำคัญว่าไม่ควรในของที่ควร ๑ ต้องด้วยลืมสติ ๑ ฯ
 
 ๔. ครุกาบัติ ที่แก้ไขได้ก็มี ที่แก้ไขไม่ได้ก็มี ที่แก้ไขได้ได้แก่อาบัติอะไร ที่แก้ไขไม่ได้ได้แก่อาบัติอะไร ?
         ตอบ :  ที่แก้ไขได้ ได้แก่อาบัติสังฆาทิเสส, ที่แก้ไขไม่ได้ ได้แก่อาบัติปาราชิก ฯ
 
 ๕. ภิกษุแกล้งฆ่าสัตว์ให้ตาย ต้องอาบัติอะไร ?
         ตอบ : ฆ่ามนุษย์ให้ตาย ต้องอาบัติปาราชิก ฆ่าอมนุษย์ให้ตาย ต้องอาบัติถุลลัจจัย ฆ่าสัตว์เดรัจฉานให้ตาย ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ฯ
 
 ๖. ไตรจีวรประกอบด้วยผ้าอะไรบ้าง ภิกษุอยู่ปราศจากไตรจีวร ต้องปฏิบัติอย่างไร ?
         ตอบ :  ประกอบด้วย ผ้าสังฆาฏิ ผ้าอุตตราสงค์ และผ้าอันตรวาสก ฯ ต้องสละไตรจีวรผืนที่อยู่ปราศจากนั้น แล้วแสดงอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์ เมื่อได้รับผ้ากลับคืนมาแล้ว ต้องอธิษฐานใหม่ ฯ
 
 ๗. จงให้ความหมายของคำต่อไปนี้ ?
 ๑) อติเรกจีวร   ๒) จีวรกาล   ๓) อนุปสัมบัน
         ตอบ :  ๑) อติเรกจีวร หมายถึง จีวรที่ไม่ใช่จีวรอธิษฐาน
         ๒) จีวรกาล หมายถึง คราวที่เป็นฤดูถวายจีวร (คืออยู่จำพรรษาแล้ว ถ้าไม่ได้กรานกฐิน นับแต่วันปวารณาไป ๑ เดือน ถ้าได้กรานกฐิน เพิ่มออกไปอีก ๔ เดือนในฤดูหนาว)
         ๓) อนุปสัมบัน หมายถึงบุคคลที่มิใช่ภิกษุ ฯ
 
 ๘. เภสัช ๕ ได้แก่อะไรบ้าง ภิกษุรับประเคนแล้วเก็บไว้ฉันได้กี่วันเป็นอย่างยิ่ง ?
         ตอบ :  ได้แก่ เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย ฯ เก็บไว้ได้ ๗ วัน ฯ
 
 ๙. ภิกษุฉันพลางทำกิจอื่นพลาง จะต้องอาบัติอะไรหรือไม่ ?
         ตอบ :  ต้องอาบัติทุกกฎ ฯ
 
 ๑๐. อธิกรณ์คืออะไร การตัดสินอธิกรณ์ตามเสียงข้างมาก เรียกว่าอะไร ?
         ตอบ :  คือ เรื่องที่เกิดขึ้นแล้วจะต้องจัดต้องทำ ฯ  เรียกว่าเยภุยยสิกา ฯ

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๓

 ๑. พระวินัย ได้แก่อะไร สิกขาบทที่เป็นอเตกิจฉา คือที่ภิกษุล่วงละเมิดแล้วไม่สามารถจะแก้ไขได้ ได้แก่อะไร ?
         ตอบ :  ได้แก่ พระพุทธบัญญัติ และอภิสมาจาร ฯ ได้แก่ ปาราชิก ๔ ฯ
 
 ๒. นิสสัย คืออะไร มีเท่าไร อะไรบ้าง ?
         ตอบ :  คือ ปัจจัยเครื่องอาศัยของบรรพชิต ฯ มี ๔ อย่างฯ คือ ๑. เที่ยวบิณฑบาต ๒. นุ่งห่มผ้าบังสุกุล ๓.อยู่โคนไม้ ๔ ฉันยาดองด้วยน้ำมูตรเน่า ฯ
 
 ๓. อาบัติว่าโดยชื่อมีกี่อย่าง อะไรบ้าง ?
         ตอบ :  มี ๗ อย่าง คือ
         ๑. ปาราชิก        ๒. สังฆาทิเสส   ๓. ถุลลัจจัย   ๔. ปาจิตตีย์  
         ๕. ปาฏิเทสียะ   ๖. ทุกกฎ            ๗.ทุพภาสิต ฯ
 
 ๔. ภิกษุโจทภิกษุอื่นด้วยอาบัติไม่มีมูล เป็นอาบัติอะไรบ้าง ?
         ตอบ :  โจทด้วยอาบัติปาราชิก เป็นอาบัติสังฆาทิเสส โจทด้วยอาบัตินอกนี้ เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ฯ
 
 ๕. ไตรจีวร มีอะไรบ้าง ภิกษุอยู่ปราศจากแม้คืนหนึ่งต้องอาบัติอะไร ?
         ตอบ :  มี สังฆาฏิ คือผ้าคลุม อุตตราสงค์ คือผ้าห่ม และอันตรวาสก คือผ้านุ่ง ฯ ต้องอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์ ฯ
 
 ๖. ภิกษุรู้อยู่ น้อมลาภที่เขาน้อมไปจะถวายสงฆ์ มาเพื่อตนเพื่อบุคคลอื่น เพื่อเจดีย์ เพื่อสงฆ์หมู่อื่น จะเป็นอาบัติอะไรได้บ้าง ?
         ตอบ :  น้อมมาเพื่อตน เป็นอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์ น้อมมาเพื่อบุคคลอื่น เป็นอาบัติปาจิตตีย์,  น้อมมาเพื่อเจดีย์และเพื่อสงฆ์หมู่อื่น เป็นอาบัติทุกกฎ ฯ
 
 ๗. ภิกษุนอนในที่มุงที่บังเดียวกันกับสามเณร จะเป็นอาบัติอะไรหรือไม่ ?
         ตอบ :  นอนได้ ๓ คืน ไม่เป็นอาบัติ เกินกว่านั้นต้องอาบัติปาจิตตีย์ ฯ
 
 ๘. ภิกษุ ก อาพาธ ได้รับคำแนะนำให้ฉันอาหารในเวลาวิกาลเพื่อช่วยให้หายป่วยเร็ว แล้วฉันตามคำแนะนำนั้น มีวินิจฉัยตามพระวินัยอย่างไร ?
         ตอบ :  มีวินิจฉัยว่า ภิกษุ ก ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ฯ
 
 ๙. เสขิยวัตร คืออะไร แบ่งเป็นกี่หมวด หมวดที่ ๒ ว่า ด้วยเรื่องอะไร ?
         ตอบ :  คือ ธรรมเนียมหรือวัตรที่ภิกษุพึงศึกษา แบ่งเป็น ๔ หมวด ว่าด้วยเรื่อง โภชนปฏิสังยุต คือธรรมเนียมว่าด้วยเรื่องการขบฉัน ฯ
 
 ๑๐. ข้อว่า เราจักรับบิณฑบาตโดยเคารพ นั้นมีอธิบายอย่างไร?
         ตอบ :  มีอธิบายว่า รับโดยแสดงความเอื้อเฟื้อในบุคคลผู้ให้ไม่ดูหมิ่น และให้แสดงความเอื้อเฟื้อในของที่เขาให้ ไม่ทำดังรับเอามาเล่นหรือเอามาทิ้งเสีย ฯ

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๒

 ๑. พุทธบัญญัติและอภิสมาจาร คืออะไร ทั้ง ๒ รวมเรียกว่าอะไร ?
         ตอบ :  พุทธบัญญัติ คือข้อห้ามที่พระพุทธเจ้าทรงตั้งขึ้นเพื่อป้องกันความประพฤติเสียหาย และวางโทษแก่ภิกษุผู้ล่วงละเมิดด้วยปรับอาบัติหนักบ้าง เบาบ้าง ส่วนอภิสมาจาร คือ ขนบธรรมเนียม ที่ทรงแต่งตั้งขึ้นเพื่อชักนำความประพฤติของภิกษุสงฆ์ให้ดีงาม ฯ ทั้ง ๒ นี้รวมเรียกว่า พระวินัย ฯ
 
 ๒. อาบัติ คืออะไร อาบัติที่เป็นโลกวัชชะ และที่เป็นปัณณัตติวัชชะ หมายความว่าอย่างไร ? จงยกตัวอย่างประกอบด้วย
         ตอบ :  คือ โทษที่เกิดเพราะความละเมิดในข้อที่พระพุทธเจ้าห้าม ฯ อาบัติที่เป็นโลกวัชชะ หมายความว่า อาบัติที่มีโทษซึ่งภิกษุทำเป็นความผิดความเสีย คนสามัญทำก็เป็นความผิดความเสียเหมือนกัน เช่น ทำโจรกรรม เป็นต้น ส่วนที่เป็นปัณณัตติวัชชะ หมายความว่า อาบัติที่มีโทษเฉพาะภิกษุทำ แต่คนสามัญทำไม่เป็นความผิดความเสีย เช่น ขุดดิน เป็นต้น ฯ
  
 ๓. สิกขากับสิกขาบท ต่างกันอย่างไร อย่างไหนมีเท่าไร อะไรบ้าง ?
         ตอบ :  สิกขา คือข้อที่ภิกษุต้องศึกษา มี ๓ ได้แก่ สีลสิกขา จิตตสิกขา ปัญญาสิกขา ส่วนสิกขาบท คือ พระบัญญัติมาตราหนึ่ง ๆ มี ๒๒๗ สิกขาบท ได้แก่ ปาราชิก ๔ สังฆาทิเสส ๑๓ อนิยต ๒ นิสสัคคิยปาจิตตีย์ ๓๐ ปาจิตตีย์ ๙๒ ปาฏิเทสนียะ ๔ เสขิยะ ๗๕ และอธิกรณสมถะ ๗ ฯ
 
 ๔. คำว่า อาบัติที่ไม่มีมูล กำหนดโดยอาการอย่างไร ภิกษุโจทภิกษุด้วยอาบัติไม่มีมูลต้องอาบัติอะไร ?
         ตอบ :  กำหนดโดยอาการ ๓ คือไม่ได้เห็นเอง ๑ ไม่ได้ยินเอง ๑ ไม่ได้เกิดรังเกียจสงสัย ๑ ว่าภิกษุนั้นต้องอาบัติชื่อนั้น ฯ โจทด้วยอาบัติปาราชิก ต้องอาบัติสังฆาทิเสส โจทด้วยอาบัติอื่นจากอาบัติปาราชิก ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ฯ
 
 ๕. ในสิกขาบทที่ ๒ แห่งอาบัติปาราชิก ทรัพย์เป็นเหตุให้ต้องอาบัติปาราชิก อาบัติถุลลัจจัย และอาบัติทุกกฏ มีกำหนดราคาไว้เท่าไร ?
         ตอบ :  มีกำหนดราคาไว้ดังนี้ ทรัพย์ มีราคาตั้งแต่ ๕ มาสกขึ้นไป เป็นเหตุให้ต้องอาบัติปาราชิก, ทรัพย์ มีราคาไม่ถึง ๕ มาสกแต่มากกว่า ๑ มาสก เป็นเหตุให้ต้องอาบัติถุลลัจจัย, ทรัพย์ มีราคา ตั้งแต่ ๑ มาสกลงมา เป็นเหตุให้ต้องอาบัติทุกกฎ ฯ
 
 ๖. ผ้าไตรครอง มีอะไรบ้าง ต่างจากอติเรกจีวรอย่างไร ?
         ตอบ :  มี สังฆาฏิ อุตตราสงค์ อันตรวาสก ฯ ต่างกันอย่างนี้ ผ้าไตรครองเป็นผ้าที่ภิกษุอธิษฐาน มีจำนวนจำกัด คือ ๓ ผืน ส่วนอติเรกจีวร  คือผ้าที่นอกเหนือจากผ้าไตรครองมีได้ไม่จำกัดจำนวน ฯ
 
 ๗. พระ ก นำเบียร์มาให้พระ ข ดื่ม โดยหลอกว่าเป็นน้ำอัดลม พระ ข หลงเชื่อจึงดื่มเข้าไป ถามว่าพระ ก และพระ ข ต้องอาบัติอะไรหรือไม่ ?
         ตอบ :  พระ ก เป็นอาบัติปาจิตตีย์ เพราะพูดปด พระ ข เป็นอาบัติปาจิตตีย์ เพราะดื่มน้ำเมา แม้ไม่รู้ก็ต้องอาบัติ เพราะสิกขาบทนี้เป็นอจิตตกะ ฯ
 
 ๘. ภิกษุนำตั่งของสงฆ์ไปตั้งใช้ในที่แจ้ง จะหลีกไปสู่วัดอื่นต้องทำอย่างไร จึงจะไม่เป็นอาบัติ ?
         ตอบ :  ต้องเก็บด้วยตนเอง หรือใช้ให้ผู้อื่นเก็บ หรือมอบหมายให้ผู้อื่น จึงจะไม่เป็นอาบัติ ฯ
  
 ๙. ลักษณะการประเคนประกอบด้วยองค์อะไรบ้าง การช่วยกันยกโต๊ะอาหารขึ้นประเคนก็ดี การจับผ้าปูโต๊ะประเคนก็ดีทั้ง ๒ วิธีถูกต้องหรือไม่ เพราะเหตุไร ?
         ตอบ :  ประกอบด้วยองค์ต่อไปนี้
         ๑. ของที่จะพึงประเคนนั้นไม่ใหญ่โตหรือหนักเกินไป พอคนปานกลางยกได้คนเดียว
         ๒. ผู้ประเคนเข้ามาอยู่ในหัตถบาส
         ๓. เขาน้อมเข้ามา
         ๔. กิริยาที่น้อมเข้ามาให้นั้น ด้วยกายก็ได้ ด้วยของเนื่องด้วยกายก็ได้ ด้วยโยนให้ก็ได้
         ๕. ภิกษุรับด้วยกายก็ได้ ด้วยของเนื่องด้วยกายก็ได้ ฯ ไม่ถูกทั้ง ๒ วิธี เพราไม่ต้องลักษณะองค์ประเคน คือ การช่วยกันยกโต๊ะอาหารขึ้นประเคนผิดลักษณะองค์ที่ ๑ การจับผ้าปูโต๊ะประเคนผิดลักษณะองค์ที่ ๓ ฯ
 
 ๑๐. อธิกรณ์ คืออะไร เมื่อเกิดขึ้นแล้วต้องทำอย่างไร ?
         ตอบ :  คือ เรื่องที่เกิดขึ้นแล้วจะต้องจัดต้องทำ ฯ ต้องระงับด้วอธิกรณสถะอย่างใดอย่างหนึ่งตามสมควรแก่อธิกรณ์นั้น ๆ ฯ

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๑

 ๑. อรณียกิจ ๔ คืออะไร ? ข้อที่ ๓ ว่าอย่างไร ?
         ตอบ :  คือ กิจที่ไม่ควรทำ ๔ ฯ ว่า ฆ่าสัตว์ ฯ
 
 ๒. อะไรเรียกว่า สิกขาบท มาจากไหน ?
         ตอบ :  พระบัญญัติมาตราหนึ่ง ๆ เรียกว่า สิกขาบท ฯ มาในพระปาติโมกข์ ๑ มานอกพระปาติโมกข์ ๑ ฯ
 
 ๓. สังฆาทิเสส มีกี่สิกขาบท ? ภิกษุต้องอาบัตินี้จะพ้นได้ด้วยวิธีอย่างไร ?
         ตอบ :  มี ๑๓ สิกขาบท ฯ ด้วยวิธีอยู่กรรม ที่เรียกว่า วุฏฐานคามินี ฯ
 
 ๔. เภสัช ๕ ในปัตตวรรคที่ ๓ ได้แก่อะไรบ้าง รับประเคนแล้วเก็บไว้ฉันได้กี่วัน ?
         ตอบ :  ได้แก่ เนยใน เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย ฯ เก็บไว้ฉันได้ ๗ วัน เป็นอย่างยิ่งฯ
  
 ๕. ภิกษุนอนในที่มุงที่บังอันเดียวกับอนุปสัมบัน เป็นอาบัติหรือไม่อย่างไร ?
         ตอบ :  ถ้าเป็นผู้ชาย เกินกว่า ๓ คืน เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ถ้าเป็นผู้หญิง แม้ในคืนแรก เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ฯ
 
 ๖. ภิกษุซ่อนผ้าอาบน้ำฝน บาตร จีวร กล่องเข็ม ด้ายของเพื่อนภิกษุหรือสามเณรเพื่อล้อเล่น เป็นอาบัติอะไรบ้าง ?
         ตอบ :  ซ่อนผ้าอาบน้ำฝน ด้าย ของเพื่อนภิกษุ เป็นอาบัติทุกกฎ ซ่อนบาตร จีวร กล่องเข็ม ของเพื่อภิกษุ เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ซ่อนของสามเณรทุกอย่าง เป็นทุกกฎ ฯ
 
 ๗. คำว่า ปวารณากำหนดปัจจัย หมายความว่าอย่างไร ?
         ตอบ :  หมายความว่า ปวารณาที่กำหนดชนิดสิ่งของ เช่น จีวร หรือบิณฑบาตเป็นต้น หรือกำหนดจำนวนสิ่งของ เช่น ผ้ากี่ผืน บิณฑบาตมีราคาเท่าไร เป็นต้น ฯ
 
