คำศัพท์ และความหมาย
วิชา ธรรมวิภาค
ธรรมวิภาค หมวด ๒
| คำศัพท์ | ความหมาย |
|---|---|
| สติ | ความระลึกได้ |
| สัมปะชัญญะ | ความรู้ตัว |
| หิริ | ความละอายแก่ใจ |
| โอตตัปปะ | ความเกรงกลัวต่อบาป |
| ปุพพการี | บุคคลที่ทำอุปการะก่อน |
| กตัญญู กตเวที | ผู้รู้คุณ และทำตอบแทน |
| ขันติ | ความอดทน |
| โสรัจจะ | ความเสงี่ยม |
อิทธิบาท ๔
หลักธรรมที่ทำให้ประสบความสำเร็จในกิจการที่ทำ
| คำศัพท์ | ความหมาย |
|---|---|
| ฉันทะ | มีความชอบในสิ่งที่จะทำ |
| วิริยะ | มีความพากเพียรในสิ่งที่จะทำ |
| จิตตะ | เอาใจใส่ สม่ำเสมอ |
| วิมังสา | ตรวจสอบข้อผิดพลาด |
พรหมวิหารธรรม ๔
หลักธรรมเป็นเครื่องอยู่ของพรหม
| คำศัพท์ | ความหมาย |
|---|---|
| เมตตา | ปรารถนาให้ผู้อื่นมีความสุข |
| กรุณา | ปรารถนาให้ผู้อื่นพ้นจากทุกข์ ลำบาก |
| มุทิตา | พลอยยินดีเมื่อผู้อื่นมีความสุข |
| อุเบกขา | วางใจเป็นกลาง |
อริยทรัพย์ ๗
ทรัพย์ คือ คุณความดีที่มีในสันดานอย่างประเสริฐ เรียก อริยทรัพย์ มี ๗ อย่าง คือ :-
| คำศัพท์ | ความหมาย |
|---|---|
| สัทธา | เชื่อสิ่งที่ควรเชื่อ. |
| สีล | รักษา กาย วาจา ให้เรียบร้อย. |
| หิริ | ความละอายต่อบาปทุจริต. |
| โอตตัปปะ | สะดุ้งกลัว เกรงกลัวต่อบาป. |
| พาหุสัจจะ | ความเป็นคนเคยได้ยินได้ฟังมามาก คือทรงจำธรรมและรู้ศิลปวิทยามาก. |
| จาคะ | สละให้ปันสิ่งของของตนแก่คนที่ควรให้ปัน. |
| ปัญญา | รอบรู้สิ่งที่เป็นประโยชน์และไม่เป็นประโยชน์. |
มรรค ๘
หนทางปฏิบัติที่ทำให้ถึงความดับทุกข์
| คำศัพท์ | ความหมาย |
|---|---|
| สัมมาทิฏฐิ | ปัญญาอันเห็นชอบ คือเห็นอริยสัจ ๔. |
| สัมมาสังกัปปะ | ดำริชอบ คือ ดำริจะออกจากกาม ๑ ดำริในอันไม่พยาบาท ๑ ดำริในอันไม่เบียดเบียน ๑. |
| สัมมาวาจา | เจรจาชอบ คือเว้นจากวจีทุจริต ๔. |
| สัมมากัมมันตะ | ทำการงานชอบ คือเว้นจากกายทุจริต ๓. |
| สัมมาอาชีวะ | เลี้ยงชีวิตชอบ คือเว้นจากความเลี้ยงชีวิตโดยทางที่ผิด. |
| สัมมาวายามะ | เพียรชอบ คือเพียรในหลักปธาน ๔ (ดู ปธาน ๔) |
| สัมมาสติ | ระลึกชอบ คือระลึกในสติปัฏฐานทั้ง ๔. |
| สัมมาสมาธิ | ตั้งใจไว้ชอบ คือตั้งจิตไว้ในฌานทั้ง ๔. |
อุปกิเลส ๑๖
กิเลสที่ทำให้จิตใจเศร้าหมอง ควรกำจัดออกไปจากขันธสันดาน
| คำศัพท์ | ความหมาย |
|---|---|
| อภิชฌาวิสมโลภะ | ละโมบไม่สม่ำเสมอ คือความเพ่งเล็ง. |
| โทสะ. | ร้ายกาจ. |
| โกธะ | มักโกรธ. |
| อุปนาหะ | ผูกโกรธไว้ ผูกความแค้น. |
| มักขะ | ลบหลู่คุณท่าน. |
| ปลาสะ | ตีเสมอ คือยกตัวเทียมท่าน. |
| อิสสา | ริษยา คือเห็นเขาได้ดี ทนอยู่ไม่ได้. |
| มัจฉริยะ | ตระหนี่. |
| มายา | มารยา คือเจ้าเล่ห์. |
| สาเถยยะ | โอ้อวด. |
| ถัมภะ | หัวดื้อ. |
| สารัมภะ | แข่งดี. |
| มานะ | ถือตัว. |
| อติมานะ | ดูหมิ่นท่าน. |
| มทะ | มัวเมา. |
| ปมาทะ | ประมาท เลินเล่อ. |