 ๘. เสขิยวัตร คืออะไร มีทั้งหมดกี่ข้อ ?
         ตอบ :  คือ ธรรมเนียมหรือวัตรที่ภิกษุต้องศึกษา ฯ มี ๗๕ ข้อ ฯ
 
 ๙. วิวาทาธิกรณ์กับอนุวาทาธิกรณ์ ต่างอันอย่างไร ?
         ตอบ :  วิวาทาธิกรณ์ คือการเถียงว่า สิ่งนั้นเป็นธรรมเป็นวินัย สิ่งนี้ไม่ใช่ธรรมไม่ใช่วินัย ส่วนอนุวาทาธิกรณ์ คือการโจทกันด้วยอาบัติ ฯ
 
 ๑๐. อธิกรณสมถะ คืออะไร มีกี่อย่าง การตัดสินตามเสียงข้างมาก เรียกว่าอะไร ?
         ตอบ :  คือ ธรรมเครื่องระงับอธิกรณ์ ฯ มี ๗ อย่าง ฯ เรียกว่า เยภุยยสิกา ฯ

นักธรรม ชั้นตรี

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๐

 ๑. พระศาสดาทรงบัญญัติพระวินัยไว้เพื่ออะไร ?
         ตอบ : เพื่อป้องกันความประพฤติเสียหายของภิกษุสงฆ์ และเพื่อชักนำความประพฤติของภิกษุให้ดีงาม ฯ
 
 ๒. สิกขาบทที่มีในพระปาติโมกข์ มีเท่าไร ว่าโดยหมวดมีอะไรบ้าง ?
         ตอบ :  มี ๒๒๗ สิกขาบท มี ปาราชิก ๔, สังฆาทิเสส ๑๓, อนิยต ๒, นิสสัคคิยปาจิตตีย์ ๓๐, ปาจิตตีย์ ๙๒, ปาฏิเทสนียะ ๔, เสขิยะ ๗๕, อธิกรณสมถะ ๗ ฯ
 
 ๓. อาการที่ภิกษุจะต้องอาบัติ มีเท่าไร ต้องด้วยไม่ละอาย มีอธิบายอย่างไร ?
         ตอบ :  มี ๖ อย่าง ภิกษุรู้อยู่แล้ว และละเมิดพระบัญญัติด้วยใจด้านไม่รู้จักละอาย ชื่อว่าต้องด้วยไม่ละอาย ฯ
 
 ๔. เมื่อภิกษุต้องอาบัติแล้ว จะพึงปฏิบัติอย่างไร ?
         ตอบ :  พึงบอกภิกษุด้วยกันในวันนั้น และพึงแก้ไขตามวิธีนั้น ๆ ฯ
 
 ๕. สังหาริมทรัพย์ และอสังหาริมทรัพย์ คือทรัพย์เช่นไร ภิกษุจะต้องอาบัติถึงที่สุดในเพราะลักทรัพย์ทั้ง ๒ อย่างนั้นเมื่อใด ?
         ตอบ :  สังหาริมทรัพย์ คือทรัพย์ที่เคลื่อนที่ได้ อสังหาริมทรัพย์ คือทรัพย์ที่เคลื่อนที่ไม่ได้ ฯ สำหรับสังหาริมทรัพย์ ภิกษุจะต้องอาบัติถึงที่สุด ในเมื่อทำให้ทรัพย์นั้นเคลื่อนที่จากเดิม ส่วนอสังหาริมทรัพย์ จะต้องอาบัติถึงที่สุด ในเมื่อเจ้าของทอดกรรมสิทธิ์ ฯ
 
 ๖. ภิกษุรู้ตัวว่าต้องอาบัติสังฆาทิเสส จึงแสดงอาบัตินั้นต่อภิกษุอีกรูปหนึ่ง อย่างนี้จะพ้นจากอาบัตินั้นหรือไม่ เพราะเหตุไร ?
         ตอบ :  พ้นไม่ได้ เพราะอาบัติสังฆาทิเสสนั้น ภิกษุผู้ต้องจะพ้นได้ด้วยอยู่กรรม ฯ
 
 ๗. ที่ลับตากับที่ลับหู ต่างกันอย่างไร ? ที่ลับทั้ง ๒ นั้น เป็นทางให้ปรับอาบัติได้มากน้อยกว่ากันอย่างไร ?
         ตอบ :  ต่างกันอย่างนี้  ที่ที่มีสิ่งกำบัง เห็นกันไม่ได้ เรียกว่าที่ลับตา, ที่ที่ไม่มีสิ่งกำบังเห็นกันได้ แต่ฟังเสียงพูดกันไม่ได้ยิน เรียกว่าที่ลับหู ฯ ที่ลับตา เป็นทางให้ปรับอาบัติได้มากกว่า คือตั้งแต่ปาราชิก สังฆาทิเสส ถึงปาจิตตีย์ ส่วนที่ลับหู เป็นทางให้ปรับอาบัติตั้งแต่สังฆาทิเสสลงมา ฯ
 ๘. ภิกษุรับนิมนต์แล้ว จะไปที่อื่นก่อนหรือหลังฉัน ต้องปฏิบัติอย่างไร ? ถ้าไม่ทำเช่นนั้น ต้องอาบัติอะไร ?
         ตอบ :  ต้องปฏิบัติอย่างนี้ คือ ต้องบอกลาภิกษุอื่นก่อน ฯ ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ฯ
  
 ๙. ผ้าอาบน้ำฝนที่กำหนดขนาดไว้เท่าใด ถ้าทำเกินกว่าขนาดนั้นต้องอาบัติ ก่อนจะแสดงอาบัตินั้น ต้องำทอย่างไร?
         ตอบ :  ยาว ๖ คืบ กว้าง ๒ คืบครึ่ง โดยคือรพระสุคต ฯ ต้องตัดให้ได้ขนาดเสียก่อน ฯ
 
 ๑๐. หมวดสารูปในเสขิยวัตร ว่าด้วยเรื่องอะไร ข้อว่า “ไม่เอามือค่ำกาย นั่งในบ้าน” คือไม่ทำอย่างไร ?
         ตอบ :  ว่าด้วยธรรมเนียมควรประพฤติในเวลาเข้าบ้าน ฯ คือไม่นั่งเท้าแขนข้างเดียวก็ตาม สองข้างก็ตามในบ้าน ฯ

The post นักธรรม ชั้นตรี วิชา วินัยมุข first appeared on นักธรรม ธรรมศึกษา บาลี.

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๘

๑. อภิสมาจารคืออะไร ? ภิกษุผู้ไม่เอื้อเฟื้อในอภิสมาจารมีโทษอย่างไรบ้าง

ตอบ คือ ขนบธรรมเนียมอันดีงามของภิกษุ ฯ มีโทษปรับอาบัติถุลลัจจัยเป็นอย่างสูง แต่มีน้อย ส่วนมากปรับอาบัติทุกกฏเป็นพื้น ฯ

๒. ภิกษุใช้เครื่องนุ่งห่มของคฤหัสถ์ปกติปิดกายแทนจีวร จะผิดหรือไม่ อย่างไร ?

ตอบ อาจะผิดหรือไม่ผิดแล้วแต่กรณี ในกรณีที่ไม่มีจีวร เช่น จีวรถูกไฟไหม้ ถูกโจรชิงไปหมด นุ่งห่มผ้าของคฤหัสถ์ได้ ห้ามมิให้เปลือยกาย ถ้าไม่ปกปิด ต้องอาบัติทุกกฏ แต่ถ้าไม่มีเหตุแล้ว นุ่งห่มต้องอาบัติทุกกฏ ฯ

๓. การขัดหน้า ไส้หน้า ทาหน้า ทรงห้ามและทรงอนุญาตไว้ในกรณีใด ?

ตอบ ทรงห้ามในกรณีที่ทำเพื่อให้สวยงาม ทรงอนุญาตในกรณีที่อาพาธ เช่น เป็นโรคผิวหนัง เป็นต้น ฯ

๔. ภิกษุเช่นไร ชื่อว่านวกะ มัชฌิมะ เถระ ?

ตอบ ภิกษุมีพรรษาไม่ถึง ๕ ชื่อว่านวกะ ภิกษุมีพรรษาตั้งแต่ ๕ ขึ้นไป แต่ยังไม่ถึง ๑๐ ต้องประกอบด้วยคุณธรรมตามพระวินัย ชื่อว่ามัชฌิมะ ภิกษุมีพรรษาตั้งแต่ ๑๐ ขึ้นไป ต้องประกอบด้วยคุณธรรมตามพระวินัย ชื่อว่าเถระ ฯ

๕. ภิกษุเมื่อจะนั่งลงบนอาสนะ ทรงให้ปฏิบัติอย่างไรก่อน ?

ตอบ ทรงให้พิจารณาก่อน อย่าผลุนผลันนั่งลงไป ฯ

๖. วัตรอันภิกษุควรประพฤติ ในคำว่า วตฺตสมฺปนฺโน นั้น คืออะไรบ้าง ?

 ตอบ คือ ๑. กิจวัตร ว่าด้วยกิจอันควรทำ ๒. จริยวัตร ว่าด้วยมารยาทอันควรประพฤติ ๓. วิธีวัตร ว่าด้วยแบบอย่าง ฯ

๗. ดิถีที่กำหนดให้เข้าจำพรรษาในบาลีกล่าวไว้เท่าไร ? อะไรบ้าง

ตอบ กล่าวไว้ ๒ คือ ๑. ปุริมิกา วัสสูปนายิกา วันเข้าพรรษาต้น คือวันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๘ ๒. ปัจฉิมิกา วัสสูปนายิกา วันเข้าพรรษาหลัง คือวันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๙ ฯ

๘. บุพพกรณ์อันภิกษุจะพึงทำก่อนสวดปาฏิโมกข์มีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง

ตอบ มี ๔ อย่าง ฯ คือ ๑. กวาดโรงอุโบสถ ๒. ตามประทีป ๓. ตั้งน้ำฉันน้ำใช้ ๔. ปูอาสนะ

๙. ปาปสมาจาร คืออะไร ? ประพฤติอย่างไร ชื่อว่ากุลทูสก

ตอบ คือ ความประพฤติเลวทราม เนื่องด้วยการคบคลุกคลีด้วยการสมาคมอันมิชอบ ฯ เพราะประพฤติตีพอดีพองาม ยังความเลื่อมใสบังเกิดของเขาให้เกิดในตน เป็นศรีของพระศาสนา ฯ

๑๐. ภิกฺขุอุทฺเทสกะ จีวรกมฺมิกะ หมายถึง ภิกษุผู้มีหน้าที่อะไร ?

ตอบ ภิกขุอุทเทสกะ หมายถึง ภิกษุผู้มีหน้าที่แจกภัตตาหาร ตลอดถึงรับนิมนต์ของทายกแล้วจัดส่งพระไปให้ จีวรกัมมิกะ หมายถึง ภิกษุผู้มีหน้าที่แจกจีวร ฯ
 

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๗

 
๑. พระวินัยแบ่งออกเป็นก็อย่าง ? อะไรบ้าง ?

              ตอบ   แบ่งออกเป็น ๒ อย่าง ฯคือ อาทิพรหมจริยกาสิกขา ๑ อภิสมาจาริกาสิกขา ๑ ฯ

๒. ภิกษุผู้ปฏิบัติพระวินัยส่วนอภิสมาจารให้ดีงาม จะต้องปฏิบัติอย่างไร ?

              ตอบ   ต้องปฏิบัติโดยสายกลาง คือไม่ถือเคร่งครัดอย่างมงาย จนเป็นเหตุทำตนให้ลำบากเพราะเหตุธรรมเนียมเล็กๆ น้อยๆ อันขัดต่อกาลเทศะ และไม่สะเพร่ามักง่าย ละเลยต่อธรรมเนียมของภิกษุ จนถึงทำตนให้เป็นคนเลวทราม ฯ

๓. สังฆาฏิ บาตร ประคตเอว เข็ม มืดโกน อย่างไหนจัดเป็นบริชารบริโภคอย่างไหนจัดเป็นบริขารอุปโภค ?

              ตอบ   สังฆาฏิ บาตร ประคตเอว จัดเป็นบริขารบริโภค ฯเข็ม มีดโกน จัดเป็นบริขารอุปโภค ฯ

๔. วัตรคืออะไร? อุปัชฌายวัตรและสัทธิวิหาริกวัตร ใครพึงทำแก่ใคร ?

              ตอบ   คือ แบบอย่างอันดีงามที่ภิกษุควรประพฤติในกาลนั้นๆ ฯอุปัชฌายวัตร สัทธิวิหาริกพึงทำแก่อุปัชฌาย์สัทธิวิหาริกวัตร อุปัชฌาย์พึงทำแก่สัทธิวิหาริก ฯ

๕. ภิกษุผู้อาพาธควรปฏิบัติตนอย่างไร จึงไม่เป็นภาระแก่ผู้พยาบาล?

              ตอบ   ควรปฏิบัติตนให้เป็นผู้พยาบาลง่าย คือทำความสบายให้แก่ตน (ไม่ฉันของแสลง)รู้จักประมาณในการบริโภค ฉันยาง่าย บอกอาการใช้ตามเป็นจริงแก่ผู้พยาลเป็นผู้อดทนต่อทุกขเวทนา ฯ

๖. สัตตาหกรณียะและสัตตาหกาลิก มีอธิบายอย่างไร ?

              ตอบ   สัตตาหกรณียะ คือ กิจจำเป็นบางอย่างที่พระพุทธเจ้าทรงอนุญาตให้ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาไปพักแรมคืนที่อื่น แต่ต้องกลับมาภาภายใน ๗ วันสัตตาหกาลิก คือ เภสัช ๕ ที่รับประเคนแล้วเก็บไว้บริโภคได้ ๗ วัน ฯ

๗. อนาจาร หมายถึงอะไร? เล่นอย่างไรบ้าง จัดเป็นอนาจาร ?

              ตอบ   อนาจารหมายถึงความประพฤติไม่ดีงามและการเล่นมีประการต่างๆ ฯเล่นอย่างเด็ก เล่นตะนอง เล่นหนัน เล่นปู้ยี่ปู้ยำ เล่นอึงคะนึงจัดเป็นอนาจาร ฯ

๘. ภิกษุฉันเนื้องู เนื้อมนุษย์ ต้องอาบัติอะไร ?

              ตอบ   ฉันเนื้องู ต้องอาบัติทุกกฎ ฯฉันเนื้อมนุษย์ ต้องอาบัติถุลลัจจัย ฯ

๙ สมบัติของภิกษุผู้มรณภาพ จะตกเป็นของใคร ? ภิกษุผู้อุปัฏฐากจะถือเอาด้วยวิสาสะได้หรือไม่ ? จงอธิบาย

              ตอบ   ตกเป็นของสงฆ์ ฯไม่ได้ เพราะการจะถือเอาด้วยวิสาสะ ต้องถือเอาในเวลาที่ยังมีชีวิตอยู่ ฯ

๑๐. มหาปเทส แปลว่าอะไร ? มีกี่ประการ ? ทรงประทานไว้เพื่อประโยชน์อะไร ?

              ตอบ   มหาปเทส แปลว่า ข้อสำหรับอ้างใหญ่ ฯมี ๔ ประการ ฯเพื่อเป็นหลักแห่งการวินิจฉัยทั้งในทางธรรมทั้งในทางวินัย ฯ
 

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๖

 
  ๑. อภิสมาจารคืออะไร ? ภิกษุผู้ไม่เอื้อเฟื้อในอภิสมาจารมีโทษอย่างไรบ้าง ?
        ตอบ : คือ ขนบธรรมเนียมอันดีงามของภิกษุ ฯ
          มีโทษปรับอาบัติถุลลัจจัยเป็นอย่างสูง แต่มีน้อย ส่วนมากปรับอาบัติทุกกฎเป็นพื้น ฯ
 
  ๒. ในกายบริหาร มีข้อปฏิบัติเกี่ยวกับหนวดและคิ้วไว้อย่างไร ?
        ตอบ : เรื่องหนวด มีข้อปฏิบัติไว้ว่า อย่าพึงไว้หนวดไว้เครา คือต้องโกนเสมอ ห้ามไม่ให้แต่งหนวด และห้ามไม่ให้ตัดหนวดด้วยกรรไกร
          ส่วนเรื่องคิ้ว ไม่ได้วางหลักปฏิบัติไว้ แต่พระสงฆ์ไทยนิยมโกนพร้อมกับผม ฯ
 
  ๓. วัตถุอนามาส คืออะไร ? ภิกษุจับต้องวัตถุอนามาสนั้น ต้องอาบัติอะไรบ้าง ?
        ตอบ : คือสิ่งที่ภิกษุไม่ควรจับต้อง ฯ
          ภิกษุจับต้องมาตุคาม เป็นอาบัติสังฆาทิเสส ถุลลัจจัย และทุกกฎ ตามประโยค จับต้องบัณเฑาะก์ด้วยความกำหนัด เป็นอาบัติถุลลัจจัย นอกนั้นเป็นวัตถุแห่งอาบัติทุกกฏทั้งหมด ฯ
 
  ๔. ภิกษุผู้เป็นอาคันตุกะ ไปสู่อาวาสอื่น พึงประพฤติอย่างไร จึงจะถูกธรรมเนียมพระวินัย ?
        ตอบ : พึงประพฤติดังนี้
          ๑. ทำความเคารพในท่าน
          ๒. แสดงความเกรงใจเจ้าของถิ่น
          ๓. แสดงอาการสุภาพ
          ๔. แสดงอาการสนิทสนมกับเจ้าของถิ่น
          ๕. ถ้าจะอยู่ที่นั่น ควรประพฤติให้ถูกธรรมเนียมของเจ้าของถิ่น
          ๖. ถือเสนาสนะแล้วอย่าดูดาย เอาใจใส่ชำระปัดกวาดให้หมดจด จัดตั้งเครื่องเสนาสนะให้เป็นระเบียบ ฯ
 
  ๕. ภิกษุอธิษฐานจำพรรษาแล้ว มีเหตุไปที่อื่น ผูกใจจะกลับมาให้ทันในวันนั้น แต่กลับไม่ทัน เช่นนี้พรรษาขาดหรือไม่ ? เพราะเหตุใด ?
        ตอบ : ถ้าไปด้วยธุระทรงอนุญาตให้ไปด้วยสัตตาหกรณียะ พรรษาไม่ขาด เพราะยังอยู่ในพระพุทธานุญาตนั้นเอง ทั้งจิตคิดจะกลับก็มีอยู่ ถ้าไปด้วยมิใช่ธุระที่เป็นสัตตาหกรณียะ พรรษาชาด ฯ
 
  ๖. กำลังสวดปาฏิโมกข์อยู่ หากมีภิกษุอื่นเข้ามาจะปฏิบัติอย่างไร ?
        ตอบ : ปฏิบัติอย่างนี้ คือ ถ้าภิกษุผู้เข้ามาใหม่มากว่าภิกษุผู้ชุมนุม ต้องสวดตั้งต้นใหม่ ถ้าเท่ากันหรือน้อยกว่า ส่วนที่สวดไปแล้ว ก็ให้เป็นอันสวดแล้ว ให้เธอผู้มาใหม่ฟังส่วนที่ยังเหลือต่อไป ฯ
 
  ๗. ปวารณา คืออะไร ? มีพระพุทธานุญาตให้ทำในวันวันไหน ?
        ตอบ : คือการบอกให้โอกาสแก่ภิกษุทั้งหลายเพื่อว่ากล่าวตักเตือนตนได้ ฯ
          มีพระพุทธานุญาตให้ทำในวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๑ หรือในวันมหาปวารณา ฯ
 
  ๘. อเนสนา ได้แก่อะไร ? มีอะไรบ้าง ?
        ตอบ : อเนสนา ได้แก่กิริยาแสวงหาเลี้ยงชีพในทางไม่สมควร ฯ
          มี ๒ อย่าง คือ
          ๑. การแสวงหาที่เป็นโลกวัชชะ มีโทษทางโลก
          ๒. การแสวงหาที่เป็นปัณณัตติวัชชะ มีโทษทางพระบัญญัติ ฯ
 
  ๙. ลักษณะถือวิสาสะที่มาในพระบาลีมีอะไรบ้าง ?
        ตอบ : มี ๑. เป็นผู้เคยได้เห็นกันมา
          ๒. เป็นผู้เคยคบกันมา
          ๓. ได้พูดกันไว้
          ๔. ยังมีชีวิตอยู่
          ๕. รู้ว่าของนั้นเราถือเอาแล้วเขาจักพอใจ ฯ
 
  ๑๐. ภิกษุจะเปลี่ยนไตรครอง พึงปฏิบัติอย่างไร ?
        ตอบ : ต้องปัจจุธรณ์ คือถอนอธิษฐานผ้าผืนเก่าเสียก่อน แล้วจึงทำพินทุและอธิษฐานผ้าผืนใหม่ ฯ
 

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๕

 
  ๑. สิกขาบทนอกพระปาฏิโมกข์เรียกว่าอะไร ? ทรงบัญญัติไว้เพื่อประโยชน์อะไร ?
        ตอบ : เรียกว่า อภิสมาจาร ฯ
          ทรงบัญญัติไว้เพื่อความเป็นระเบียบเรียบร้อยของภิกษุ และเพื่อความงามของพระศาสนา เช่นเดียวกับตระกูลใหญ่ จำต้องมีขนบธรรมเนียมและระเบียบไว้รักษาเกียรติ และความเป็นผู้ดีของตระกูล ฯ
 
  ๒. สังฆาฏิ บาตร ประคดเอว เข็ม มีดโกน อย่างไหนจัดเป็นบริขารบริโภค อย่างไหนจัดเป็นบริขารอุปโภค ?
        ตอบ : สังฆาฏิ บาตร ประคตเอว จัดเป็นบริขารบริโภค
          เข็ม มีดโกน จัดเป็นบริขารอุปโภค ฯ
 
  ๓. บาตรที่ทรงอนุญาตมีกี่ชนิด ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : มี ๒ ชนิด ฯ
          คือ ๑. บาตรดินเผา ๒. บาตรเหล็ก ฯ
 
  ๔. คำว่า ถือนิสัย ในพระวินัย หมายความว่าอะไร ?
        ตอบ : หมายความว่า ยอมตนอยู่ในความปกครองของพระเถระผู้มีคุณสมบัติควรปกครองตนได้ ยอมตนให้ท่านปกครองพึ่งพิงพำนักอาศัยท่านฯ
 
  ๕. วัตรคืออะไร ? อุปัชฌายวัตรและสัทธิวิหาริกวัตร ใครพึงทำแก่ใคร ?
        ตอบ : คือ แบบอย่างอันดีงามที่ภิกษุควรประพฤติในกาลนั้นๆ ฯ
          อุปัชฌายวัตร สัทธิวิหาริกพึงทำแก่อุปัชฌาย์
          สัทธิวิหาริกวัตร อุปัชฌาย์พึงทำแก่สัทธิวิหาริก ฯ
 
  ๖. ภิกษุอยู่ในกุฎีเดียวกันกับภิกษุผู้มีพรรษามากกว่า ควรปฏิบัติตนอย่างไร จึงชื่อว่าแสดงความเคารพท่านตามพระวินัย ?
        ตอบ : ควรปฏิบัติตนอย่างนี้ คือ จะทำสิ่งใดๆ ควรขออนุญาตท่านก่อน เช่น จะสอนธรรม จะอธิบายความ จะสาธยาย จะแสดงธรรม จะจุดจะดับไฟ จะเปิดจะปิดหน้าต่าง ห้ามมีให้ทำตามอำเภอใจ ฯ
 
  ๗. สัตตาหกรณียะคืออะไร ? มีวิธีปฏิบัติอย่างไร ?
        ตอบ : คือการหลีกไปในระหว่างอยู่จำพรรษาด้วยกรณีธุระและกลับมาภายใน ๗ วัน ฯ
  มีวิธีปฏิบัติดังนี้
          ๑. สหธรรมิกหรือบิดามารดาเจ็บไข้ รู้เข้าไปเพื่อรักษาพยาบาลก็ได้
          ๒. สหธรรมมิกกระสันจะสึก รู้เข้าไปเพื่อระงับก็ได้
          ๓. มีกิจสงฆ์เกิดขึ้นเป็นต้นว่า วิหารชำรุดในเวลานั้น ไปเพื่อปฏิสังขรณ์
          ๔.ทายกต้องการบำเพ็ญกุศล ส่งคนมานิมนต์ ไปเพื่อบำรุงศรัทธาของเขา ฯ
  (หรือเขียนว่า ให้ผูกใจว่าจะกลับมาภายใน ๗ วัน ฯ)
 
  ๘.อนาจารหมายถึงอะไร ? เล่นอย่างไรบ้าง จัดเป็นอนาจาร
        ตอบ : อนาจาร หมายถึง ความประพฤติไม่ดีไม่งาม และการเล่นมีประการต่างๆ ฯ
          เล่นอย่างเด็ก เล่นคะนอง เล่นพนัน เล่นปู้ยี่ปู้ยำ เล่นอึงคะนึง จัดเป็นอนาจาร ฯ
 
  ๙. มหาปเทส แปลว่าอะไร ? ทรงประทานไว้เพื่อประโยชน์อะไร ?
        ตอบ : แปลว่า ข้อสำหรับอ้างใหญ่ ฯ
          เพื่อเป็นหลักแห่งการวินิจฉัยทั้งในทางธรรมทั้งในทางวินัย ฯ
 
  ๑๐. สมบัติของภิกษุในทางพระวินัยมีเท่าไร ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : มี ๔ ฯ คือ
          ๑. สีลสมบัติ
          ๒. อาจารสมบัติ
          ๓. ทิฏฐิสมบัติ
          ๔. อาชีวสมบัติ ฯ
 

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๔

 
  ๑. ภิกษุผู้ปฏิบัติพระวินัยส่วนอภิสมาจารให้ดีงาม จะต้องปฏิบัติอย่างไร ?
        ตอบ : ต้องปฏิบัติโดยสายกลาง คือไม่ถือเคร่งครัดอย่างงมงาย จนเป็นเหตุทำตนให้ลำบากเพราะเหตุธรรมเนียมเล็กๆ น้อยๆ อันขัดต่อกาลเทศะ และไม่สะเพร่ามักง่าย ละเลยต่อธรรมเนียมของภิกษุ จนถึงทำตนให้เป็นคนเลวทราม ฯ
 
  ๒. ในกายบริหาร มีข้อปฏิบัติเกี่ยวกับหนวดและคิ้วไว้อย่างไร ?
        ตอบ : เรื่องหนวด มีข้อปฏิบัติไว้ว่า อย่าพึงไว้หนวดไว้เครา คือต้องโกนเสมอ ห้ามไม่ให้แต่งหนวด และห้ามไม่ให้ตัดหนวดด้วยกรรไกร ส่วนเรื่องคิ้ว ไม่ได้วางหลักปฏิบัติไว้ แต่พระสงฆ์ไทยนิยมโกนพร้อมกับผม ฯ
 
  ๓. นิสัยระงับ กับ นิสัยมุตตกะ มีอธิบายอย่างไร ?
        ตอบ : นิสัยระงับ หมายถึง การที่ภิกษุผู้ถือนิสัยขาดจากปกครอง เช่น อุปัชฌาย์มรณภาพ เป็นต้น
          นิสัยมุตตกะ หมายถึง ภิกษุผู้ได้พรรษา ๕ แล้ว และมีคุณสมบัติพอรักษาตนได้เมื่ออยู่ตามลำพัง ทรงพระอนุญาตให้พ้นจากนิสัย ฯ
 
  ๔. ภิกษุผู้อาพาธควรปฏิบัติตนอย่างไร จึงไม่เป็นภาระแก่ผู้พยาบาล ?
        ตอบ : ควรปฏิบัติตนให้เป็นผู้พยาบาลง่าย คือทำความสบายให้แก่ตน (ไม่ฉันของแสลง) รู้จักประมาณในการบริโภค ฉันยาง่าย บอกอาการไข้ตามเป็นจริงแก่ผู้พยาบาล เป็นผู้อดทนต่อทุกขเวทนา ฯ
 
  ๕. ภิกษุผู้เป็นอาคันตุกะ ไปสู่อาวาสอื่น พึงประพฤติอย่างไร จึงจะถูกธรรมเนียมตามพระวินัย ?
        ตอบ : พึงประพฤติดังนี้
          ๑. ทำความเคารพในท่าน
          ๒. แสดงความเกรงใจเจ้าของถิ่น
          ๓. แสดงอาการสุภาพ
          ๔. แสดงอาการสนิทสนมกับเจ้าของถิ่น
          ๕. ถ้าจะอยู่ที่นั่น ควรประพฤติให้ถูกธรรมเนียมของเจ้าของถิ่น
          ๖. ถือเสนาสนะแล้วอย่าดูดาย เอาใจใส่ชำระปัดกวาดให้หมดจด จัดตั้งเครื่องเสนาสนะให้เป็นระเบียบ ฯ
 
  ๖. ภิกษุได้ชื่อว่า “กุลปสาทโก ผู้ทำตระกูลให้เลื่อมใส” เพราะมีปฏิปทาอย่างไร ?
        ตอบ : เพราะมีปฏิปทาอย่างนี้ คือเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยอาจาระ ไม่ทอดตนเป็นคนสนิทของสกุลโดยฐานเป็นคนเลว และอีกอย่างหนึ่ง ไม่รุกราน ตัดรอนเขา แสดงเมตตาจิตต่อเขา ประพฤติพอดีพองาม ยังความเลื่อมใสนับถือของเขาให้เกิดในตน ฯ
 
  ๗. ธุระเป็นเหตุให้ไปค้างแรมที่อื่นด้วยสัตตาหกรณียะ ที่กล่าวไว้ในบาลีมีอะไรบ้าง ?
        ตอบ : มี ๔ อย่าง คือ
          ๑. สหธรรมิกหรือมารดาบิดาเจ็บไข้ รู้เข้าแล้วไปเพื่อพยาบาล
          ๒. สหธรรมิกกระสันจะสึก รู้เข้าแล้วไปเพื่อระงับ
          ๓. มีกิจสงฆ์เกิดขึ้น เช่น วิหารชำรุด ไปเพื่อหาเครื่องทัพสัมภาระ มาซ่อมแซม
          ๔. ทายกต้องการจะทำบุญ ส่งคนมานิมนต์ไปเพื่อบำรุงศรัทธา แม้กิจอื่นที่อนุโลมตามนี้ ท่านก็อนุญาต ฯ
 
  ๘. ปวารณา คืออะไร ? มีพระพุทธานุญาตให้ทำในวันไหน ?
        ตอบ : คือ การบอกให้โอกาสแก่ภิกษุทั้งหลายผู้ปรารถนาจะตักเตือนว่ากล่าวตนได้ ฯ
          มีพระพุทธานุญาตให้ทำในวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๑ ซึ่งเป็นวันเต็ม ๓ เดือนแต่วันจำพรรษา ฯ
 
  ๙. อุปปถกิริยา คืออะไร ? มีอะไรบ้าง ?
        ตอบ : คือการทำนอกรีตนอกรอยของสมณะ ฯ มี ๓ อย่าง คือ
          อนาจาร ได้แก่ ความประพฤติไม่ดีไม่งาม
          ปาปสมาจาร ได้แก่ ความประพฤติเลวทราม และ
          อเนสนา ได้แก่ ความหาเลี้ยงชีพไม่สมควร ฯ
 
  ๑๐. สมบัติของภิกษุผู้มรณภาพ จะตกเป็นของใคร ? ภิกษุผู้อุปัฏฐากจะถือเอาด้วยวิสาสะได้หรือไม่ ? จงอธิบาย
        ตอบ : ตกเป็นของสงฆ์ ฯ
          ไม่ได้ เพราะการจะถือเอาด้วยวิสาสะ ต้องถือเอาในเวลาที่ยังมีชีวิตอยู่ ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๓

 
  ๑. อภิสมาจารคืออะไร ? ภิกษุผู้ไม่เอื้อเฟื้อในอภิสมาจาร มีโทษอย่างไรบ้าง ?
        ตอบ : คือขนบธรรมเนียมอันดีงามของภิกษุ ฯ
          มีโทษปรับอาบัติถุลลัจจัยเป็นอย่างสูง แต่มีน้อย ส่วนมากปรับอาบัติทุกกฏเป็นพื้น ฯ
 
  ๒. บาตรที่ทรงอนุญาตมีกี่ชนิด ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : มี ๒ ชนิด ฯ คือ ๑. บาตรดินเผา ๒. บาตรเหล็ก ฯ
 
  ๓. คำว่า ถือนิสัย หมายความว่าอย่างไร ?
        ตอบ : หมายความว่า ยอมตนอยู่ในความปกครองของพระเถระ ผู้มีคุณสมบัติควรปกครองตนได้ ยอมตนให้ท่านปกครองพึ่งพิงพำนักอาศัยท่าน ฯ
 
  ๔. วัตถุอนามาส คืออะไร ? ภิกษุจับต้องวัตถุอนามาสนั้น ต้องอาบัติอะไรบ้าง ?
        ตอบ : คือ สิ่งที่ภิกษุไม่ควรจับต้อง ฯ
          ภิกษุจับต้องมาตุคาม เป็นอาบัติสังฆาทิเสส ถุลลัจจัย และทุกกฏ ตามประโยค จับต้องบัณเฑาะก์ด้วยความกำหนัด เป็นอาบัติถุลลัจจัย นอกนั้นเป็นวัตถุแห่งอาบัติทุกกฏทั้งหมด ฯ
 
  ๕. วัตรอันภิกษุควรประพฤติในคำว่า วัตตสัมปันโน นั้นคือ อะไรบ้าง ?
        ตอบ : คือ ๑. กิจวัตร ว่าด้วยกิจอันควรทำ
          ๒. จริยาวัตร ว่าด้วยมารยาทอันควรประพฤติ
          ๓. วิธีวัตร ว่าด้วยแบบอย่าง ฯ
 
  ๖. การลุกยืนขึ้นรับ เป็นกิจที่ผู้น้อยพึงทำแก่ผู้ใหญ่ จะปฏิบัติอย่างไรจึงไม่ขัดต่อพระวินัย ?
        ตอบ : นั่งอยู่ในสำนักผู้ใหญ่ ไม่ลุกรับผู้น้อยกว่าท่าน นั่งเข้าแถวในบ้าน เข้าประชุมสงฆ์ในอาราม ไม่ลุกรับท่านผู้ใดผู้หนึ่ง ฯ
 
  ๗. สัตตาหกรณียะ คืออะไร ? มีวิธีปฏิบัติอย่างไร ?
        ตอบ : คือการหลีกไปในระหว่างอยู่จำพรรษาด้วยกรณียธุระ และกลับมาภายใน ๗ วัน ฯ
          ให้ผูกใจว่าจะกลับมาภายใน ๗ วัน ฯ
 
  ๘. กำลังสวดพระปาฏิโมกข์อยู่ หากมีภิกษุอื่นเข้ามา จะปฏิบัติ อย่างไร ?
        ตอบ : ปฏิบัติอย่างนี้ คือ ถ้าภิกษุผู้เข้ามาใหม่มากกว่าภิกษุผู้ชุมนุม ต้องสวดตั้งต้นใหม่ ถ้าเท่ากันหรือน้อยกว่า ส่วนที่สวดไปแล้วก็ให้เป็นอันสวดแล้ว ให้เธอผู้มาใหม่ฟังส่วนที่ยังเหลือต่อไป ฯ
 
  ๙. อเนสนาได้แก่อะไร ? มีอะไรบ้าง ?
        ตอบ : อเนสนาได้แก่ กิริยาแสวงหาเลี้ยงชีพในทางไม่สมควร ฯ แสดงโดยเค้ามี ๒ อย่างคือ
          ๑. การแสวงหาเป็นโลกวัชชะ มีโทษทางโลก
          ๒. การแสวงหาเป็นปัณณัตติวัชชะ มีโทษทางพระบัญญัติ ฯ
 
  ๑๐. ภัณฑะของภิกษุผู้มรณภาพ จะตกเป็นของใคร ? ภิกษุผู้อุปัฏฐาก จะถือเอาด้วยวิสาสะได้หรือไม่ ? จงอธิบาย
        ตอบ : ตกเป็นของสงฆ์ ฯ
          ไม่ได้ เพราะการจะถือเอาด้วยวิสาสะ ต้องถือเอาในเวลาที่เจ้าของภัณฑะยังมีชีวิตอยู่ ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๒

 
  ๑. สิกขาบทนอกพระปาฏิโมกข์เรียกว่าอะไร ? ทรงบัญญัติไว้เพื่อประโยชน์อะไร ?
        ตอบ : เรียกว่า อภิสมาจาร ฯ
          ทรงบัญญัติไว้เพื่อความเป็นระเบียบเรียบร้อยของภิกษุ และเพื่อความงามของพระศาสนา เช่นเดียวกับตระกูลใหญ่ จำต้องมีขนบธรรมเนียมและระเบียบไว้รักษาเกียรติและความเป็นผู้ดีของตระกูล ฯ
 
  ๒. เปลือยกายอย่างไรต้องอาบัติถุลลัจจัย ? อย่างไรต้องอาบัติทุกกฏ ?
        ตอบ : เปลือยกายเป็นวัตรเอาอย่างเดียรถีย์ ต้องอาบัติถุลลัจจัย ฯ
          เปลือยกายทำกิจแก่กัน เช่น ไหว้ รับไหว้ ทำบริกรรม ให้ของ รับของ และเปลือยกายในเวลาฉัน ในเวลาดื่ม ต้องอาบัติทุกกฏ ฯ
 
  ๓. บริขาร ๘ อย่างไหนจัดเป็นบริขารบริโภค อย่างไหนจัดเป็นบริขารอุปโภค ?
        ตอบ : ไตรจีวร บาตร ประคตเอว รวม ๕ อย่าง จัดเป็นบริขารบริโภค ฯ
          เข็ม มีดโกน และผ้ากรอกน้ำ จัดเป็นบริขารอุปโภค ฯ
 
  ๔. ภิกษุเช่นไรควรได้นิสัยมุตตกะ ?
        ตอบ : ภิกษุผู้ควรได้นิสัยมุตตกะ คือ
          ๑. เป็นผู้มีศรัทธา หิริ โอตตัปปะ วิริยะ สติ
          ๒. เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีล อาจาระ ความเห็นชอบ เคยได้ยินได้ฟังมามาก มีปัญญา
          ๓. รู้จักอาบัติ มิใช่อาบัติ อาบัติเบา อาบัติหนัก จำพระปาฏิโมกข์ได้แม่นยำ ทั้งมีพรรษาพ้น ๕ ฯ
 
  ๕. ภิกษุผู้เป็นอาคันตุกะ ไปสู่อาวาสอื่น พึงประพฤติอย่างไร จึงจะถูกธรรมเนียมตามพระวินัย ?
        ตอบ : พึงประพฤติดังนี้
          ๑. ทำความเคารพในท่าน
          ๒. แสดงความเกรงใจเจ้าของถิ่น
          ๓. แสดงอาการสุภาพ
          ๔. แสดงอาการสนิทสนมกับเจ้าของถิ่น
          ๕. ถ้าจะอยู่ที่นั่น ควรประพฤติให้ถูกธรรมเนียมของเจ้าของถิ่น
          ๖. ถือเสนาสนะแล้วอย่าดูดาย เอาใจใส่ชำระปัดกวาดให้หมดจด จัดตั้งเครื่องเสนาสนะให้เป็นระเบียบ ฯ
 
  ๖. ภิกษุอยู่ในกุฎีเดียวกันกับภิกษุผู้มีพรรษามากกว่า ควรปฏิบัติตนอย่างไรจึงชื่อว่าแสดงความเคารพท่านตามพระวินัย ?
        ตอบ : ควรปฏิบัติตนอย่างนี้ คือ จะทำสิ่งใดๆ ควรขออนุญาตท่านก่อน เช่น จะสอนธรรม จะอธิบายความ จะสาธยาย จะแสดงธรรม จะจุดจะดับไฟ จะเปิดจะปิดหน้าต่าง ห้ามมิให้ทำตามอำเภอใจ ฯ
 
  ๗. ดิถีที่กำหนดให้เข้าจำพรรษาในบาลีกล่าวไว้เท่าไร ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : กล่าวไว้ ๒ ฯ คือ
          ๑. ปุริมิกาวัสสูปนายิกา วันเข้าพรรษาต้น คือวันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๘
          ๒. ปัจฉิมิกาวัสสูปนายิกา วันเข้าพรรษาหลัง คือวันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๙ ฯ
 
  ๘. ปวารณา คืออะไร ? มีพระพุทธานุญาตให้ทำในวันไหน ?
        ตอบ : คือ การบอกให้โอกาสแก่ภิกษุทั้งหลายเพื่อปรารถนาตักเตือนว่ากล่าวตนได้ ฯ
          มีพระพุทธานุญาตให้ทำในวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๑ ซึ่งเป็นวันเต็ม ๓ เดือนแต่วันจำพรรษา ฯ
 
  ๙. ดิรัจฉานวิชาไม่ดีอย่างไร พระศาสดาจึงตรัสห้ามไว้ ไม่ให้บอก ไม่ให้เรียน ?
        ตอบ : เป็นความรู้ที่เขาสงสัยว่าลวงหรือหลง ไม่ใช่ความรู้จริงจัง ผู้บอกเป็นผู้ลวง ผู้เรียนก็เป็นผู้หัด เพื่อจะลวงหรือเป็นผู้หลงงมงาย ฉะนั้น พระศาสดาจึงตรัสห้ามไว้ ไม่ให้บอกไม่ให้เรียน ฯ
 
  ๑๐. ยาวกาลิก กับ ยาวชีวิก ต่างกันอย่างไร ?
        ตอบ : ยาวกาลิก คือ ของที่ใช้บริโภคเป็นอาหาร บริโภคได้ชั่วคราว คือตั้งแต่เช้าถึงเที่ยงวัน ได้แก่ โภชนะ ๕ นมสด นมส้ม ของขบเคี้ยว เป็นต้น ฯ
          ส่วนยาวชีวิก เป็นของที่ให้ประกอบเป็นยา บริโภคได้เสมอไปไม่มีจำกัดเวลา แต่เมื่อมีเหตุจึงบริโภคได้ ได้แก่ รากไม้ น้ำฝาด ใบไม้ ผลไม้ ยางไม้ เกลือ เป็นต้น ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๑

 
  ๑. อภิสมาจาร คืออะไร ? ภิกษุผู้ไม่เอื้อเฟื้อในอภิสมาจาร ท่านปรับอาบัติอะไรบ้าง ?
        ตอบ : คือ ธรรมเนียมหรือมารยาทที่ดีงามของภิกษุ ฯ ปรับอาบัติถุลลัจจัยเป็นอย่างสูง แต่มีน้อย ส่วนมากปรับอาบัติทุกกฏเป็นพื้น ฯ
 
  ๒. บาตรที่ทรงอนุญาต มีกี่ชนิด ? อะไรบ้าง ? บาตรแสตนเลส จัดเข้าในชนิดไหน ?
        ตอบ : มี ๒ ชนิด ฯ คือ ๑. บาตรดินเผา ๒. บาตรเหล็ก ฯ
          บาตรแสตนเลส จัดเข้าในบาตรเหล็ก ฯ
 
  ๓. วัตรอันภิกษุควรประพฤติในคำว่า วตฺตสมฺปนฺโน นั้น คืออะไรบ้าง ?
        ตอบ : คือ ๑. กิจวัตร ว่าด้วยกิจอันควรทำ
          ๒. จริยาวัตร ว่าด้วยมารยาทอันควรประพฤติ
          ๓. วิธิวัตร ว่าด้วยแบบอย่าง ฯ
 
  ๔. สัตตาหกรณียะและสัตตาหกาลิก มีอธิบายอย่างไร ?
        ตอบ : สัตตาหกรณียะ คือ กิจจำเป็นบางอย่างที่พระพุทธเจ้าทรงอนุญาตให้ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาไปพักแรมคืนที่อื่น แต่ต้องกลับมาภายใน ๗ วัน สัตตาหกาลิก คือ เภสัช ๕ ที่รับประเคนแล้วเก็บไว้บริโภคได้ ๗ วัน ฯ
 
  ๕. ปาปสมาจาร คืออะไร ? ภิกษุชื่อว่า กุลปสาทโก เพราะประพฤติอย่างไร ?
        ตอบ : คือ ความประพฤติเลวทราม เนื่องด้วยการคบคฤหัสถ์ ด้วยการสมาคมอันมิชอบ ฯ เพราะประพฤติพอดีพองาม ยังความเลื่อมใสนับถือของเขาให้เกิดในตน เป็นศรีของพระศาสนา ฯ
 
  ๖. ภิกษุฉันเนื้องู เนื้อมนุษย์ ต้องอาบัติอะไร ?
        ตอบ : ฉันเนื้องู ต้องอาบัติทุกกฏ ฉันเนื้อมนุษย์ ต้องอาบัติถุลลัจจัย ฯ
 
  ๗. ลหุภัณฑ์และครุภัณฑ์ที่เป็นของสงฆ์ คือของเช่นไร ? อย่างไหนแจกกันได้และไม่ได้ ?
        ตอบ : ลหุภัณฑ์ คือ ของเบา มีบิณฑบาต เภสัช กับบริขาร ที่จะใช้สำหรับตัวคือบาตร จีวร ประคดเอว เข็ม มีดพับ มีดโกน เป็นของที่แจกกันได้ ครุภัณฑ์ คือ ของหนัก ไม่ใช่ของสำหรับใช้ให้สิ้นไป เป็นของควรรักษาไว้ได้นาน เป็นเครื่องใช้ในเสนาสนะ หรือเป็นตัวเสนาสนะเองตลอดถึงกุฎีและที่ดิน เป็นของที่แจกกันไม่ได้ ฯ
 
  ๘. สภาคาบัติ คืออาบัติเช่นไร ?
        ตอบ : คือ อาบัติที่ภิกษุต้องเหมือนกันเพราะล่วงละเมิดสิกขาบทเดียวกัน ห้ามไม่ให้แสดง ห้ามไม่ให้รับ ให้แสดงในสำนักของภิกษุอื่น ฯ
 
  ๙. จีวรที่วิกัปไว้ เมื่อจะนำมาใช้ต้องทำอย่างไร ? ถ้าไม่ทำเช่นนั้นต้องอาบัติอะไร ?
        ตอบ : จีวรที่วิกัปไว้ เมื่อจะนำมาใช้ต้องขอให้ผู้รับถอนก่อน ฯ ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ฯ
 
  ๑๐. สมบัติของภิกษุในทางพระวินัยมีเท่าไร ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : มี ๔ ฯ คือ ๑. สีลสมบัติ ๒. อาจารสมบัติ ๓. ทิฏฐิสมบัติ ๔. อาชีวสมบัติ ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๐

 
  ๑. สิกขาบทนอกพระปาติโมกข์เรียกว่าอะไร ? ทรงบัญญัติไว้เพื่อประโยชน์อะไร ?
        ตอบ : เรียกว่า อภิสมาจาร ฯ
          ทรงบัญญัติไว้เพื่อความเป็นระเบียบเรียบร้อยของภิกษุและเพื่อความงามของพระศาสนา เช่นเดียวกับตระกูลใหญ่ จำต้องมีขนบธรรมเนียมและระเบียบไว้รักษาเกียรติ และความเป็นผู้ดีของตระกูล ฯ
 
  ๒. ภิกษุเช่นไรควรได้นิสัยมุตตกะ ?
        ตอบ : ภิกษุผู้ควรได้นิสัยมุตตกะ คือ
          ๑) เป็นผู้มีศรัทธา หิริ โอตตัปปะ วิริยะ สติ
          ๒) เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีล อาจาระ ความเห็นชอบ เคยได้ยินได้ฟังมามาก มีปัญญา
          ๓) รู้จักอาบัติ มิใช่อาบัติ อาบัติเบา อาบัติหนัก จำพระปาติโมกข์ได้แม่นยำ ทั้งมีพรรษาพ้น ๕ ฯ
 
  ๓. ภิกษุเช่นไร ชื่อว่า นวกะ มัชฌิมะ เถระ ?
        ตอบ : ภิกษุมีพรรษาไม่ถึง ๕ ชื่อว่า นวกะ
          ภิกษุมีพรรษาตั้งแต่ ๕ ขึ้นไป แต่ยังไม่ถึง ๑๐ ต้องประกอบด้วยคุณธรรมตามพระวินัย ชื่อว่า มัชฌิมะ
          ภิกษุมีพรรษาตั้ง ๑๐ ขึ้นไป ต้องประกอบด้วยคุณธรรมตามพระวินัย ชื่อว่า เถระ ฯ
 
  ๔. ภิกษุผู้จะไปสู่อาวาสอื่น พึงปฏิบัติตนอย่างไรบ้าง ? ให้ตอบ มา ๓ ข้อ
        ตอบ : พึงปฏิบัติตนอย่างนี้
          ๑) ทำความเคารพในเจ้าของถิ่น
          ๒) แสดงความเกรงใจเจ้าของถิ่น
          ๓) แสดงอาการสุภาพต่อเจ้าของถิ่น
          ๔) แสดงอาการสนิทสนมกับเจ้าของถิ่น
          ๕) ถ้าจะอยู่ที่นั่น ควรประพฤติให้ถูกธรรมเนียมของเจ้าของถิ่น
          ๖) ถือเสนาสนะแล้วอย่าดูดาย เอาใจใส่ปัดกวาดให้สะอาดหมดจด ตั้งเครื่องเสนาสนะให้เป็นระเบียบ ฯ
 
  ๕. เมื่ออยู่ในกุฎีเดียวกันกับพระเถระผู้มีพรรษามากกว่า ตามพระวินัยท่านให้ปฏิบัติอย่างไร ?
        ตอบ : ให้ปฏิบัติอย่างนี้ คือ จะทำสิ่งใดๆ ควรขออนุญาตท่านก่อน เช่น จะสอนธรรม จะอธิบายความ จะสาธยาย จะแสดงธรรม จะเปิดจะปิดไฟ จะเปิดจะปิดประตูหน้าต่าง ห้ามมิให้ทำตามอำเภอใจ ฯ
 
  ๖. ธุระเป็นเหตุให้ไปค้างแรมที่อื่นด้วยสัตตาหกรณียะ ที่กล่าวไว้ในบาลีมีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : มี ๔ อย่าง ฯ คือ
          ๑) สหธรรมิกหรือมารดาบิดาเจ็บไข้ รู้เข้าแล้ว ไปเพื่อพยาบาล
          ๒) สหธรรมิกกระสันจะสึก รู้เข้าแล้ว ไปเพื่อระงับ
          ๓) มีกิจสงฆ์เกิดขึ้น เช่น วิหารชำรุด ไปเพื่อหาเครื่องทัพสัมภาระมาซ่อมแซม
          ๔) ทายกต้องการจะทำบุญ ส่งคนมานิมนต์ ไปเพื่อบำรุงศรัทธา แม้กิจอื่นที่อนุโลมตามนี้ ท่านก็อนุญาต ฯ
 
  ๗. กำลังสวดพระปาติโมกข์อยู่ มีภิกษุอื่นเข้ามา จะพึงปฏิบัติ อย่างไร ?
        ตอบ : ปฏิบัติอย่างนี้ คือ ถ้าภิกษุผู้เข้ามาใหม่มีจำนวนมากกว่า ต้องเริ่มสวดใหม่ตั้งแต่ต้น ถ้ามีจำนวนเท่ากันหรือน้อยกว่า ส่วนที่สวดไปแล้วก็ให้เป็นอันสวดแล้ว ให้เธอผู้มาใหม่ฟังส่วนที่ยังเหลือต่อไป ฯ
 
  ๘. อเนสนา ได้แก่อะไร ? มีอะไรบ้าง ?
        ตอบ : อเนสนา ได้แก่ กิริยาแสวงหาเลี้ยงชีพในทางไม่สมควร ฯ มี ๒ อย่าง คือ
          ๑) การแสวงหาเป็นโลกวัชชะ มีโทษทางโลก
          ๒) การแสวงหาเป็นปัณณัตติวัชชะ มีโทษทางพระบัญญัติ ฯ
 
  ๙. ภัตตุทเทสกะ จีวรภาชกะ และอัปปมัตตกวิสัชชกะ หมายถึงภิกษุผู้มีหน้าที่อะไร ?
        ตอบ : ภัตตุทเทสกะ หมายถึงภิกษุผู้มีหน้าที่แจกภัตตาหาร ตลอดถึงรับนิมนต์ของทายกแล้วจัดส่งพระไปให้ จีวรภาชกะหมายถึง ภิกษุผู้มีหน้าที่แจกจีวร อัปปมัตตกวิสัชชกะ หมายถึงภิกษุผู้มีหน้าที่แจกเภสัชและบริขารเล็กน้อย ฯ
 
  ๑๐. ภิกษุได้ชื่อว่า โคจรสัมปันโน ผู้ถึงพร้อมด้วยโคจร เพราะปฏิบัติอย่างไร ?
  ตอบ : เพราะเว้นอโคจร ๖ จะไปหาใครหรือจะไปที่ไหน เลือกบุคคล เลือกสถานอันสมควร ไปเป็นกิจลักษณะในเวลาอันควร ไม่ไปพร่ำเพรื่อ กลับในเวลา ประพฤติตนไม่ให้เป็นที่รังเกียจของเพื่อนสหธรรมิก ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๙

 
  ๑. อภิสมาจาร คืออะไร ? ภิกษุผู้ไม่เอื้อเฟื้อในอภิสมาจาร มีโทษอย่างไรบ้าง ?
        ตอบ : คือธรรมของภิกษุ มีโทษปรับอาบัติถุลลัจจัยเป็นอย่างสูง แต่มีน้อย ส่วนมากปรับอาบัติทุกกฏเป็นพื้น ฯ
 
  ๒. ในการบริหาร มีข้อปฏิบัติเกี่ยวกับหนวดและคิ้วไว้อย่างไร ?
        ตอบ : เกี่ยวกับหนวด มีข้อปฏิบัติไว้ว่าอย่าพึงไว้หนวดไว้เครา คือ ต้องโกนเสมอ ห้ามไม่ให้แต่งหนวด และห้ามไม่ให้ตัดหนวดด้วยกรรไกร
          เกี่ยวกับคิ้ว ไม่ได้วางหลักปฏิบัติไว้ แต่พระสงฆ์ไทยนิยมโกนพร้อมกับผม ฯ
 
  ๓. สังฆาฏิ บาตร ประคดเอว เข็ม มีดโกน อย่างไหนจัดเป็นบริขารบริโภค อย่างไหนจัดเป็นบริขารอุปโภค ?
        ตอบ : สังฆาฏิ บาตร ประคดเอว จัดเป็นบริขารบริโภค
          เข็ม มีดโกน จัดเป็นบริขารอุปโภค ฯ
 
  ๔. นิสัยระงับ กับนิสัยมุตตกะ มีอธิบายอย่างไร ?
        ตอบ : นิสัยระงับ หมายถึง การที่ภิกษุผู้ถือนิสัยขาดจากปกครอง เช่น อุปัชฌาย์มรณภาพ เป็นต้น
          นิสัยมุตตกะ หมายถึง ภิกษุผู้ได้พรรษา ๕ แล้ว และมีคุณสมบัติพอรักษาตนได้เมื่ออยู่ตามลำพัง ทรงพระอนุญาตให้พ้นจากนิสัย ฯ
 
  ๕. วัตรคืออะไร ? อุปัชฌายวัตรและสัทธิวิหาริกวัตร ใครพึงทำแก่ใคร ?
        ตอบ : คือ แบบอย่างอันดีงามที่ภิกษุควรประพฤติในกาลนั้นๆ
          อุปัชฌายวัตร สัทธิวิหาริกพึงทำแก่อุปัชฌาย์
          สัทธิวิหาริกวัตร อุปัชฌาย์พึงทำแก่สัทธิวิหาริก ฯ
 
  ๖. ภิกษุได้ชื่อว่า “กุลปสาทโก ผู้ยังตระกูลให้เลื่อมใส” เพราะมีปฏิปทาอย่างไร ?
        ตอบ : เพราะมีปฏิปทาอย่างนี้ คือ เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยอาจาระ ไม่ทอดตนเป็นคนสนิทของสกุลโดยฐานเป็นคนเลว และอีกอย่างหนึ่ง ไม่รุกรานตัดรอนเขา แสดงเมตตาจิตต่อเขา ประพฤติพอดีพองาม ยังความเลื่อมใสนับถือของเขาให้เกิดในตน ฯ
 
  ๗. ภิกษุอยู่พรรษาแล้ว มีเหตุไปที่อื่น ผูกใจจะกลับมาให้ทันในวันนั้น แต่กลับมาไม่ทัน เช่นนี้ พรรษาขาดหรือไม่ ? เพราะเหตุใด ?
        ตอบ : ถ้าไปด้วยธุระที่ทรงอนุญาตให้ไปด้วยสัตตาหกรณียะ พรรษาไม่ขาด เพราะยังอยู่ในพระพุทธานุญาตนั่นเอง ทั้งจิตคิดจะกลับ ก็มีอยู่ ถ้าไปด้วยมิใช่ธุระที่เป็นสัตตาหกรณียะ พรรษาขาด ฯ
 
  ๘. สงฆ์สวดปาฏิโมกข์อยู่ ภิกษุอื่นมาถึง หรือมาถึงเมื่อสวด จบแล้ว พึงปฏิบัติอย่างไร ?
        ตอบ : พึงปฏิบัติอย่างนี้ คือ ถ้าภิกษุมาใหม่มากกว่าภิกษุที่ประชุมกันอยู่ ต้องสวดตั้งต้นใหม่
  ถ้าเท่ากันหรือน้อยกว่า ส่วนที่สวดไปแล้วก็แล้วไป ให้ภิกษุที่มาใหม่ฟังส่วนที่ยังเหลืออยู่
  ถ้าสวดจบแล้ว จะมามากหรือน้อยกว่า ไม่ต้องสวดซ้ำอีก ให้ภิกษุที่มาใหม่บอกปาริสุทธิในสำนักภิกษุผู้ฟังปาฏิโมกข์แล้ว ฯ
 
  ๙. อนาจาร หมายถึงอะไร ? เล่นอย่างไรบ้างจัดเป็นอนาจาร ?
        ตอบ : อนาจาร หมายถึง ความประพฤติไม่ดีไม่งาม และการเล่นมีประการต่างๆ
  เล่นอย่างเด็ก เล่นคะนอง เล่นพนัน เล่นปู้ยี่ปู้ยำ เล่นอึงคะนึง จัดเป็นอนาจาร ฯ
 
  ๑๐. ภัณฑะของภิกษุผู้มรณภาพ จะตกเป็นของใคร ? ภิกษุผู้อุปัฏฐากจะถือเอาด้วยวิสาสะได้หรือไม่ ? จงอธิบาย
        ตอบ : ตกเป็นของสงฆ์ ฯ ไม่ได้ เพราะการจะถือเอาด้วยวิสาสะ ต้องถือเอาในเวลาที่เจ้าของภัณฑะยังมีชีวิตอยู่ ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๘

 
  ๑. ภิกษุผู้ปฏิบัติพระวินัยส่วนอภิสมาจารให้ดีงาม จะต้องปฏิบัติอย่างไร ?
        ตอบ : จะต้องปฏิบัติโดยสายกลาง คือไม่ถือเคร่งครัดอย่างงมงาย จนเป็นเหตุทำตนให้ลำบาก เพราะเหตุธรรมเนียมเล็กๆ น้อยๆ อันขัดต่อกาลเทศะ และไม่สะเพร่ามักง่าย ละเลยต่อธรรมเนียมของภิกษุ จนถึงทำตนให้เป็นคนเลวทราม ฯ
 
  ๒. ภิกษุผู้ละเมิดสิกขาบทนอกพระปาติโมกข์ ต้องอาบัติอะไรได้บ้าง ?
        ตอบ : ต้องอาบัติถุลลัจจัย และ ทุกกฏ ฯ
 
  ๓. ผ้าสำหรับทำจีวรนุ่งห่มนั้น ทรงอนุญาตไว้กี่ชนิด ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : ๖ ชนิด ฯ คือ
          ๑. โขมะ ผ้าทำด้วยเปลือกไม้
          ๒. กัปปาสิกะ ผ้าทำด้วยฝ้าย
          ๓. โกเสยยะ ผ้าทำด้วยใยไหม
          ๔. กัมพละ ผ้าทำด้วยขนสัตว์ ยกเว้นผมและขนมนุษย์
          ๕. สาณะ ผ้าทำด้วยเปลือกป่าน
          ๖. ภังคะ ผ้าที่ทำด้วยของ ๕ อย่างนั้น แต่อย่างใดอย่างหนึ่งปนกัน ฯ
 
  ๔. ในบาลีแสดงเหตุนิสสัยระงับจากอุปัชฌายะไว้ ๕ ประการ มีอะไรบ้าง ?
        ตอบ : มีอุปัชฌายะหลีกไปเสีย ๑ สึกเสีย ๑ ตายเสีย ๑ ไปเข้ารีตเดียรถีย์ ๑ สั่งบังคับ ๑ ฯ
 
  ๕. ภิกษุผู้อาพาธควรปฏิบัติตนอย่างไร จึงไม่เป็นภาระแก่ผู้พยาบาล ?
        ตอบ : ควรปฏิบัติตนให้เป็นผู้พยาบาลง่าย คือทำความสบายให้แก่ตน (ไม่ฉันของแสลง) รู้จักประมาณในการบริโภค ฉันยาง่าย บอกอาการไข้ตามเป็นจริงแก่ผู้พยาบาล เป็นผู้อดทนต่อทุกขเวทนา ฯ
 
  ๖. การลุกขึ้นยืนรับ เป็นกิจที่ผู้น้อยพึงทำแก่ผู้ใหญ่ จะปฏิบัติอย่างไรจึงไม่ขัดต่อพระวินัย ?
        ตอบ : นั่งอยู่ในสำนักผู้ใหญ่ ไม่ลุกรับผู้น้อยกว่าท่าน นั่งเข้าแถว ในบ้าน เข้าประชุมสงฆ์ ในอาราม ไม่ลุกรับท่านผู้ใดผู้หนึ่ง ฯ
 
  ๗. ธุระเป็นเหตุไปด้วยสัตตาหกรณียะที่ท่านกล่าวไว้ในบาลี มีอะไรบ้าง ?
        ตอบ : มี
          ๑. สหธรรมิกหรือมารดาบิดาเจ็บไข้ รู้เข้า ไปเพื่อรักษาพยาบาล
          ๒. สหธรรมิกกระสันจะสึก รู้เข้า ไปเพื่อระงับ
          ๓. มีกิจสงฆ์เกิดขึ้น เป็นต้นว่า วิหารชำรุดลงในเวลานั้น ไปเพื่อหาเครื่องทัพสัมภาระมาปฏิสังขรณ์
          ๔. ทายกต้องการจะบำเพ็ญกุศล ส่งมานิมนต์ ไปเพื่อบำรุงศรัทธาของเขา หรือแม้ธุระอื่นนอกจากนี้ที่เป็นกิจลักษณะ อนุโลมตามนี้ ฯ
 
  ๘. บุพกรณ์และบุพกิจ ในการทำอุโบสถสวดปาติโมกข์ ต่างกันอย่างไร ?
        ตอบ : ต่างกันอย่างนี้ บุพกรณ์ เป็นกิจที่ภิกษุพึงทำก่อนแต่ประชุมสงฆ์ มีกวาดบริเวณที่ประชุมเป็นต้น ส่วนบุพกิจเป็นกิจที่ภิกษุพึงทำก่อนแต่สวดปาติโมกข์ มีนำปาริสุทธิของภิกษุผู้อาพาธมาเป็นต้น ฯ
 
  ๙. อุปปถกิริยา คืออะไร ? มีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : คือการกระทำนอกรีตนอกรอยของสมณะ ฯ มี ๓ อย่าง ฯ คือ อนาจาร ได้แก่ ความประพฤติไม่ดีไม่งาม ปาปสมาจาร ได้แก่ ความประพฤติเลวทราม และอเนสนา ได้แก่ ความหาเลี้ยงชีพ ไม่สมควร ฯ
 
  ๑๐. มหาปเทส แปลว่าอะไร ? ทรงประทานไว้เพื่อประโยชน์อะไร ?
        ตอบ : แปลว่า ข้อสำหรับอ้างใหญ่ ฯ เพื่อเป็นหลักแห่งการวินิจฉัย ทั้งในทางธรรมทั้งในทางวินัย

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๗

  ๑. พระวินัยแบ่งออกเป็นกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : แบ่งออกเป็น ๒ อย่าง คือ อาทิพรหมจริยกาสิกขา ๑ อภิสมาจาริกาสิกขา ๑ ฯ
 
  ๒. การผัดหน้า ไล้หน้า ทาหน้า ทรงห้ามและทรงอนุญาตไว้ในกรณีใด ?
        ตอบ : ทรงห้ามในกรณีที่ทำเพื่อให้สวยงาม ทรงอนุญาตในกรณีอาพาธ เช่น เป็นโรคผิวหนัง เป็นต้น ฯ
 
  ๓. ภิกษุเปลือยกายในกรณีต่อไปนี้ ต้องอาบัติอะไรหรือไม่ ?
        ก. เปลือยเป็นวัตรอย่างเดียรถีย์
        ข. เปลือยทำกิจแก่กัน เช่น ไหว้ รับไหว้
        ค. เปลือยในเวลาฉัน ในเวลาดื่ม
        ง. เปลือยในเรือนไฟ
        จ. เปลือยในน้ำ
        ตอบ : ก. ต้องอาบัติถุลลัจจัย
                             ข. และ ค. ต้องอาบัติทุกกฏ
                             ง. และ จ. ไม่ต้องอาบัติ ฯ
 
  ๔. บาตรที่ทรงอนุญาตให้ใช้มีกี่ชนิด และกี่ขนาด ? อะไรบ้าง ?
        ตอบ : มี ๒ ชนิด คือบาตรดินเผา และบาตรเหล็ก ฯ มี ๓ ขนาด คือ ขนาดเล็ก ขนาดกลาง และขนาดใหญ่ ฯ
 
  ๕. จงให้ความหมายของคำต่อไปนี้
        ก. อุปสัมปทาจารย์
        ข. อุทเทสาจารย์
        ค. สัทธิวิหาริก
        ง. อันเตวาสิก
        จ. นิสสัยมุตตกะ
        ตอบ : ก. อาจารย์ผู้ให้อุปสมบท
                             ข. อาจารย์ผู้สอนธรรม
                             ค. ภิกษุผู้พึ่งพิงอุปัชฌาย์
                             ง. ภิกษุผู้อิงอาศัยอาจารย์
                             จ. ภิกษุผู้พ้นนิสสัยแล้ว ฯ
 
  ๖. สัตตาหกรณียะ คืออะไร ? มีวิธีปฏิบัติย่างไร ?
        ตอบ : คือการหลีกไปในระหว่างอยู่จำพรรษาด้วยกรณียธุระและกลับมาภายใน ๗ วัน ฯ
          ให้ผูกใจว่าจะกลับมาภายใน ๗ วัน ฯ
 
  ๗. ทรงอนุญาตให้สวดปาติโมกข์ย่อเพราะเหตุฉุกเฉิน ๑๐ อย่าง จงบอกมาสัก ๕ อย่าง
        ตอบ : ๑. พระราชาเสด็จมา (เลิกสวดปาติโมกข์เพื่อจะรับเสด็จได้)
          ๒. โจรมาปล้น (เลิกสวดปาติโมกข์เพื่อหนีภัยได้)
          ๓. ไฟไหม้ (เลิกสวดปาติโมกข์เพื่อดับหรือเพื่อป้องกันไฟได้)
          ๔. น้ำหลากมา (เลิกสวดปาติโมกข์เพื่อหนีน้ำได้) สวดกลางแจ้งฝนตก (ก็เหมือนกัน)
          ๕. คนมามาก (เลิกสวดปาติโมกข์เพื่อจะรู้เหตุ หรือเพื่อจะได้ทำปฏิสันถาร ได้อยู่)
          ๖. ผีเข้าภิกษุ (เลิกสวดปาติโมกข์เพื่อขับผี ได้อยู่)
          ๗. สัตว์ร้าย มีเสือเป็นต้น เข้ามาในอาราม (เลิกสวดปาติโมกข์เพื่อไล่สัตว์ ได้อยู่)
          ๘. งูร้ายเลื้อยเข้ามาในที่ชุมนุม (ก็เหมือนกัน)
          ๙. ภิกษุอาพาธเกิดโรคร้ายขึ้นในที่ชุมนุม อันเป็นอันตรายแก่ชีวิต (เลิกสวดปาติโมกข์เพื่อช่วยแก้ไข ก็ได้) มีอันเป็นตายในที่นั้น ก็เหมือนกัน
          ๑๐. มีอันตรายแก่พรหมจรรย์ เช่น มีใครมาเพื่อจับภิกษุรูปใดรูปหนึ่ง (เลิกสวดปาติโมกข์ เพราะความอลหม่าน ก็ได้) ฯ
          (เลือกตอบเพียง ๕ ข้อ)
 
  ๘. กาลิก ๔ ได้แก่อะไรบ้าง ? โภชนะ ๕ เภสัช ๕ จัดเป็นกาลิกอะไร ?
        ตอบ : ได้แก่ยาวกาลิก ยามกาลิก สัตตาหกาลิก ยาวชีวิก ฯ
          โภชนะ ๕ เป็นยาวกาลิก เภสัช ๕ เป็นสัตตาหกาลิก ฯ
 
  ๙. ลักษณะถือวิสาสะที่มาในพระบาลีมีอะไรบ้าง ?
        ตอบ : มี
          ๑. เป็นผู้เคยได้เห็นกันมา
          ๒. เป็นผู้เคยคบกันมา
          ๓. ได้พูดกันไว้
          ๔. ยังมีชีวิตอยู่
          ๕. รู้ว่าของนั้นเราถือเอาแล้วเขาจักพอใจ ฯ
 
  ๑๐. ภิกษุจะเปลี่ยนไตรครอง พึงปฏิบัติตามลำดับอย่างไรบ้าง ?
        ตอบ : ต้องปัจจุธรณ์ คือถอนอธิษฐานผืนเก่าก่อน แล้วทำพินทุ และอธิษฐานผืนใหม่ ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๖

 
  ๑. อภิสมาจารคืออะไร ? เป็นเหตุให้ต้องอาบัติอะไรได้บ้าง ?
        ตอบ : คือขนบธรรมเนียมของภิกษุ ฯ
          อาบัติถุลลัจจัยและอาบัติทุกฏ ฯ
 
  ๒. ข้อว่าอย่าพึงนุ่งห่มผ้าอย่างคฤหัสถ์นั้น มีอธิบายอย่างไร ?
        ตอบ : มีอธิบายว่า ห้ามนุ่งห่มเครื่องนุ่งห่มของคฤหัสถ์ เช่น กางเกง เสื้อ ผ้าโพก หมวก ผ้านุ่ง ผ้าห่มสีต่างๆ ชนิดต่างๆ และห้ามอาการนุ่งห่มต่างๆ ที่ไม่ใช่ของภิกษุ ฯ
 
  ๓. บริขาร ๘ มีอะไรบ้าง ? ที่จัดเป็นบริขารบริโภคและบริขารอุปโภค มีอะไรบ้าง ?
        ตอบ : มี ไตรจีวร คือผ้านุ่งห่มและผ้าทาบ บาตร ประคดเอว เข็ม มีดโกน และผ้ากรองน้ำ ฯ
          ไตรจีวร บาตร ประคดเอว รวม ๕ อย่าง จัดเป็นบริขารบริโภค
          เข็ม มีดโกน และผ้ากรองน้ำ จัดเป็นบริขารอุปโภค ฯ
 
  ๔. คำว่า ถือนิสัย หมายความว่าอย่างไร ? ภิกษุผู้เป็นนวกะ จะต้องถือนิสัยเสมอไปหรือไม่ประการไร ?
        ตอบ : หมายความว่า ยอมตนอยู่ในความปกครองของพระเถระ ผู้มีคุณสมบัติควรปกครองตนได้ ยอมตนให้ท่านปกครองพึ่งพิงพำนักอาศัยท่าน ฯ
          ต้องถือนิสัยเสมอไป แต่มีข้อยกเว้น ภิกษุผู้ยังไม่ตั้งลงเป็นหลักแหล่ง คือภิกษุเดินทาง ภิกษุผู้เป็นไข้ ภิกษุผู้พยาบาลผู้ได้รับขอของคนไข้เพื่อให้อยู่ ภิกษุผู้เข้าป่าเพื่อเจริญสมณธรรมชั่วคราว และกรณีที่ในที่ใดหาท่านผู้ให้นิสัยมิได้และมีเหตุขัดข้องที่จะไปอยู่ในที่อื่นไม่ได้ จะอยู่ในที่นั้นด้วยผูกใจว่า เมื่อใดมีท่านผู้ให้นิสัยได้มาอยู่ จักถือนิสัยในท่านก็ใช้ได้ ฯ
 
  ๕. ภิกษุเมื่อจะนั่งลงบนอาสนะ ทรงให้ปฏิบัติอย่างไรก่อน ? ที่ทรงให้ปฏิบัติอย่างนั้นเพื่อประโยชน์อะไร ?
        ตอบ : ทรงให้พิจารณาก่อนอย่าผลุนผลันนั่งลงไป ฯ
          เพื่อว่าถ้ามีของอะไรวางอยู่บนนั้นจะทับหรือกระทบของนั้น ถ้าเป็นขันน้ำก็จะหกเสียมารยาท พึงตรวจดูด้วยนัยน์ตาหรือด้วยมือ ลูบก่อนตามแต่จะรู้ได้ด้วยอย่างไรแล้วจึงค่อยนั่งลง ฯ
 
  ๖. วันเข้าพรรษาในบาลีกล่าวไว้ ๒ วัน คือ วันเข้าพรรษาต้น และวันเข้าพรรษาหลัง ในแต่ละอย่างกำหนดวันไว้อย่างไร ?
        ตอบ : วันเข้าพรรษาต้น กำหนดเมื่อพระจันทร์เพ็ญเสวยฤกษ์ อาสาฬหะล่วงไปแล้ววันหนึ่ง คือวันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๘
          วันเข้าพรรษาหลัง กำหนดเมื่อพระจันทร์เพ็ญเสวยฤกษ์ อาสาฬหะนั้นล่วงแล้วเดือน ๑ คือวันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๙ ฯ
 
  ๗. ในวัดหนึ่งมีภิกษุอยู่กัน ๔ รูป ๓ รูป ๒ รูป ๑ รูป เมื่อถึงวันอุโบสถพึงปฏิบัติย่างไร ?
        ตอบ : มีภิกษุ ๔ รูป พึงประชุมสงฆ์กันในโรงอุโบสถสวดปาติโมกข์
          มีภิกษุ ๓ รูป พึงประชุมสงฆ์กันทำปาริสุทธิอุโบสถ รูปหนึ่งสวดประกาศญัตติจบแล้ว แต่ละรูปบอกความบริสุทธิ์ของตน
          มีภิกษุ ๒ รูป ไม่ต้องตั้งญัตติ พึงบอกความบริสุทธิ์แก่กันและกัน
          มีภิกษุ ๑ รูป พึงอธิษฐาน
          หรือมีภิกษุต่ำกว่า ๔ รูป จะไปทำสังฆอุโบสถกับสงฆ์ ในอาวาสอื่นก็ควร ฯ
 
  ๘. ภิกษุได้ชื่อว่าผู้ประทุษร้ายสกุล กับภิกษุได้ชื่อว่าผู้ยังสกุลให้เลื่อมใส เพราะมีความประพฤติต่างกันอย่างไร ?
        ตอบ : ต่างกันอย่างนี้ ภิกษุผู้ประทุษร้ายสกุล เป็นผู้ประพฤติให้เขาเสียศรัทธาเลื่อมใส ประจบเขาด้วยกิริยาทำตนอย่างคฤหัสถ์ให้ของกำนัลแก่สกุลอย่างคฤหัสถ์เขาทำ ยอมทำตนให้เขาใช้สอย หรือด้วยอาการเอาเปรียบโดยเชิงให้สิ่งของเล็กน้อยด้วยหวังได้มาก ส่วนภิกษุ ผู้ยังสกุลให้เลื่อมใสเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยอาจาระ ไม่ทอดตนเป็นคนสนิทของสกุลโดยฐานเป็นคนเลว ไม่รุกรานตัดรอนเขา แสดงเมตตาจิต ประพฤติพอดีพองามทำให้เขาเลื่อมใสนับถือตน ฯ
 
  ๙. ก่อนหน้าปรินิพพาน ตรัสสั่งภิกษุทั้งหลายให้แสดงความเคารพด้วยการเรียกกันว่าอย่างไร ?
  ตอบ : ตรัสให้ภิกษุผู้อ่อนพรรษากว่า เรียกผู้แก่พรรษาว่า ภันเต และให้ภิกษุผู้แก่พรรษากว่า เรียกผู้อ่อนพรรษากว่าว่า อาวุโส ฯ
 
  ๑๐. อนามัฏฐบิณฑบาต ได้แก่โภชนะเช่นไร ? มีข้อห้ามตามพระวินัยไว้อย่างไร ?
        ตอบ : ได้แก่โภชนะที่ภิกษุได้มายังไม่ได้หยิบไว้ฉัน ฯ
          มีข้อห้ามไม่ให้ภิกษุให้แก่คฤหัสถ์อื่นนอกจากมารดาและบิดา ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๕

 
  ๑. ภิกษุแม้ล่วงละเมิดพระวินัยแล้วไม่ต้องอาบัติ ได้รับยกเว้นทุกสิกขาบท ได้แก่ภิกษุประเภทไหนบ้าง ?
        ตอบ : ได้แก่ ภิกษุบ้าคลั่งจนไม่มีสติสัมปชัญญะ ภิกษุเพ้อจนไม่รู้สึกตัว ภิกษุกระสับกระส่าย เพราะมีเวทนากล้าจนถึงไม่มีสติ ฯ
 
  ๒. สังฆกรรม ๓ อย่างนี้ คือ การสวดปาฏิโมกข์ อุปสมบทกรรม และอัพภาณกรรม มีจำกัดจำนวนสงฆ์อย่างน้อยเท่าไรจึงจะถูกต้องตามพระวินัย ?
        ตอบ : การสวดปาฏิโมกข์ ต้องการสงฆ์จตุวรรค คือ ๔ รูป เป็นอย่างน้อย อุปสมบทกรรมในปัจจันตประเทศ ต้องการสงฆ์ปัญจวรรค คือ ๕ รูป เป็นอย่างน้อย อุปสมบทในมัธยมประเทศ ต้องการสงฆ์ทสวรรค คือ ๑๐ รูปเป็นอย่างน้อย อัพภาณกรรม ต้องการสงฆ์วีสติวรรค คือ ๒๐ รูปเป็นอย่างน้อย ฯ
 
  ๓. จงให้ความหมายของคำต่อไปนี้ อุปัชฌายะ สัทธิวิหาริก นิสสัย
        ตอบ : อุปัชฌายะ เป็นชื่อเรียกภิกษุผู้รับให้พึ่งพิง แปลว่าผู้ฝึกสอน หรือผู้ดูแล
          สิทธิวิหาริก เป็นชื่อเรียกภิกษุผู้พึ่งพิง แปลว่าผู้อยู่ด้วย
          นิสสัย เป็นชื่อเรียกกิริยาที่พึ่งพิง ฯ
 
  ๔. ภิกษุผู้ได้รับเสนาสนะของสงฆ์ให้เป็นที่อยู่อาศัย ควรเอาใจใส่รักษาเสนาสนะนั้นอย่างไร ?
        ตอบ : ควรเอาใจใส่รักษาดังนี้
          ๑. ไม่ทำให้เปรอะเปื้อน
          ๒. ชำระให้สะอาด
          ๓. ระวังไม่ให้ชำรุด
          ๔. รักษาเครื่องเสนาสนะ
          ๕. ตั้งน้ำฉันน้ำใช้ไว้ให้มีพร้อม
          ๖. ของใช้สำหรับเสนาสนะหนึ่งอย่านำไปใช้ที่อื่นให้กระจัดกระจาย ฯ
 
  ๕. คำว่า วัตถุเป็นอนามาส คืออะไร ภิกษุจับต้องวัตถุเป็นอนามาส เป็นอาบัติอะไร ?
        ตอบ : คือ สิ่งที่ภิกษุไม่ควรจับต้อง ภิกษุจับต้องมาตุคาม เป็นอาบัติสังฆาทิเสส ถุลลัจจัย และทุกกฏตามประโยค จับต้องบัณเฑาะก์ด้วยความกำหนัดเป็นอาบัติถุลลัจจัย นอกนั้นเป็นวัตถุแห่งอาบัติทุกกฏทั้งหมด ฯ
 
  ๖. ภิกษุอยู่จำพรรษาครบ ๓ เดือนจนได้ปวารณา ย่อมได้อานิสงส์แห่งการจำพรรษาอะไรบ้าง ?
        ตอบ : ได้รับอานิสงส์ ๕ อย่าง คือ
          ๑. เที่ยวไปไม่ต้องบอกลาตามสิกขาบทที่ ๖ แห่งอเจลกวรรคในปาจิตติยกัณฑ์
          ๒. เที่ยวจาริกไปไม่ต้องถือเอาไตรจีวรไปครบสำรับ
          ๓. ฉันคณโภชน์ และปรัมปรโภชน์ได้
          ๔. เก็บอติเรกจีวรไว้ได้ตามปรารถนา
          ๕. จีวรอันเกิดขึ้นในที่นั้น เป็นของได้แก่พวกเธอ
          ทั้งได้โอกาสเพื่อกรานกฐิน และรับอานิสงส์ ๕ นั้นเพิ่มออกไปอีก ๔ เดือน ตลอดเหมันตฤดู ฯ
 
  ๗. ปวารณามีกี่อย่าง อะไรบ้าง ในอาวาสหนึ่งมีภิกษุจำพรรษา ๓ รูป เมื่อถึงวันปวารณา พึงปฏิบัติอย่างไร ?
        ตอบ : มี ๓ อย่าง คือ สังฆปวารณา คณปวารณา และบุคคลปวารณา พึงทำคณปวารณา ฯ
 
  ๘. องค์ที่เป็นลักษณะแห่งการถือวิสาสะ คืออะไรบ้าง เห็นว่าข้อไหนสำคัญ ?
        ตอบ : คือ เป็นผู้เคยได้เห็นกันมา ๑ เป็นผู้เคยคบกันมา ๑ ได้พูดกันไว้ ๑ ยังมีชีวิตอยู่ ๑ รู้ว่าของนั้นเราถือเอาแล้วเขาจักพอใจ ๑ เห็นว่า ข้อสุดท้ายสำคัญ ฯ
 
  ๙. ภิกษุได้ชื่อว่า อาจารโคจรสัมปันโน ผู้ถึงพร้อมด้วยมารยาทและโคจร เพราะประพฤติปฏิบัติเช่นไร ?
        ตอบ : เพราะมีความประพฤติปฏิบัติสุภาพเรียบร้อยสมบูรณ์ด้วยอภิสมาจาริกวัตร เว้นจากอโคจร คือบุคคลและสถานที่ที่ไม่สมควรไป ฯ
 
  ๑๐. เภสัช ๕ มีอะไรบ้าง จัดเป็นกาลิกอะไร ?
        ตอบ : เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย จัดเป็นสัตตาหกาลิก ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๔

 
  ๑. ภิกษุผู้ปฏิบัติพระวินัยส่วนอภิสมาจารให้ได้ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติดีงาม จะต้องปฏิบัติอย่างไร ?
        ตอบ : จะชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติดีงาม ต้องปฏิบัติโดยสายกลาง คือ ไม่ถือเคร่งครัดอย่างงมงาย จนเป็นเหตุทำตนให้ลำบากเพราะเหตุ ธรรมเนียมเล็กๆ น้อยๆ อันขัดต่อกาลเทศะ และไม่สะเพร่ามักง่าย ละเลยต่อธรรมเนียมของภิกษุ จนถึงทำตนให้เป็นคนเลวทราม ฯ
 
  ๒. เปลือยกายอย่างไรต้องอาบัติถุลลัจจัย อย่างไรต้องอาบัติทุกกฏ ?
        ตอบ : เปลือยกายเป็นวัตรเอาอย่างเดียรถีย์ ต้องอาบัติถุลลัจจัย ฯ เปลือยกายทำกิจแก่กัน เช่นไหว้ รับไหว้ ทำบริกรรม ให้ของ รับของ และ เปลือยกายในเวลาฉัน ในเวลาดื่ม ต้องอาบัติทุกกฏ ฯ
 
  ๓. ในบาลีแสดงเหตุนิสัยจะระงับจากอุปัชฌาย์ไว้เท่าไร อะไรบ้าง ?
        ตอบ : แสดงไว้ ๕ ประการ ฯ คือ อุปัชฌาย์หลีกไปเสีย ๑ สึกเสีย ๑ ตายเสีย ๑ ไปเข้ารีตเดียรถีย์ ๑ สั่งบังคับ ๑ ฯ
 
  ๔. ภิกษุผู้ได้ชื่อว่า วตฺตสมฺปนฺโน ผู้ถึงพร้อมด้วยวัตร วัตรคืออะไร มีอะไรบ้าง ?
        ตอบ : วัตรคือแบบอย่างอันภิกษุควรประพฤติในกาลนั้นๆ ในที่นั้นๆ ในกิจนั้นๆ แก่บุคคลนั้นๆ ฯ
          มี ๑. กิจวัตร ว่าด้วยกิจอันควรทำ
          ๒. จริยาวัตร ว่าด้วยมารยาทอันควรประพฤติ
          ๓. วิธีวัตร ว่าด้วยแบบอย่าง ฯ
 
  ๕. คารวะ คืออะไร การลุกขึ้นยืนรับเป็นกิจที่ผู้น้อยพึงทำแก่ผู้ใหญ่ แต่ควรเว้นในเวลาเช่นใดบ้าง ?
        ตอบ : คือ กิริยาที่แสดงอาการอ่อนน้อมโดยสมควรแก่กาล สถานที่ กิจ และ บุคคล ฯ ควรเว้นในเวลานั่งอยู่ในสำนักของผู้ใหญ่ ไม่ลุกรับผู้น้อยกว่าท่าน ในเวลานั่งเข้าแถวในบ้าน ในเวลาเข้าประชุมสงฆ์ในอาราม ฯ
 
  ๖. ในวัดที่ไม่มีภิกษุผู้ทรงจำปาติโมกข์ได้จนจบ ถึงวันอุโบสถ สวดเท่าที่จำได้ แล้วชักสุตบท (สวดย่อ) โดยอ้างว่าเกิดเหตุฉุกเฉิน ถูกต้องหรือไม่ เพราะเหตุใด ?
        ตอบ : สวดปาติโมกข์ย่อนั้น ถูกต้องแล้ว แต่จะอ้างว่าสวดย่อ เพราะเกิดเหตุฉุกเฉินนั้น ไม่ถูกต้อง ฯ เพราะการสวดย่อเนื่องจากจำได้ไม่หมด ทรงอนุญาตไว้แผนกหนึ่งต่างหาก ไม่จัดเข้าในเหตุฉุกเฉิน ๑๐ ประการ ฯ
 
  ๗. สภาคาบัติ คืออาบัติเช่นไร ภิกษุต้องสภาคาบัติ จะพึงปฏิบัติอย่างไร ?
  ตอบ : คือ อาบัติที่ภิกษุต้องวัตถุเดียวกัน เพราะล่วงละเมิดสิกขาบทเดียวกัน ฯ เมื่อภิกษุต้องสภาคาบัติ ห้ามไม่ให้แสดงอาบัตินั้นต่อกัน ห้ามไม่ให้รับอาบัติของกัน ให้แสดงในสำนักภิกษุอื่น ถ้าสงฆ์ต้องสภาคาบัติทั้งหมด ต้องส่งภิกษุรูปหนึ่งไปแสดงในที่อื่น ภิกษุที่เหลือ จึงแสดงในสำนักของภิกษุนั้น ฯ
 
  ๘. ภิกษุได้รับการสรรเสริญว่า กุลปสาทโก ผู้ยังตระกูลให้เลื่อมใส กับภิกษุผู้ได้รับการตำหนิว่า กุลทูสโก ผู้ประทุษร้ายตระกูล เพราะม ความประพฤติเช่นไร ?
        ตอบ : ภิกษุผู้ได้รับการสรรเสริญว่า กุลปสาทโก เพราะถึงพร้อมด้วยอาจาระ ไม่ทอดตนเป็นคนสนิทของสกุลโดยฐานเป็นคนเลว ไม่ รกรานตัดรอนเขา แสดงเมตตาจิต ประพฤติพอดีพองาม ทำให้เขาเลื่อมใสนับถือตน ส่วนภิกษุผู้ได้รับการตำหนิว่า กุลทูสโก ผู้ประทุษร้ายสกุล เพราะประพฤติให้เขาเสียศรัทธาเลื่อมใส ประจบเขาด้วยกิริยาทำตนอย่างคฤหัสถ์ ให้ของกำนัลแก่สกุลอย่างคฤหัสถ์เขาทำกัน ยอมตนให้เขาใช้สอย หรือด้วยอาการเอาเปรียบโดยเชิงให้สิ่งของเล็กน้อย ด้วยหวังได้มาก ฯ
 
  ๙. ผ้าบริขารโจล ได้แก่ผ้าเช่นไร การอธิษฐานด้วยกายกับการอธิษฐานด้วยวาจาต่างกันอย่างไร ?
  ตอบ : ได้แก่ ผ้าที่ไม่ใช่ของใหญ่ถึงกับนุ่งห่มได้ เช่น ผ้ากรองน้ำถุงบาตร ย่าม ฯ การอธิษฐานด้วยกาย คือ การใช้มือจับหรือลูบบริขารที่จะอธิษฐาน แล้วทำความผูกใจตามคำอธิษฐานนั้นๆ ส่วนการอธิษฐานด้วยวาจา คือ การเปล่งคำอธิษฐานนั้นๆ ไม่ถูกของด้วยกายก็ได้ ฯ
 
  ๑๐. ผ้าต่อไปนี้ คือ สังฆาฏิ อันตรวาสก นิสีทนะ ผ้าอาบน้ำฝน ผ้าเช็ดปาก ผ้าถุงบาตร ผืนใดที่ทรงอนุญาตให้อธิษฐานได้เพียงผืนเดียว ?
        ตอบ : สังฆาฏิ นิสีทนะ อันตรวาสก และผ้าอาบน้ำฝน ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๓

 
  ๑. อาทิพรหมจริยกาสิกขา กับ อภิสมาจาริกาสิกขา ต่างกันอย่างไร ?
        ตอบ : ต่างกันดังนี้ อาทิพรหมจริยกาสิกขา ได้แก่ข้อศึกษาอันเป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ อันได้แก่พระพุทธบัญญัติที่ทรงตั้งไว้ให้เป็นพุทธอาณา เป็นสิกขาบทอันมาในพระปาติโมกข์ เป็นข้อบังคับโดยตรง ที่ภิกษุจะต้องประพฤติปฏิบัติโดยเคร่งครัด ส่วนอภิสมาจาริกาสิกขา ได้แก่ข้อศึกษาอันเนื่องด้วยอภิสมาจาร คือมารยาทอันดี ที่ทรงบัญญัติหรืออนุญาตไว้ อันมานอกพระปาติโมกข์ เป็นขนบธรรมเนียมอันดีงามของหมู่คณะที่ควรประพฤติ ฯ
 
  ๒. วินัยกรรม กับ สังฆกรรม มีความหมายต่างกันอย่างไร การทำวินัยกรรมนั้น มีจำกัดบุคคลและสถานที่บ้างหรือไม่อย่างไร ?
        ตอบ : ต่างกันอย่างนี้ กรรมที่ภิกษุแต่ละรูปหรือหลายรูปจะพึงทำตามพระวินัย เช่น พินทุ อธิษฐาน วิกัปจีวร เป็นต้น เรียกว่าวินัยกรรม กรรมที่ภิกษุครบองค์เป็นสงฆ์ มีจำนวนอย่างต่ำตั้งแต่ ๔ รูปขึ้นไปจะพึงทำ เช่น อปโลกนกรรมเป็นต้น เรียกว่าสังฆกรรม ฯ
          จำกัดบุคคลและสถานที่ไว้ดังนี้
          ๑. แสดงอาบัติ ต้องแสดงแก่ผู้เป็นภิกษุด้วยกัน
          ๒. อธิษฐาน ต้องทำเอง
          ๓. วิกัป ต้องวิกัปแก่สหธรรมิกทั้ง ๕ คือ ภิกษุ ภิกษุณี นางสิกขมานา สามเณร สามเณรี รูปใดรูปหนึ่ง
          ๔. ห้ามไม่ให้ทำในที่มืด แต่ทำในสีมาหรือนอกสีมาใช้ได้ทั้งนั้น ฯ
 
  ๓. ตามนัยแห่งอรรถกถา อาจารย์มีกี่ประเภท อะไรบ้าง คำขอนิสสัยอาจารย์ว่าอย่างไร ?
        ตอบ : มี ๔ ประเภท ฯ คือ
          ๑. ปัพพัชชาจารย์ อาจารย์ในบรรพชา
          ๒. อุปสัมปทาจารย์ อาจารย์ในอุปสมบท
          ๓. นิสสยาจารย์ อาจารย์ผู้ให้นิสสัย
          ๔. อุทเทสาจารย์ อาจารย์ผู้บอกธรรม ฯ
          ว่า อาจริโย เม ภนฺเต โหหิ อายสฺมโต นิสฺสาย วจฺฉามิ ฯ
 
  ๔. กิริยาที่แสดงความอ่อนน้อมต่อกันและกันเป็นความดีของหมู่ แต่ต้องทำให้ถูกต้องตามกาลเทศะ ในข้อนี้ควรงดเว้นในกรณีใดบ้าง จงบอกมาสัก ๕ ข้อ ?
        ตอบ : ได้แก่ในเวลาดังต่อไปนี้ (ตอบเพียง ๕ ข้อ)
          ๑. ในเวลาประพฤติวุฏฐานวิธี คืออยู่กรรม เพื่อออกจากอาบัติสังฆาทิเสส
          ๒. ในเวลาถูกสงฆ์ทำอุกเขปนียกรรม ที่ถูกห้ามสมโภคและสังวาส
          ๓. ในเวลาเปลือยกาย
          ๔. ในเวลาเข้าบ้านหรือเดินอยู่ตามทาง
          ๕. ในเวลาอยู่ในที่มืดที่แลไม่เห็นกัน
          ๖. ในเวลาที่ท่านไม่รู้ คือนอนหลับหรือขลุกขลุ่ยอยู่ด้วยธุระอย่างหนึ่ง หรือส่งใจไปอื่น แม้ไหว้ท่านก็คงไม่ใส่ใจ
          ๗. ในเวลาขบฉันอาหาร
          ๘. ในเวลาถ่ายอุจจาระ ถ่ายปัสสาวะ ฯ
 
  ๕. ในวัดหนึ่ง ถ้ามีภิกษุจำพรรษา ๔ รูป ๓ รูป ๒ รูป หรือ ๑ รูป เมื่อถึงวันอุโบสถพึงปฏิบัติอย่างไร ?
        ตอบ : ๔ รูป พึงประชุมกันในโรงอุโบสถสวดปาติโมกข์
          ๓ รูป พึงประชุมกันทำปาริสุทธิอุโบสถ ดังนี้ ประชุมกันในโรงอุโบสถ แล้วรูปหนึ่งสวดประกาศญัตติ จบแล้วแต่ละรูปพึงบอกความบริสุทธิ์ของตน
          ๒ รูป ไม่ต้องตั้งญัตติ พึงบอกความบริสุทธิ์แก่กันและกัน
          ๑ รูป พึงอธิษฐาน ฯ
 
  ๖. อุปปถกิริยา คืออะไร ความประพฤติเช่นไรจัดเข้าในอนาจาร ปาปสมาจาร อเนสนา ?
        ตอบ : คือ การทำนอกรีตนอกรอยของสมณะ ฯ
          ความประพฤติไม่ดีไม่งาม และเล่นมีประการต่างๆ จัดเข้าในอนาจาร ความประพฤติเลวทราม จัดเข้าในปาปสมาจาร ความเลี้ยงชีพไม่สมควร จัดเข้าในอเนสนา ฯ
 
  ๗. ภิกษุผู้ได้ชื่อว่าโคจรสัมปันโน ผู้ถึงพร้อมด้วยโคจร เพราะปฏิบัติอย่างไร ?
        ตอบ : เพราะเว้นอโคจร ๖ จะไปหาใครหรือจะไปที่ไหน เลือกบุคคล เลือกสถานอันสมควร ไปเป็นกิจลักษณะในเวลาอันควร ไม่ไปพร่ำเพรื่อ กลับในเวลา ประพฤติตนไม่ให้เป็นที่รังเกียจของเพื่อนสหธรรมิกเพราะการไปเที่ยว ฯ
 
  ๘. ยาวกาลิกกับยาวชีวิก ได้แก่กาลิกเช่นไร กาลิกระคนกันมีกฎเกณฑ์กำหนดอายุไว้อย่างไร จงยกตัวอย่าง ?
        ตอบ : ยาวกาลิก ได้แก่ของที่ให้บริโภคได้ชั่วคราว ตั้งแต่เช้าถึงเที่ยงวัน
          ยาวชีวิก ได้แก่ของที่ให้บริโภคได้เสมอไป ไม่มีจำกัดกาล ฯ
          กฎเกณฑ์กำหนดอายุตามกาลิกที่มีอายุน้อยที่สุด ฯ เช่นยาผง เป็นยาวชีวิกคลุกกับน้ำผึ้งที่เป็นสัตตาหกาลิก ต้องถืออายุ ๗ วัน เป็นเกณฑ์ ฯ
 
  ๙. คำว่า อันโตวุฏฐะ อันโตปักกะ สามปักกะ หมายถึงอะไร ?
        ตอบ : อันโตวุฏฐะ หมายถึงยาวกาลิกที่ภิกษุเก็บไว้ในที่อยู่ของตน ฯ
          อันโตปักกะ หมายถึงยาวกาลิกที่ภิกษุหุงต้มภายใน (ที่อยู่ของตน) ฯ
          สามปักกะ หมายถึงยาวกาลิกที่ภิกษุทำให้สุกเอง ฯ
 
  ๑๐. ภิกษุจะฉันสิ่งใดๆ ต้องรับประเคนก่อน มีกรณียกเว้นเป็นพิเศษอะไรบ้าง ที่ไม่ต้องรับประเคนก่อนก็ฉันได้ ?
        ตอบ : ยกเว้นเป็นพิเศษเฉพาะภิกษุอาพาธถูกงูกัด ให้ฉันยามหาวิกัฏ ๔ คือ มูตร คูถ เถ้า และดินได้ ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๒

 
  ๑. สิกขาบทนอกพระปาติโมกข์ที่เรียกว่าอภิสมาจารแบ่งเป็น ๒ คือเป็นข้อห้าม ๑ เป็นข้ออนุญาต ๑ นั้น คืออย่างไร ปรับโทษแก่ผู้ล่วงละเมิดไว้อย่างไร ?
        ตอบ : ที่เป็นข้อห้าม คือกิริยาบางอย่างหรือบริขารบางประเภท ไม่เหมาะแก่สมณสารูป จึงทรงห้ามไม่ให้กระทำหรือใช้บริขารเช่นนั้น เช่น ห้ามไม่ให้ไว้ผมยาว ไม่ให้ไว้หนวดเครายาว ไม่ให้ใช้บาตรไม้ เป็นต้น ที่เป็นข้ออนุญาต คือเป็นการประทานประโยชน์พิเศษแก่พระภิกษุ เช่น ทรงอนุญาตวัสสิกาสาฎกในฤดูฝน เป็นต้น ฯ ปรับโทษโดยตรงมีเพียง ๒ คือ ถุลลัจจัย ๑ ทุกกฏ ๑ แม้ในข้อที่ทรงอนุญาต เมื่อไม่ทำตาม ก็เป็นอาบัติทุกกฏ เพราะไม่เอื้อเฟื้อ ฯ
 
  ๒. มีพระบัญญัติข้อหนึ่งว่า อย่าพึงนุ่งผ้าอย่างคฤหัสถ์ อย่าพึงห่มผ้าอย่างคฤหัสถ์ ในกรณีที่ภิกษุถูกโจรชิงผ้านุ่งห่มไปหมด พึงปฏิบัติอย่างไรจึงจะถูกต้องตามพระวินัย ?
        ตอบ : พึงปิดกายด้วยวัตถุอย่างใดอย่างหนึ่งเป็นการชั่วคราว โดยที่สุดแม้ใบไม้ก็ใช้ได้ ห้ามมิให้เปลือยกาย ฯ
 
  ๓. ผ้าสำหรับทำจีวรนุ่งห่มนั้น ทรงอนุญาตไว้กี่ชนิด อะไรบ้าง ?
        ตอบ : ทรงอนุญาตไว้ ๖ ชนิด ฯ คือ
          ๑. โขมะ ผ้าทำด้วยเปลือกไม้
          ๒. กัปปาสิกะ ผ้าทำด้วยฝ้าย
          ๓. โกเสยยะ ผ้าทำด้วยใยไหม
          ๔. กัมพละ ผ้าทำด้วยขนสัตว์ ยกเว้นผมและขนมนุษย์
          ๕. สาณะ ผ้าทำด้วยเปลือกป่าน
          ๖. ภังคะ ผ้าที่ทำด้วยของ ๕ อย่างนั้น แต่อย่างใดอย่างหนึ่งปนกัน ฯ
 
  ๔. การประณาม ในพระวินัยหมายความว่าอย่างไร มีพระพุทธานุญาตให้อุปัชฌาย์ทำการประณามสัทธิวิหาริกผู้ประพฤติอย่างไร ?
        ตอบ : หมายความว่า การไล่สัทธิวิหาริกหรืออันเตวาสิกผู้ประพฤติมิชอบ ฯ ผู้ประพฤติดังนี้
          ๑. หาความรักใคร่ในอุปัชฌาย์มิได้
          ๒. หาความเลื่อมใสมิได้
          ๓. หาความละอายมิได้
          ๔. หาความเคารพมิได้
          ๕. หาความหวังดีต่อมิได้ ฯ
 
  ๕. บุพพกรณ์และบุพพกิจ ในการทำอุโบสถต่างกันอย่างไร ในวัดที่มีภิกษุ ๓ รูป เมื่อถึงวันอุโบสถ จะต้องทำบุพพกรณ์และบุพพกิจหรือไม่ เพราะเหตุไร ?
        ตอบ : บุพพกรณ์ คือ กรณียะอันจะพึงกระทำให้เสร็จก่อนประชุมสงฆ์ ส่วนบุพพกิจเป็นธุระอันจะพึงทำก่อนแต่สวดปาติโมกข์ ฯ บุพพกรณ์ นั้นเป็นกรณียะ จะต้องทำ เพราะต้องไปประชุมกันตามกิจ ส่วนบุพพกิจ นั้นไม่ต้องทำ เพราะภิกษุ ๓ รูป ไม่ต้องสวดปาติโมกข์ ฯ
 
  ๖. ภิกษุจำพรรษาอยู่ด้วยกัน ๕ รูป ๔ รูป ๓ รูป ๒ รูป หรือ อยู่รูปเดียว ถึงวันปวารณา พึงปฏิบัติอย่างไร ?
        ตอบ : อยู่ด้วยกัน ๕ รูป พึงทำปวารณาเป็นการสงฆ์ อยู่ด้วยกัน ๔ รูป ๓ รูป ๒ รูป พึงปวารณาเป็นการคณะ อยู่รูปเดียว พึงอธิษฐาน เป็นการบุคคล ฯ
 
  ๗. การทำนอกรีตนอกรอยของสมณะที่เรียกว่า อนาจาร ปาปสมาจาร และอเนสนา ได้แก่ความประพฤติเช่นไร รวมเรียกว่าอะไร ?
        ตอบ : อนาจาร ได้แก่ ความประพฤติไม่ดี ไม่งาม และเล่นมีประการ ต่างๆ ปาปสมาจาร ได้แก่ ความประพฤติเลวทราม อเนสนา ได้แก่ ความเลี้ยงชีพไม่สมควร ฯ รวมเรียกว่า อุปปถกิริยา ฯ
 
  ๘. กาลิก คืออะไร มีอะไรบ้าง กาลิกระคนกันมีกำหนดอายุไว้อย่างไร จงยกตัวอย่าง ?
        ตอบ : ของที่จะพึงกลืนให้ล่วงลำคอลงไป ฯ มีดังนี้ คือ ยาวกาลิก ยามกาลิก สัตตาหกาลิก และยาวชีวิก ฯ กำหนดอายุตามกาลิกที่มีอายุสั้นที่สุดเป็นเกณฑ์ เช่น เอายาผงที่เป็นยาวชีวิกซึ่งไม่จำกัดอายุคลุกกับน้ำผึ้งที่เป็นสัตตาหกาลิกซึ่งมีกำหนดอายุไว้ ๗ วัน ดังนี้ต้องถืออายุ ๗ วันเป็นเกณฑ์ ฯ
 
  ๙. การแสดงอาบัติ การอธิษฐาน การทำวิกัป ในทางพระวินัย เรียกว่าอะไร การทำกิจเหล่านี้จำกัดบุคคลไว้อย่างไร ?
        ตอบ : เรียกว่า วินัยกรรม ฯ
          การแสดงอาบัติ จำกัดภิกษุผู้รับ ต้องเป็นภิกษุผู้มีสังวาสเดียวกัน
          การอธิษฐาน ให้ทำเอง
          การทำวิกัป จำกัดผู้รับ ต้องทำกับสหธรรมิกทั้ง ๕ คือ ภิกษุ ภิกษุณี สามเณร สามเณรี สิกขมานา รูปใดรูปหนึ่ง ฯ
 
  ๑๐. ภิกษุผู้ได้ชื่อว่าประดับพระศาสนาให้รุ่งเรืองเพราะประพฤติปฏิบัติเช่นไร จงชี้แจง ?
        ตอบ : เพราะมีความประพฤติปฏิบัติสุภาพเรียบร้อย สมบูรณ์ด้วยอภิสมาจาริกวัตร เว้นจากบุคคลและสถานที่ไม่สมควรไปคืออโคจร เป็นผู้ได้ชื่อว่าอาจารโคจรสัมปันโน ผู้ถึงพร้อมด้วยมรรยาทและโคจรอันเป็นคู่กับคุณบทว่า สีลสัมปันโน ผู้ถึงพร้อมด้วยศีล ฯ
 

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๑

๑. อภิสมาจาร คืออะไร ปรับอาบัติได้กี่อย่าง อะไรบ้าง ?
        ตอบ : คือ ธรรมเนียมของภิกษุ ฯ ปรับอาบัติได้ ๒ อย่าง ฯ
          คือ ถุลลัจจัยและทุกกฏ ฯ
 
  ๒. มีข้อกำหนดในการไว้ผมยาวของพระภิกษุอย่างไร ในการโกนผม ภิกษุใช้กรรไกรแทนมีดโกนได้หรือไม่ ?
        ตอบ : ไว้ได้เพียง ๒ เดือน หรือ ๒ นิ้ว เป็นอย่างยิ่ง ฯ
          ไม่ได้ เว้นไว้แต่อาพาธ ฯ
 
  ๓. จีวรผืนหนึ่ง มีกำหนดจำนวนขัณฑ์ไว้อย่างไร ใน ๑ ขัณฑ์ ประกอบด้วยอะไรบ้าง ?
        ตอบ : กำหนดจำนวนไว้ไม่น้อยกว่า ๕ ขัณฑ์ แต่ให้เป็นขัณฑ์คี่ คือ ๗, ๙, ๑๑ เป็นต้น ฯ
          ประกอบด้วยมณฑล อัฑฒมณฑล กุสิ อัฑฒกุสิ ฯ
 
  ๔. นิสัยระงับ กับ นิสัยมุตตกะ มีอธิบายอย่างไร ?
        ตอบ : นิสัยระงับ หมายถึงการที่ภิกษุผู้ถือนิสัยขาดจากปกครอง
          นิสัยมุตตกะ หมายถึงภิกษุผู้ได้พรรษา ๕ แล้ว และมีคุณสมบัติพอรักษาตนผู้อยู่ตามลำพังได้ ทรงพระอนุญาตให้พ้นจากนิสัย ฯ
 
  ๕. ในคำว่า ภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยวัตร วัตรได้แก่อะไร มีอะไรบ้าง ?
        ตอบ : ได้แก่ ขนบ คือแบบอย่าง อันภิกษุควรประพฤติในกาลนั้นๆ ในที่นั้นๆ ในกิจนั้นๆ แก่บุคคลนั้นๆ ฯ
          มี ๑. กิจวัตร ว่าด้วยกิจอันควรทำ
          ๒. จริยาวัตร ว่าด้วยมารยาทอันควรประพฤติ
          ๓. วิธีวัตร ว่าด้วยแบบอย่าง ฯ
 
  ๖. เพื่อแสดงความเคารพในภิกษุผู้มีพรรษามากกว่า เมื่ออยู่ในกุฎีเดียวกับท่าน ควรปฏิบัติตนอย่างไร ?
        ตอบ : ควรปฏิบัติตนอย่างนี้ คือ จะทำสิ่งใดๆ ควรขออนุญาต ท่านก่อน เช่น จะสอนธรรม จะอธิบายความ จะสาธยาย จะแสดงธรรม จะจุดจะดับไฟ จะเปิดจะปิดหน้าต่าง ห้ามมิให้ทำตามอำเภอใจ ฯ
 
  ๗. การทำอุโบสถสวดปาติโมกข์ นอกจากวันพระจันทร์เพ็ญและพระจันทร์ดับแล้ว ยังทรงอนุญาตให้ทำได้ในวันใดอีก อุโบสถเช่นนั้น เรียกว่าอะไร ?
        ตอบ : ในวันที่ภิกษุผู้แตกกันปรองดองกันได้ ฯ เรียกว่า สามัคคีอุโบสถ ฯ
 
  ๘. ในวัดหนึ่งมีภิกษุจำพรรษา ๔ รูป เมื่อถึงวันปวารณา ออกพรรษาพึงทำอย่างไร ถ้ามีภิกษุอาคันตุกะสัตตาหะมาสมทบอีก ๕ รูป จะพึงปฏิบัติอย่างไร ?
        ตอบ : ในวันมหาปวารณาพึงทำคณะปวารณา โดยรูปหนึ่งตั้งญัตติ แล้วกล่าวปวารณาตามลำดับพรรษา ฯ ถ้ามีภิกษุอาคันตุกะสัตตาหะมา เพิ่มอีก ๕ รูป พึงทำปวารณาเป็นสังฆปวารณา แล้วกล่าวปวารณาตามลำดับพรรษา ฯ
 
  ๙. ภิกษุได้ชื่อว่า “กุลทูสโก ผู้ประทุษร้ายสกุล” เพราะประพฤติอย่างไร ?
        ตอบ : เพราะประพฤติให้เขาเสียศรัทธาเลื่อมใส คือ เป็นผู้ประจบเขาด้วยกิริยาทำตนอย่างคฤหัสถ์ ยอมตนให้เขาใช้สอย หรือด้วยอาการเอาเปรียบโดยเชิงให้สิ่งของเล็กน้อยด้วยหวังได้มาก ฯ
 
  ๑๐. กาลิก มีเท่าไร อะไรบ้าง กล้วยดองน้ำผึ้งเป็นกาลิกอะไร ?
        ตอบ : มี ๔ ฯ ยาวกาลิก ยามกาลิก สัตตาหกาลิก ยาวชีวิก ฯ เป็นยาวกาลิก ฯ

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา วินัยมุข

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๕๐

 
  ๑. อภิสมาจาร มีรูปเป็น ๒ อย่าง อย่างหนึ่งเป็นข้ออนุญาต อีกอย่างหนึ่งคืออะไร และปรับอาบัติอะไรได้บ้าง ?
        ตอบ : อีกอย่างหนึ่งคือ ข้อห้าม ฯ
          ปรับอาบัติถุลลัจจัยและอาบัติทุกกฏ ฯ
 
  ๒. ภิกษุใช้เครื่องนุ่งห่มของคฤหัสถ์ปกปิดกายแทนจีวร จะผิดหรือไม่อย่างไร ?
        ตอบ : อาจจะผิดหรือไม่ผิดแล้วแต่กรณี ในกรณีที่ไม่มีจีวร เช่นจีวรถูกไฟไหม้ ถูกโจรชิงไปหมด นุ่งห่มผ้าของคฤหัสถ์ได้ ห้ามมิให้เปลือยกาย ถ้าไม่ปกปิดต้องอาบัติทุกกฏ แต่ถ้าไม่มีเหตุแล้วนุ่งห่มต้องอาบัติทุกกฏ ฯ
 
  ๓. วิธีใช้วิธีรักษาบาตรที่ถูกต้อง คืออย่างไร ?
        ตอบ : คือ ห้ามไม่ให้ใช้บาตรต่างกระโถน คือทิ้งก้างปลา กระดูก เนื้อ หรืออื่นๆ อันเป็นเดนลงในบาตร ห้ามไม่ให้ล้างมือหรือบ้วนปาก ลงในบาตร จะเอามือเปื้อนจับบาตรก็ไม่ควร ฉันแล้วให้ล้างบาตร ห้ามไม่ให้เก็บไว้ทั้งยังเปียก ให้ผึ่งแดดก่อน ห้ามไม่ให้ผึ่งทั้งยังเปียก ให้เช็ดจนหมดน้ำก่อนจึงผึ่ง ห้ามไม่ให้ผึ่งไว้นาน ให้ผึ่งสักครู่หนึ่ง ฯ
 
  ๔. สัทธิวิหาริก คือใคร อุปัชฌาย์ควรมีใจเอื้อเฟื้อสัทธิวิหาริกของตนอย่างไรบ้าง ?
        ตอบ : คือ ภิกษุผู้พึ่งพิง ในการอุปสมบท ภิกษุถือภิกษุรูปใดเป็นอุปัชฌาย์ ก็เป็นสัทธิวิหาริกของภิกษุรูปนั้น ฯ
          อุปัชฌาย์ควรมีใจเอื้อเฟื้อสัทธิวิหาริกของตนอย่างนี้ คือ
          ๑. เอาใจใส่ในการศึกษาของสัทธิวิหาริก
          ๒. สงเคราะห์ด้วยบาตร จีวร และบริขารอื่นๆ ถ้าของตนไม่มี ก็ขวนขวายให้
          ๓. ขวนขวายป้องกันหรือระงับความเสื่อมเสียอันจักเกิดมี หรือได้มีแล้วแก่สัทธิวิหาริก
          ๔. เมื่อสัทธิวิหาริกอาพาธ ทำการพยาบาล ฯ
 
  ๕. ภิกษุอยู่จำพรรษาแล้ว มีเหตุให้ไปที่อื่น คิดว่าจะกลับมาทันภายในวันนั้น มิได้ผูกใจสัตตาหะไว้ แต่มีเหตุขัดข้องให้กลับถึงเมื่ออรุณขึ้นเสียแล้ว เช่นนี้พรรษาขาดหรือไม่ เพราะเหตุใด ?
         ตอบ : ถ้าไปด้วยธุระที่ทรงอนุญาตให้ไปด้วยสัตตาหกรณียะ พรรษาไม่ขาด ฯ เพราะยังอยู่ในพระพุทธานุญาตนั้นเอง ทั้งจิตคิดจะกลับก็มีอยู่ ถ้าไปด้วยมิใช่ธุระที่เป็นสัตตาหกรณียะ พรรษาขาด ฯ
 
  ๖. ในการทำอุโบสถสวดปาติโมกข์นั้น มีบุพพกิจอะไรบ้าง และภิกษุอาจต้องอาบัติถุลลัจจัยด้วยเรื่องอะไรได้บ้าง ?
         ตอบ : มีดังนี้ นำปาริสุทธิของภิกษุผู้อาพาธมา นำฉันทะของเธอมาด้วย บอกฤดู นับภิกษุ สั่งสอนนางภิกษุณี ฯ
          ในเรื่องที่ว่า รู้อยู่ว่าจะมีภิกษุอื่นมาร่วมทำอุโบสถด้วยอีก แต่นึกเสียว่าช่างเป็นไรแล้วสวด ปรับอาบัติถุลลัจจัย ฯ
 
  ๗. ปวารณา คืออะไร มีพระพุทธานุญาตให้ภิกษุเช่นไรทำปวารณาได้ และทำในวันไหน ?
        ตอบ : คือ การบอกให้โอกาสแก่ภิกษุทั้งหลายเพื่อปรารถนาตักเตือนว่ากล่าวตนได้ ฯ
          มีพระพุทธานุญาตให้ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาถ้วนไตรมาสทำปวารณาแทนอุโบสถ ฯ
  ในวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๑ ซึ่งเป็นวันเต็ม ๓ เดือนแต่วันจำพรรษา ฯ
 
  ๘. ดิรัจฉานวิชาไม่ดีอย่างไร พระศาสดาจึงตรัสห้ามไว้ ไม่ให้บอก ไม่ให้เรียน ?
         ตอบ : เป็นความรู้ที่เขาสงสัยว่าลวงหรือหลง ไม่ใช่ความรู้จริงจัง ผู้บอกเป็นผู้ลวง ผู้เรียนก็เป็นผู้หัดเพื่อจะลวงหรือเป็นผู้หลงงมงาย ฉะนั้น พระศาสดาจึงตรัสห้ามไว้ไม่ให้บอก ไม่ให้เรียน ฯ
 
  ๙. ยาวกาลิก กับ ยาวชีวิก ต่างกันอย่างไร ?
         ตอบ : ยาวกาลิก คือ ของที่ใช้บริโภคเป็นอาหาร บริโภคได้ชั่วคราว คือตั้งแต่เช้าถึงเที่ยงวัน ได้แก่ โภชนะ ๕ นมสด นมส้ม ของขบเคี้ยว เป็นต้น
          ส่วนยาวชีวิก เป็นของที่ให้ประกอบเป็นยา บริโภคได้เสมอไป ไม่มีจำกัดเวลา แต่เมื่อมีเหตุจึงบริโภคได้ ได้แก่ รากไม้ น้ำฝาด ใบไม้ ผลไม้ ยางไม้ เกลือ เป็นต้น ฯ
 
  ๑๐. อโคจร คืออะไร มีอะไรบ้าง ?
         ตอบ : คือ บุคคลก็ดี สถานที่ก็ดี อันภิกษุไม่ควรไปสู่ ฯ
          มีหญิงแพศยา ๑ หญิงหม้าย ๑ สาวเทื้อ ๑ ภิกษุณี ๑ บัณเฑาะก์ ๑ ร้านสุรา ๑ ฯ
 

The post นักธรรม ชั้นโท วิชา วินัยมุข first appeared on นักธรรม ธรรมศึกษา บาลี.

นักธรรม ชั้นโท

ปัญหาและเฉลย วิชา ธรรมวิภาค

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๘

๑. ภิกษุแสดงหาเลี้ยงชีพอย่างไร จึงเป็นการแสวงหาอย่างประเสริฐ ?

ตอบ การแสวงหาธรรมอันเกษมคือพระนิพพาน หรือหมายถึง การแสวงหาธรรมอันไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ที่เรียกว่าอมตธรรม ซึ่งเป็นการแสวงหาและปฏิบัติตนเพื่อก้าวล่วงทุกข์ทั้งปวง ฯ

๒. เทสนา ๒ มีอะไรบ้าง ?

ตอบ มี ๑. ปุคคลาธิฏฐานา มีบุคคลเป็นที่ตั้ง ๒. ธัมมาธิฏฐานา มีธรรมเป็นที่ตั้ง ฯ

๓. พระพุทธเจ้าทรงอุปมาภิกิเลสเหล่าไหนว่า มีลักษณะเหมือนกับไฟ ? ทรงอุปมาเช่นนั้นเพราะเหตุไร ?

ตอบ กิเลสเหล่านี้ คือ ราคะ โทสะ โมหะ ฯ เพราะเมื่อกิเลสทั้ง ๓ กองนี้ กองใดกองหนึ่งเกิดขึ้นภายในใจของบุคคล จะแผดเผา ก่อให้เกิดความเร่าร้อนขึ้นภายในใจ ฯ